Opinie

'Waarom zouden burgers niet zelf beslissen of ze hun kinderen laten vaccineren?'

De kans dat kinderen schade oplopen door de ongezonde levensstijl van hun ouders is groter dan door niet vaccineren, vinden Arnold Huijgen en Bart Jan Spruyt.

Het vaccin BMR. De zogenaamde BMR ( bof, mazelen, rode hond) prik krijgen kinderen van 14 maanden en op 9 jarige leeftijd een herhaling. Beeld anp

De discussie over al dan niet verplichte vaccinatie lijkt op het eerste gezicht te gaan over de halsstarrige houding van een achtergebleven bevolkingsgroep tot wie de moderne tijd maar niet wil doordringen. Maar er is iets veel ernstigers aan de hand: de overheid respecteert de vrijheden van burgers steeds minder. En dat zal vooral averechts werken.

Nog maar twee jaar geleden verzette een VVD-Kamerlid zich krachtig tegen de overmatige bemoeizucht van de overheid bij ongezonde levensstijlen als vetzucht en roken (Anne Mulder in NRC Handelsblad, 29 april 2011). Burgers kunnen immers uitstekend zelf bepalen wat goed voor hen is. Eenzelfde teneur heeft het recentelijk verschenen advies Terugtreden is vooruitzien van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling. Door terug te treden, maakt de overheid ruimte voor maatschappelijke initiatieven en burgers.

Waarom zouden burgers dan niet zelf beslissen of ze hun kinderen laten vaccineren? Het argument dat kinderen zelf nog niet kunnen beslissen, snijdt geen hout, omdat dit bij ongezonde levensstijlen van ouders net zo goed aan de orde is.

Theologische probleem
Door de oproepen van Heleen Dupuis en Els Borst aan predikanten - overgenomen door Mark Rutte - lijkt het alsof hier een theologisch probleem aan de orde is, waardoor deze politici ook maar aan het theologiseren slaan. Aardig geframed, maar feitelijk is dit een rookgordijn, opgetrokken door een overheid die haar bevoegdheden wil uitbreiden.

Veel ouders die hun kinderen niet laten vaccineren, komen helemaal niet uit de reformatorische, maar bijvoorbeeld uit de antroposofische hoek. Bovendien zijn er calculerende burgers (zoals de VVD ze anders graag ziet) die het risico op mazelen accepteren om het kleinere risico van complicaties na inenting te voorkomen.

Die ouders kunnen deze risico's niet wetenschappelijk wegen, maar geldt dat niet voor vele risico's die ouders voor hun kinderen nemen? Wat te denken van alle survivals, bergbeklimmingen en wildwatertochten waaraan ouders hun kinderen in deze vakantie blootstellen? Zal Rutte daar ook tegen waarschuwen met een appèl op beheerders van pretparken? Komen er ook controleurs voor stopcontactbeveiliging en traphekjes in gezinnen met jonge kinderen?

Natuurlijk niet. Het punt is dat er religieuze argumenten in het spel zijn in combinatie met kinderen. Zo krijg je de mensen mee.

Verschuiving van grondrechten
Maar laten we ons niet vergissen. Achter dit vertoog tegen godsdienst, verpakt als appèl aan predikanten, gaat een fundamentele verschuiving van grondrechten schuil. Natuurlijk is er een religieuze dimensie, maar de argumentatie in reformatorische kring gaat zeker niet alleen om de uitleg van bepaalde bijbelteksten.

Die houding vloeit voort uit cultureel verzet tegen het verdwijnen van een godsdienstige horizon in onze samenleving en tegen de maakbaarheidsgedachte, de mens die alles wil beheersen in een onttoverde wereld, wat voor bevindelijk-gereformeerden een uiting van stuitende hybris is. Het gaat om de vrijheid van een minderheid om keuzen te maken die de meerderheid onwelgevallig zijn.

En het gaat om de vrijheid van ouders. Hebben ouders de zeggenschap over hun kinderen of heeft de overheid dat? Die tegenstelling is uiteraard niet absoluut. Heleen Dupuis vergelijkt het met de leerplichtwet. Die perkt ook de ouderlijke macht in. Maar waarom zouden we daar meer van willen? En ligt er niet een principiële grens bij de lichamelijke integriteit? Liberalen lopen te hoop tegen besnijdenis bij jongetjes, omdat ouders een onomkeerbare beslissing nemen over het lichaam van hun kinderen. Waarom zouden ouders dat niet mogen en de overheid wel? Het gaat hier om fundamentele kwesties.

Bovendien, als het niet-vaccineren inderdaad vooral een cultureel protest is tegen een wereld die het lot in eigen hand denkt te kunnen nemen en in die waan steeds minder ruimte wil laten aan 'achtergebleven' subculturen, dan hoeven we geen diepzinnige psychologen te zijn om te kunnen vaststellen dat de oproep van mevrouw Dupuis om vaccinatie verplicht te stellen, alleen maar averechts zal werken.

Levensstijl
Uiteraard is het goed dat er wordt gevaccineerd. Mazelen zijn een ernstige ziekte. Maar de kans dat kinderen schade oplopen door de ongezonde levensstijl van hun ouders is vele malen groter. De verontwaardiging is dus wel een beetje hypocriet. Religie is altijd een makkelijk doelwit. Onder het mom van al dat getheologiseer is de overheid bezig opnieuw zijn bevoegdheden op te rekken en die van de burger te verminderen.

In dit verband is het goed nog eens te herinneren aan de scheiding tussen kerk en staat. Die houdt in dat de kerk niet over de staat mag heersen en de staat niet over de kerk.

Tegenwoordig wordt deze scheiding echter steeds meer uitgelegd als de absolute scheiding van religie en het publieke domein (en allerlei aantastingen van klassieke grondrechten worden ermee gerechtvaardigd). Wie deze onjuiste definitie van de scheiding van kerk en staat hanteert - en Rutte doet dat - moet consequent zijn en zich als politicus onthouden van elk commentaar op het geloof van burgers. Immers: 'Congress shall make no law respecting an establishment of religion, or prohibiting the free exercise thereof', zoals het voorbeeldige eerste amendement op de Amerikaanse Constitutie luidt.

Of betekent de scheiding van kerk en staat in Nederland inmiddels dat de staat zich wel mag uitlaten over geloofszaken, maar dat uitspraken vanuit het geloof in het publieke domein irrelevant, of ongewenst, of zelfs ongrondwettig zijn?

Arnold Huijgen is predikant en docent aan de theologische universiteit Apeldoorn. Bart Jan Spruyt is voorzitter van de Edmund Burke Stichting.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.