NIEUWSBREAK

'We krijgen in de wereld lang niet alles te zien'

Bero Beyer begon op het International Film Festival Rotterdam (IFFR) als publiek, vervolgens was hij vrijwilliger, productiemedewerker en filmproducent. Vandaag maakt Beyer zijn debuut als directeur van het festival. Volgens Beyer kan film soms op fantastische wijze de waan van de dag ontstijgen. Het levert in de Nieuwsbreak verrassende inzichten op over stoppen met roken, Vondel, de lange arm van Eritrea en onze vaak beperkte kijk op de wereld. 'We krijgen lang niet alles te zien.'

Bero Beyer Beeld Menno Bouma

Wat is voor u vandaag het belangrijkste nieuws?

'Uiteraard de start van International Film Festival Rotterdam. Maar daar doel je natuurlijk niet op. Anders dan andere dagen heb ik minder tijd besteed aan het lezen van belangwekkende en spannende nieuwsberichten en heb ik mij vooral gefixeerd op het weer. Wat voor weer krijgen we vanavond bij de opening? Hoe nat wordt het op weg naar de rode loper? Komt er misschien nog een harde wind? Ik maak mij nu minder zorgen over of we hier alles op tijd af hebben dan over het weer. Ik check de weer-app op mijn telefoon regelmatig.'

Ook belangrijk voor de gasten van het festival die straks buiten moeten roken. Overigens blijkt uit een onderzoek in het wetenschappelijk tijdschrift PLoS ONE dat alle hulpmiddelen tegen roken even effectief zijn. Eerdere studies leken aan te tonen dat medicatie je sneller van de sigaret afhelpt dan nicotinepleisters.

'Ik ben blij dat ik al 15 jaar clean ben. En dat zonder hulpmiddelen. Daarbij moet ik altijd denken aan een zinnetje van de Engelsman Allen Carr, die in de jaren negentig een populaire methode ontwikkelde om te stoppen: 'Hoe langer je niet rookt, hoe makkelijker het wordt'. Dat klopt echt. Wat ook fijn is, is dat er zoveel mensen in de filmwereld ook geen sigaretje opsteken. Dat het niet meer, zoals vroeger, vanzelfsprekend of stoer is. Dat mensen beseffen dat de beste manier om gezond te blijven is om niet aan die ellende te beginnen.'

Spelen films daarbij een rol? Ik heb het idee dat er tegenwoordig minder gerookt wordt in films dan vroeger.

'Dat zou ik zo niet durven zeggen. Als ik kijk naar de films die geprogrammeerd staan voor IFFR dan wordt daarin nog behoorlijk gepaft. Toch denk ik dat roken in films wel anders in beeld wordt gebracht. Eerder staat het nu voor een tijdsbeeld. Je ziet mensen roken als het gaat over een bepaalde periode in de geschiedenis. En niet zozeer omdat het cool is zoals Marlon Brando als een rokende Stanley Kowalski in A Streetcar Named Desire.

'Ik vraag mij ook af of we bezig zijn met de vraag of acteurs op het witte doek wel of niet roken. Belangrijker vind ik de vraag of de acteurs en actrices die je ziet een reëel beeld scheppen van de wereld om ons heen. Wat dat betreft vond ik de recente discussie rond het gebrek aan diversiteit bij de nominaties voor de Oscars en coloured casting interessant. Wat voor personages zie je op het witte doek? Ik kan je verzekeren op IFFR zie je van alles voorbijkomen.'

Heel iets anders. De intimidatiepraktijken van aanhangers van het dictatoriale regime in Eritrea in Nederland breiden zich uit tot mensen buiten de Eritrese gemeenschap. Wetenschappers als hoogleraar Mirjam van Reisen en VN-rapporteur Sheila Keetharuth zeggen te worden achtervolgd en geïntimideerd door aanhangers van president Isias Afwerki en de zijnen.

'Laat ik mijn woorden zorgvuldig kiezen. We zien nu veel berichten over problemen en spanningen die het gevolg zouden zijn van mensen die nieuw zijn binnen onze grenzen. Natuurlijk moeten we alert zijn voor de manier hoe de samenstelling van onze bevolking verandert en de fricties die hierdoor ontstaan. Daarbij lijken wij echter steeds vaker te vergeten dat veel van de ellende vaak zelf hebben veroorzaakt.

'In het geval van Eritrea, maar ook Somalië, eigenlijk heel Afrika en het Midden Oosten, vind ik het terecht dat mensen gehoord willen worden. Dat hun situatie niet vanzelfsprekend is en bovendien vaak het gevolg is van ons eigen doen en laten in het verleden. Neem de verdeling in nationale staten, politieke ingrepen, economische blokkades. Het zijn gebeurtenissen die een ander verhaal vertellen van de huidige werkelijkheid.'

'Mogen de mensen die hier heen komen daarmee onze wetten overtreden? Zeker niet. Maar ze mogen er ons wel toe aanzetten om niet altijd alles krampachtig te bezien vanuit onze eigen normen en waarden.'

Over het verleden gesproken. Vandaag staat in de Volkskrant een opmerkelijk opiniestuk waarin wordt gepleit voor het weer tot leven wekken van Joost van den Vondel. Acteurs, cabaretiers, columnisten, dichters: ze zijn schatplichtig aan misschien wel de grootste dichter die de Lage Landen ooit hebben gehad.

'De schrijver van het opiniestuk heeft gelijk. We zijn te gefixeerd geraakt op nieuwe dingen. We lijken alleen nog maar aandacht te willen hebben voor dingen die we nooit eerder hebben gezien. Ook hier bestaat een andere werkelijkheid. Veel boeken, liedjes, films zijn een variant van iets wat ooit al eens is gedaan. Ik vind het mooi om dan het contrast te zien tussen het oude en het nieuwe.'

'Ook in Rotterdam duiken we in de geschiedenis. Gaan we bij wijze van spreken op zoek naar de Vondels van de Cinema. En dan blijkt al snel dat wat nieuw en briljant lijkt, vaak al eens is gedaan. Dat een verhaal ooit ontsproten is aan de gedachte van een ander van vroeger. Dat levert mooie spanning op. Al gaat het uiteindelijk om het verhaal. En een mooi verhaal kan je volgens mij altijd twee keer vertellen.'

Er is ook somber nieuws. Film- en televisieacteur Abe Vigoda, vooral bekend van zijn rol als Sal Tessio, een van Don Corleone's 'hitmen' in de maffiafilm The Godfather uit 1972, is overleden. Hij stierf op 94-jarige leeftijd in zijn slaap in New Jersey.

'Ach, Tessio. Ik zie die scene vlak voor zijn dood in The Godfather nog zo voor mij. 'Can you get me off the hook, Tom? For old times' sake?' Bizar, hoe het soms lijkt dat grootheden ons in golven ontvallen. We zijn nog aan het bijkomen van de dood van Alan Rickman, een andere grote acteur. En natuurlijk van het heengaan van David Bowie, voor wie een speciale voorstelling hebben op het filmfestival van The Man Who Fell to Earth. De film waarin Bowie zijn debuut als filmacteur maakte.

'Bij de dood van beroemde acteurs, zangers of kunstenaars voel ik altijd iets verwarmends, iets relativerends ook. Natuurlijk wijst het je weer eens op de vergankelijkheid van je eigen bestaan, maar het inspireert ook om opnieuw op zoek te gaan naar werk waarmee de overledene zo groot is geworden. Dat is een van de mooie dingen van film ook: ongeacht de dood van een acteur of regisseur kun je zijn of haar film altijd weer opnieuw bekijken.'

De vraag is of dat zal gebeuren met de nieuwe film Paint Drying van de Britse filmmaker Charlie Lyne. In de 607 minuten durende speelfilm is slechts één shot te zien van witte verf die opdroogt op een bakstenen muur. Lyne maakte de film naar eigen zeggen uit protest tegen de warrige Britse filmkeuring en de kosten die jonge, onafhankelijke filmmakers moeten maken om door die verplichte keuring te komen.

'Een geweldige statement. En nog mooier gebaar was geweest als de filmmaker in zeg minuut 596 nog een paar verrassende shots in had gegooid. Een beetje zoals Matt Damon en Ben Affleck deden bij het script van Good Will Hunting. Het verhaal wil dat ze ergens tegen het einde ineens een pijpscène hadden verwerkt in het script om te checken of mensen wel alles gelezen hadden.'

'We kunnen er uiteraard lacherig over doen, maar uiteindelijk heeft de filmmaker wel gelijk dat hij vraagtekens zet bij de werkwijze van de Britse filmkeuring. Laten we niet vergeten dat de Britten in het verleden films hebben geweerd waar je vraagtekens bij kunt zetten. Neem A Clockwork Orange van Stanley Kubrick bijvoorbeeld. Filmkeuring schurkt wat mij betreft altijd dicht tegen censuur, wat gevaarlijk en contraproductief is. Daarom moeten we altijd alert blijven waarom bepaalde beelden wel of niet kunnen. Nog altijd verbaas ik mij er bijvoorbeeld over dat filmkeurders minder moeilijk doen over bloed en geweld dan over bloot in films.'

'Weet je wat ik nog erger vind dan censuur? Zelfcensuur. Dat filmmakers denken dat ze zich niet volledig in vrijheid kunnen uiten. Dat ze zich moeten inhouden vanwege het land waarin zij leven of het regime waaronder ze hun werk moeten maken. Daarom ben ik verheugd dat we ook dit jaar in Rotterdam een aantal films hebben uit Iran en China. Of een film van een Japanse regisseur die het eigen land niet uit mag. Het zijn kleine odes aan de vrijheid van meningsuiting.'

Ten slotte, volgens u kan film soms op fantastische wijze de waan van de dag ontstijgen. Nog tips voor de lezers van de Volkskrant?

'Wat ik ermee bedoel, is dat film onze blik enorm kan verruimen. Een veel wijder beeld kan geven van de wereld om ons heen. Neem As I Open My Eyes van de Tunesische regisseuse Leyla Bouzid. Een indrukwekkende film over de rebelse tiener Farah die zich afspeelt aan de vooravond van de Tunesische Jasmijnrevolutie. Het is een mengeling van een persoonlijk verhaal en de ontvlammende revolutie die je beslist een andere en verdiepende kijk bieden op de nieuwsgebeurtenissen van destijds in Tunesië.'

'Even belangrijk als een andere kijk op het nieuws en de dingen die om ons heen gebeuren, is te blijven onthouden dat we lang niet alles kunnen zien. Fysiek niet, met onze ogen, maar ook inhoudelijk niet. We denken tegenwoordig dat we alles te zien krijgen door alle beelden op televisie en social media, maar dat is zeker niet zo. We krijgen lang niet alles te zien. Dat zie je bijvoorbeeld goed in de film over klokkenluider Edward Snowden en ook de films van het IFFR-programma Blind Spots waarin het onzichtbare juist centraal staat.'

'Wie echt het nieuws, dat toch vaak hard binnenkomt, en de waan van vandaag wil vergeten raad ik vooral aan te kijken naar La Novia, Paula Ortiz' zinderende verfilming van het toneelstuk Bloedbruiloft van Federico García Lorca. Een bruid moet kiezen tussen haar nette, rijke verloofde en haar jeugdliefde, met fatale gevolgen. Vol liefde gemaakte beelden, hartstochtelijke Spaanse muziek en allesverzengende passie. Ik garandeer de mensen dat ze het alledaagse beslist ontvluchten.'

Dit is aflevering 643 van de dagelijkse 4 Uur Nieuwsbreak. In deze rubriek nemen we iedere dag met een interessant, bekend persoon het nieuws van de dag door.

Nieuw! Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.