'Waarom met havo genoegen nemen als er meer in zit?'

Vandaag: RICHARD KRAJICEK, oud - tennisser..

Denkend aan Nederland ziet de voormalige tennisprof Richard Krajicek, ‘het best georganiseerde land dat ik ken. Alles is maakbaar voor ons. Zelfs de vangrail wordt vervangen als hij te oud wordt. Wij willen orde in de chaos aanbrengen, het moet vooral netjes zijn.’

Nederland is ook overgeorganiseerd, zegt de 38-jarige Krajicek. We zitten in de aangebouwde kamer, achter de keuken, van de fraai gerenoveerde pastorie in Muiderberg. ‘Het heeft veertien maanden geduurd voor we toestemming kregen een ruimte van dertig vierkante meter te bouwen. Het argument was dat er een doorkijk moest zijn. Wie moet er dan doorkijken? Wij toch?

‘Voor ons huis stond een oude boom die we niet mochten kappen op last van de gemeente. We hebben duizenden euro’s uitgegeven om die boom te redden. Uiteindelijk moesten we hem toch kappen. Ik dacht: had dat vijf jaar eerder toegestaan, dan had er nu weer een mooie boom gestaan.

‘Ik snap ook wel dat je niet zomaar een boom mag omhakken. Voor een klein, dichtbevolkt land als Nederland heb je regels nodig. Ik keek laatst vanuit het hoofdkantoor van ABN Amro uit over Amsterdam. Je ziet overal groen. Als we niet zo strikt met onze natuur omgaan, zou de stad en zijn omgeving nu een concrete jungle zijn.’

Als zoon van Tsjechische migranten heeft het lang geduurd voor hij Nederland leerde waarderen. Vader Petr Krajicek heeft zijn draai nooit kunnen vinden, zegt Richard. ‘Het was vooral het idee van mijn moeder Ludmila om naar Nederland te emigreren. Na de Russische inval in 1968 wilde zij het toenmalige Tsjecho-Slowakije per se verlaten, of mijn vader nu wilde of niet.

‘Mijn moeder integreerde veel gemakkelijker dan mijn vader, hij heeft veel heimwee gehad. Zijn diploma’s werden niet geaccepteerd in Nederland, hij is onderaan de ladder begonnen. Petr was al op hbo-niveau afgestudeerd als geoloog, maar in Nederland sjouwde hij aanvankelijk zware dozen naar het magazijn. Toch is mijn vader altijd dankbaar geweest voor de kansen die hem in Nederland werden geboden.’

In je autobiografie Harde Ballen beschreef je Petr als een dominante vader die jou met harde hand naar de tennisbaan dirigeerde. Je had een on-Nederlandse opvoeding, al heeft je vader dat nooit begrepen.

Krajicek: ‘Hij denkt: in Tsjechië ben ik een gematigd mens in vergelijking met mijn landgenoten. Hij heeft een nogal radicaal beeld van de samenleving, maar ook van de manier waarop je sport moet bedrijven. Mijn vader wil dat mensen altijd het maximale uit zichzelf halen. Daar werd soms vreemd tegenaan gekeken. Hij begreep niet dat andere ouders losser met hun kinderen omgingen.

‘Hij sprak ook slecht Nederlands en ging dan in het Tsjechisch uit zijn dak. In plaats van mijn vader te straffen voor zijn wangedrag langs de baan en hem enkele toernooien te verbannen, werd ik door de KNLTB voor een half jaar geschorst. Ik wist het niet eens, ik kwam er bij toeval achter. Plotseling werd ik niet meer uitgenodigd voor toernooien. Naar Nederlandse maatstaven ging mijn vader soms te ver.’

Petr liet zijn stokoude auto langs een heuvel naar beneden glijden om hem aan de praat te krijgen. Maar je moest en zou naar die tennisbaan.

‘Ik noemde het startbaan 1 en 2. Als we op startbaan 2 terechtkwamen, wisten we dat onze auto op zijn einde liep. De stress die dat met zich meebracht! Hobbelden we naar beneden en dan moest die auto onderaan de heuvel starten. Als het niet lukte, sloeg mijn vader vloekend in het Tsjechisch met een staaf onder de motorkap.’

Je vader keerde terug naar Tsjechië, omdat hij innerlijk nooit een Nederlander is geworden.

‘Het is zijn taal, zijn huidige vrouw is Tsjechisch. Petr kreeg opnieuw veel kritiek op de wijze waarop hij zijn dochter Michaëlla opvoedde. Hij had er geen zin meer in zich te verantwoorden. Bovendien was onze relatie nul toen hij besloot terug te gaan. Nu het contact is hersteld, vinden we het jammer dat we elkaar zo weinig zien. Maar het is goed zo, mijn vader is gelukkig in Praag.’

Jij wilde aan het begin van je carrière ook weg uit Nederland, je hebt jaren in Monte Carlo gewoond.

‘Ik was graag weg uit Nederland. Ik had een dubbel gevoel over de aandacht die ik hier als kind had gekregen. Ik vond mijn rust in Monte Carlo, waar ik enkele maanden per jaar verbleef. En verder reisde ik naar de toernooien. Ik was er begin jaren negentig echt van overtuigd dat ik niet meer in Nederland wilde wonen.

‘Het was niet mijn land. Ik had er geen hechte band mee. Zuid-Frankrijk leek me wel wat. Maar als je dan kritisch gaat kijken, kom je toch bij de bron uit. Ik sprak constant Engels met mijn Australische coach Rohan Goetzke, ik dacht op de tennisbaan vaak in het Engels. Maar ik merkte dat ik veel meer Nederlander was dan ik dacht. Mijn vrouw Daphne en ik wilden onze kinderen ook beslist in Nederland laten opgroeien.

‘Ik heb ook veel meer van de Nederlandse mentaliteit dan mijn vader. Ik zei tegen hem: doe rustig, word niet boos. Hij werd al agressief in het verkeer. Petr is emotioneel én fanatiek. Toch heb ik het competitieve van hem meegekregen. Ik vind het mooi dat mijn dochter naar het gymnasium gaat. Waarom met havo genoegen nemen als er meer in zit? Dat gevoel zit blijkbaar in mijn genen.’

Spelen voor je land in de Davis Cup vond je ook niks.

‘Ik heb het echt geprobeerd, maar ik had in de Davis Cup altijd veel last van de spanning. In het buitenland ging het wel. Maar voor het thuispubliek wilde ik me te geforceerd bewijzen. Ik heb maar één goede herinnering aan de Davis Cup: mijn overwinning op Pete Sampras op de Mullerpier in Rotterdam. Op het Malieveld in Den Haag heb ik in 1993 zo slecht gespeeld tegen Zweden, het was echt mijn schuld dat we die wedstrijd verloren.

‘Met onhandige uitspraken versterkte ik het beeld dat de Davis Cup me niet interesseerde. Het was een kinderlijke reactie op de kritiek van het publiek. Ik was ook vaak een hork, ik heb echt moeten leren me open te stellen. Mede door mijn baan als directeur van het tennistoernooi in Rotterdam heb ik een metamorfose ondergaan.’

Je zoon Alec tennist ook, met jouw achtergrond zul je hem willen behoeden voor de druk waaronder jij leed als kind.

‘Alec vindt tennis leuk. Ik kijk het een beetje aan. Hij doet het goed voor zijn leeftijd. Je kunt pas over twee jaar zeggen of hij werkelijk talent heeft. Ik kreeg een uitstekende tip van de vader van tweevoudig Roland Garroskampioen Sergi Bruguera. Hamer alleen op vechten en plezier hebben, zei hij. Als dat in zijn systeem zit, komt het tennis vanzelf wel.

‘Ik heb het nooit met Alec over winnen of verliezen. Vergis je niet in die kinderen, ze maken elkaar gek door te praten over toernooien en punten voor de ranglijst. Daar hoeft geen druk van de ouders bij. Voor mijn vader had ik alleen mijn best gedaan als ik had gewonnen. En ik verloor veel na mijn twaalfde.

‘Het tennis gaat steeds meer tijd kosten. Normaal gesproken brengen we de zomervakantie door in Spanje, nu gaat Daphne alleen met Emma en loop ik met Alec de jeugdtoernooien af. Toch zal het ons gezinsleven niet beïnvloeden, zoals bij mij vroeger. Als ik slecht had getraind, was de sfeer bij ons thuis bedorven. Mijn moeder heeft er onder geleden.’

De wortels van zijn ouders hebben ook zijn politieke voorkeur bepaald. Al vroeg besefte Krajicek dat hij nooit op een linkse partij zou kunnen stemmen. ‘Het zat er al vroeg in. Ik was 8 jaar, toen mijn vader woedend was op een vriendin van mijn moeder die eveneens het communisme was ontvlucht en desondanks op de PvdA stemde. Het leek haar beter voor haar uitkering.

‘We hadden geen geld, maar mijn vader zag werk als een voorrecht. In het communisme maakte het niet uit of je directeur was van een fabriek of de straat veegde; je verdiende bijna hetzelfde. Alleen de partijbonzen konden zich een luxe-leven veroorloven. Mijn vader kon het niet accepteren dat je op de socialisten ging stemmen, terwijl je voor het communisme was gevlucht.

‘Hij vond het prachtig als we een mooie auto voorbij zagen rijden. Die man is succesvol, zei hij dan. Mijn vader zei het zonder jaloezie. De nadruk lag altijd op de individuele ontwikkeling. Mijn vader had ing. achter zijn naam staan, hij wilde er de universitaire ir. van ingenieur van maken. En dan werd je in zijn visie vanzelf beloond.

‘Petr had een grondige afkeer van alles wat links was. Het communisme had hem alles afgepakt, zijn vaderland, zijn vrienden, zijn ouders. Ze leefden in een dictatuur. Nadat mijn vader naar Nederland was gevlucht, moest zijn in Praag achtergebleven moeder openlijk afstand van hem doen om geen problemen te krijgen. Zijn vader is er aan onderdoor gegaan. Ook voor mij was er geen andere keuze dan VVD te stemmen.’

Met de hem typerende ironie: ‘Ik heb ooit eens in de kieswijzer alles ingevuld wat ik niet wilde, toen kwam ik bij GroenLinks uit. Ik weet niet of de tegenstellingen nog zo groot zijn. Maar ik heb me altijd thuis gevoeld bij de VVD. Die partij is ook zuinig op andermans geld. Ze willen de gevolgen van de economische crisis niet doorschuiven naar de volgende generatie. En dat doet de PvdA wel.’

Je wilde minister van Sport worden, maar de VVD pleit juist voor minder ministeries.

‘Ik heb anderhalf jaar geleden een notitie van zeven kantjes geschreven, waarin ik heb gepleit voor de vorming van een sportministerie. De VVD heeft me meteen duidelijk gemaakt dat het niet realistisch was. De partijtop overtuigde me ook met de vraag of ik minister wilde worden of dat ik sport belangrijk vond. Ik wil sport slechts hoger op de agenda zetten.

‘Ik sluit niet uit dat ik ooit in het parlement kom, maar dan alleen als woordvoerder voor sport. Politiek is toch een ander vak. De ondergang van minister Vogelaar is een waarschuwing geweest. Mensen die haar van dichtbij meemaakten, noemden haar een sterke, intelligente vrouw. Toch redde ze het niet in de politiek, het afbreukrisico is groot.

‘Ik heb de sportparagraaf mogen schrijven voor het nieuwe verkiezingsprogramma. De VVD is de enige partij die een bedrag noemt voor sportstimulering. Ik heb de toezegging gekregen dat 200 miljoen euro in de sport wordt gestoken, waarvan driekwart voor de breedtesport. De PvdA zegt dat minimaal 3 procent van een wijk uit sportfaciliteiten moet bestaan. Het klinkt leuk, al zei Agnes Kant namens de SP acht jaar geleden hetzelfde.

‘Bij de VVD blijft het niet alleen bij woorden. Bij de presentatie van het verkiezingsprogramma werd partijleider Mark Rutte gevraagd of hij wel met de PvdA wilde regeren. Hij antwoordde: welke PvdA bedoelt u? De PvdA van het partijprogramma of de PvdA van Job Cohen die alles weggeeft om maar premier te worden? Het is gemakkelijk om van alles te beloven. De VVD heeft een balans gevonden tussen investeren en bezuinigen.’

Met je Richard Krajicek Foundation creëer je het sociale vangnet dat de VVD juist terug wil dringen.

‘We zijn in 1997 begonnen als een tennisstichting. Nu openen we alweer onze zeventigste playground in aandachtswijken. We bieden jongeren door middel van een scholarship de kans zich te onderscheiden. Door de sport hebben we enkele pareltjes gevonden die zich omhoog hebben gewerkt naar een hbo-opleiding.

‘Zo worden ze rolmodellen voor andere kinderen, die doelloos over straat zwerven. Want sport biedt sociale cohesie. En waarom zou hulpvaardigheid niet in een VVD-profiel passen? Het lijkt wel alsof linkse partijen een hekje hebben gebouwd om termen als solidariteit en sociaal meevoelend. Ik wil mensen kansen bieden, maar die moeten ze ook willen grijpen.’

Jij werd gedwongen Wimbledonkampioen te worden.

‘Mijn vader duwde me ernaar toe, het was een andere dynamiek dan ik voorsta met mijn stichting. Mijn zoon hoeft Wimbledon niet te winnen.’ En weer met een ironisch lachje: ‘Die gouden beker hebben we al in huis. Laat Alec de US Open maar winnen, daar kwam ik nooit verder dan de kwartfinales.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.