Opinie

'Wat het leven de moeite waard maakt, daar hoor je niemand over'

Het kabinet werpt zich op als hoeder van de staatshuishouding en predikt de bezuinigingsleer. De bonden hanteren kretologie uit de vorige eeuw en het cijferfetisjisme hypt elke nieuwe raming over afname van groei, consumptie en nationaal inkomen. 'Maar het moet onderhand ook eens gaan over wat het leven de moeite waar maakt', betogen Jos Verhoeven en Anton Westerlaken van Start Foundation.

(VLNR) Maxime Verhagen (CDA), Mark Rutte (VVD) en Geert Wilders (PVV). © ANP

'Het nationaal inkomen meet noch ons vernuft noch onze moed, noch onze wijsheid noch onze ervaring, noch onze compassie noch onze toewijding aan het land. Ofwel: het meet alles behalve datgene wat het leven de moeite waard maakt', zei Robert Kennedy ooit. Maar net als de herinnering aan hem, een man met een visie, lijkt deze wijsheid verder weg dan ooit. Problemen in de samenleving worden gefragmenteerd aangepakt waarbij de consequenties voor inkomsten en uitgaven richtinggevend zijn. Het morele sturingskompas is zoek. Neem de onderkant van de arbeidsmarkt.

Het rommelt in de schoonmaaksector. Het Kabinet wil werklozen met dwang en drang uit de uitkering hebben. De sociale werkvoorziening moet krimpen van de huidige 100.000 banen naar zo'n 30.000 beschutte banen. Minister Kamp is bezig de uitbuiting van Midden- en Oost-Europeanen in de champignonsector aan te pakken. Bijna 50 procent van de werkende mensen onder de 35 heeft geen vast arbeidscontract. De afname van de economische bedrijvigheid heeft tot gevolg dat steeds minder jongeren een bbl-contract (werken en leren) met bedrijven kunnen afsluiten. Het aandeel werkenden binnen de totale armoedepopulatie wordt steeds groter en het aandeel uitkeringsgerechtigden kleiner. Zo maar wat waarnemingen aan de zogeheten onderkant van de arbeidsmarkt.

Een onderkant die wel miljoenen mensen in onze samenleving omvat. Mensen die dagelijks ervaren dat persoonlijk geluk en respect er kennelijk voor hen niet toe doet ( Sociologe Linda Prast in Sociale Vraagstukken) 'Collateral damage,' zullen de die hard believers van de vrije markt economie zeggen.' Onvermijdelijk, als gevolg van mondialisering en vooruitgang.' Ondertussen is schadelastbeperking (zo laag mogelijk houden van claims en kosten) een mantra geworden. De uitwassen mogen niet immers leiden tot een te grote consumptie van uitkeringen, te opzichtige uitbuiting van mensen, te veel ongekwalificeerde en werkloze jongeren en vooral een te lage consumptie die de zo gezegende groei in gevaar brengt. Een beetje onrechtvaardig, een beetje asociaal, een beetje discriminatie, een beetje meer ongelijk. Het lijkt alsof we oriëntatiepunten kwijt geraakt zijn of offeren in het belang van groei/bezuinigingen. Vervolgens vecht iedereen zo zijn eigen strijd.

Bezuinigingsleer
Het kabinet werpt zich op als hoeder van de staatshuishouding en predikt de bezuinigingsleer. De bonden (voor zo ver niet vleugellam) hanteren kretologie uit de vorige eeuw en het cijferfetisjisme hypt elke nieuwe raming over afname van groei, consumptie en nationaal inkomen. Maar 'wat het leven de moeite waard maakt', om Robert Kennedy nog maar eens te parafraseren, daar hoor je niemand over. En daar moet het onderhand eens over gaan.

Ooit werden de grenzen van welvaart ook getrokken toen duidelijk werd dat we in rap tempo de wereld aan het vergiftigen waren. En ofschoon we nog steeds geen optimaal rentmeesterschap hebben op dat terrein hebben, zijn er wel majeure ontwikkelingen in gang gezet na het baanbrekend gidswerk van de Club van Rome. Nu is er een nieuwe 'Tom Tom' nodig, een samenhangend verhaal dat ons de weg gaat wijzen naar een andere invulling van onze economie in casu de arbeidsmarkt. Dat we structurele oplossingen zoeken voor het onrecht en de pijn achter deze kille cijfers: op onze reële beroepsbevolking van een kleine acht miljoen mensen hebben ruim 1.4 miljoen mensen een uitkering. De bijstand en de WW zijn samen goed voor het officiële werkloosheidscijfer (5.4 procent). In beide regelingen zitten eind 2011 ruim 566.000 mensen. De groep mensen met een arbeidshandicap is fors groter. Die bestaat uit ruim 825.000 mensen. Naar schatting is zo'n 20 procent van de beroepsbevolking (werkende en niet werkende) blijvend aangewezen op de laagst betaalde banen Hoe sympathiek ook, maar van de Occupy beweging zal de verandering niet komen. Die signaleert en protesteert.

Daadwerkelijke verandering zal moeten komen van ons allemaal te beginnen bij de stakeholders. Want wat doet het met de vaders en moeders die niet voor een inkomen kunnen zorgen? En met hun kinderen? Met onze veiligheid als om hulp schreeuwende ex-TBS'ers geen hulp krijgen. Met onze ouderenzorg als we straks handjes nodig hebben die ons helpen naar een respectvol einde.

Masterplan
Van politiek, bonden, werkgevers en consumenten mag, nee moet, geëist worden dat er een masterplan gemaakt wordt voor een drastische hervorming. Dat is geen gemakkelijke boodschap in een tijd waar mensen tegen elkaar opgezet worden om anoniem te klikken over het inpikken van baantjes die je toch niet had willen hebben. Een tijdgeest waarin polarisatie populair is. Een toch zal iedereen over de eigen schaduw heen moeten springen. De liberalen moeten beseffen dat 'verliezers' geen zelfverkozen verliezers zijn die je alleen met push factoren in de juiste richting krijgt.

De rode gemeenschap moet beseffen dat de overheid geen maakbaarheidstoverstok heeft en een kas zonder bodem. We hebben weer denkers nodig die tegen de stroom in durven denken en doen. Koplopers, die leiderschap tonen en de puzzel zelf zien in plaats van de losse stukjes. Zoals de CEO van ingenieursbureau Movares die meldde dat binnen de aandeelhouders is afgesproken dat een bepaalde winstmarge de grens is, en alles wat daar boven verdiend wordt moet worden teruggegeven aan de mensen en de samenleving.

Er is niks mis met geld verdienen en er is niks mis met goed voor elkaar zorgen. Dat hoeft elkaar niet te bijten. Als sociale investeerder komen wij veel in contact met bedrijven waarin dit besef echt leeft. Waar men trots is om een bijdrage te kunnen leveren aan een betere wereld zonder de economische realiteit uit het oog te verliezen. Waar zelfs door slimme sociale oplossingen te kiezen, een beter financieel resultaat gehaald wordt. Dit denken heeft niks te maken met neo-socialisme of ander hokjes denken. En het is ook niet naïef. Naïef is om met het vingertje naar de Grieken te wijzen en hoe ze er, door op de pof te leven, een puinhoop van hebben gemaakt.

Trek hier morgen de stekker uit de hypotheekrenteaftrek en de bedelstaf kan nooit sterk genoeg zijn om allen die er aan hangen te dragen. Niets doen is geen optie. En afzonderlijke gaatjes dichten in de lekkende dijk ook niet. Een sociaal deltaplan voor een meer inclusieve arbeidsmarkt is harder nodig dan ooit. Wie staat er op?

Jos Verhoeven en Anton Westerlaken zijn respectievelijk directeur en voorzitter van Start Foundation.
Start Foundation(Eindhoven) is een maatschappelijk investeerder die streeft naar een arbeidsmarkt waarop voor iedereen plaats is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.