'Waarom mag ik niet opschrijven wat ik heb meegemaakt?

Sharon Gesthuizen over haar tijd bij de SP

Oud-Kamerlid Sharon Gesthuizen deed dit een jaar een boekje open over de SP. Dat werd haar niet in dank afgenomen. 'Hoezo natrappen? Waarom mag ik niet opschrijven wat ik heb meegemaakt?'

'Hoezo natrappen? Waarom mag ik niet opschrijven wat ik heb meegemaakt?' Foto Ivo van der Bent

Ze zou een 'schandalig boek' hebben geschreven, ze zou erop uit zijn 'de partij te beschadigen' volgens oud-collega's van de SP. Sharon Gesthuizen zucht. 'Ik had niet het idee: ik neem wraak. Weet je hoe moeilijk het was dit boek te schrijven en alles te herbeleven? Ik heb het dicht bij mezelf gehouden: hier ging ik stuk op, hier werd ik verdrietig van of blij. Het oordeel is aan de lezer: kijk, dit is wat er gebeurt.'

Gesthuizen (41) is thuis in haar Haagse bovenwoning, ze haalt appeltaart uit de koelkast die nog over is van de verjaardag van haar vriend. Vanavond gaat ze met hem en zijn ouders uit eten. Verder heeft ze vandaag een paar belafspraken, ze moet op de foto voor dit interview, ze kan thee zetten voor haar dochter (14) als die uit school komt - ze heeft, kortom, alle tijd. Zo riant, zegt ze, na haar tropenjaren in de politiek. Nu werkt ze ook fulltime - ze is tegenwoordig voorzitter van twee brancheverenigingen, een in de kinderopvang en een in de bouw -, maar als Kamerlid waren er weken dat ze 80 uur werkte.

'Ik weet nog dat een arts tegen me zei: '80 uur? En dat voor een jonge moeder?!' Ik was behoorlijk op mijn pik of, nou ja, vagina, getrapt. Dacht: dat zou je tegen een jonge vader nooit zeggen. Maar nu denk ik: ja, dat is echt heel veel voor een jonge ouder. Ik reed in het weekend wel eens naar mijn ouders met mijn dochter en mijn ex. Maar daar was ik niet bij. In mijn hoofd ging het werk almaar door.'

2017 is voor Gesthuizen het jaar waarin haar boek verscheen: Schoonheid macht liefde - In het leven en in de politiek. Het is ook het jaar waarin ze stopte als Tweede Kamerlid voor de SP, na elf jaar samenwerken met eerst fractieleider Jan Marijnissen, met Agnes Kant en later Emile Roemer. Alle drie hebben ze niet, of negatief, gereageerd op haar onthullingen over de mores in de partij. Kant laat via de mail weten 'geen interesse' te hebben om te reageren, Roemer zei eerder in de media 'zijn partij niet te herkennen' in haar boek. Wat blijft hangen bij de lezer: veel gesnauw bij de SP, een verstikkende hiërarchie en Gesthuizens ijzersterke geheugen voor onaangename situaties.

Hoe lang na je aantreden in de Tweede Kamer kreeg je die burn-out?

'Een jaar. Bizar hè. Je begint vol energie en een jaar later ben je helemaal op.'

Wat gebeurde er in dat jaar?

'Ik raakte mijn zelfvertrouwen kwijt. Ik was altijd iemand die redelijk veel vertrouwen had in haar beoordelingsvermogen, maar na dat jaar twijfelde ik aan alles. Hoe ik moest slapen, hoe ik moest opstaan, hoe ik dingen moest zeggen, niets wist ik meer.'

Waarom die twijfel aan alles?

'Omdat niets goed was wat ik deed bij de SP. Kleding, taal, volume, werkhouding, intelligentie, ideeën, timing.'

Wie gaf jou dat te verstaan?

'Het was de sfeer in het algemeen die heel kritisch was, te kritisch. Kijk, kritisch zijn is goed, de wetenschap bestaat bij de gratie ervan, maar het kan ook doorslaan. Het was gewoon... hoe moet ik het zeggen? Ik heb wel een woord in gedachten.'

Ja?

'Je schrikt de hele tijd. Van hoe er leiding wordt gegeven, van de barse toon.'

En welk woord heb je dan in gedachten?

'Een schrikbewind, dat was het.'

Je beschrijft Jan Marijnissen als een autoritaire man: 'Jan zet zichzelf neer ten koste van een ander.'

'Dat was toen ik voor de eerste keer een plenair debat zou voeren. Dat is spannend, het is je maidenspeech. Het ging over ondergrondse kabels, een technisch onderwerp. Je haalt er niet de voorpagina van de Volkskrant mee, maar er was veel geld mee gemoeid en er konden gevaarlijke situaties ontstaan. In de fractievergadering lichtte ik toe wat ik wilde gaan zeggen. Even was het stil, toen zei Jan: 'Ja, dit is natuurlijk helemaal niks, dit interesseert niemand.' Het onderwerp werd afgekapt. Ik was er weken mee bezig geweest. Het was zo heftig. Ik schaamde me tegenover die hele groep collega's, dacht: fuck, ik heb het verkeerd gedaan. Jan had ook kunnen zeggen: 'Duidelijk, Sharon, we gaan snel door naar het volgende punt', maar nee, je werd afgebrand.'

'Het was de sfeer in het algemeen die heel kritisch was, te kritisch.' Foto Ivo van der Bent

Als jullie Sinterklaas vieren met de fractie, krijg je een gedicht over Marijnissen.

'Ja, een raar gedicht waarin Jan de maat wordt genomen via mij. Ik weet nog maar een paar zinnen: 'Sharon wordt voor Jan steeds banger/Ach, zo kan het toch niet langer.' De rest van het gedicht gaat er ook over dat ik zo zucht onder het juk van Jan, dat hij altijd schreeuwt en boos is. Het was heel raar om dat ten overstaan van iedereen, ook Jan, hardop te moeten voorlezen.'

Je schrijft: 'Ergens diep van binnen zegt een stemmetje: 'Je kunt hier niemand vertrouwen.'

'Ja, dat dacht ik toen. Stom hè. Ik kon in elk geval de schrijver van dat gedicht niet vertrouwen. Ik ben er nooit achter gekomen wie het was.'

Daarvóór was er een fractieweekend op Terschelling waarop jij met Marijnissen in discussie ging.

'Dat was geen discussie te noemen. Er werd een stuk over integratie besproken - dat had Jan geschreven, maar dat realiseerde ik me niet. Ik zei dat ik het een goed stuk vond, maar dat ik erin miste dat integratie van twee kanten moet komen, dat wij migranten ook moeten toelaten in onze maatschappij. Jan beet me toe: 'Ja, dat proberen we al dertig jaar en dat is mislukt!' Toen iemand even later de mening van Jan verwoordde, riep Jan: 'Ja, díe heeft het begrepen.' Toen werd er geapplaudisseerd en gejoeld, het was heel surrealistisch.'

Surrealistisch?

'Ja, er ging een golf van opluchting door de zaal: Jan was weer tevreden. En ik dacht alleen maar: dit is toch niet normaal? Jan is lang fractieleider en partijvoorzitter tegelijk geweest, dat was wel erg veel macht in één persoon. En iedereen met macht heeft tegengeluid nodig. Maar dat werd niet gepruimd.'

Je beschrijft Agnes Kant als extreem dienstbaar aan hem. En tegenover jou niet erg sympathiek.

'Vind je? Het beeld dat ik van haar schets, is genuanceerd, denk ik. Ik ben een half jaar haar persoonlijk medewerker geweest en dat was fantastisch. Ze is intelligent en gedreven, ik heb superveel van haar geleerd.'

Op de dag dat je geïnstalleerd wordt als Kamerlid, maakt ze je aan het huilen.

'Ik ben nu het boek van Femke Halsema aan het lezen over haar tijd in de politiek, en zij schrijft hoe trots en ontroerd haar moeder was op de dag van haar installatie, en dat ze een gouden ring met steentjes van haar kreeg. Toen ik dat las, dacht ik: wat had ik graag ook zo'n mooie herinnering gehad.'

Wat gebeurde er?

'Mijn ouders gingen mee naar de Kamer en ik had een cameraploeg achter me aan die een item ging maken over mijn installatie. Daardoor was ik drie kwartier later dan normaal. Toen kreeg ik toch een uitbrander van Agnes: dat ik veel te laat was, dat ik gewoon moest doen wat me opgedragen was. Het ging op een dusdanig grove manier dat ik verstijfd achter mijn computer ging zitten. Na een uurtje ben ik naar mijn ouders gegaan die beneden niet-begrijpend zaten te wachten. Toen ik mijn moeder zag, kwamen de tranen, ik schaamde me zo dat het me niet lukte op die dag voor hen iets moois neer te zetten. Op de foto's van mijn installatie, later die dag, zie je dat ik een dik gezicht heb. Het had een feestelijk moment moeten zijn. Dat had ik mijn moeder zo gegund.' Ze veegt tranen weg.

Het emotioneert je nu weer.

'Ja. Dat komt ook doordat mijn moeder inmiddels is overleden. Maar ook doordat sommige reacties op dit verhaal wederom snoeihard waren, alsof ik niet het recht heb het me te herinneren.'

In Schoonheid macht liefde schrijft Gesthuizen ook over haar jeugd in Millingen aan de Rijn, waar ze opgroeide als enig kind van liefdevolle ouders. Haar moeder was huisvrouw, haar vader werkte op een scheepswerf, waar hij als 14-jarig knechtje aan de slag was gegaan. Toen ze 12 was, werd hij ontslagen door de 'kwistige, frauduleuze' leiding van het bedrijf, zoals Gesthuizen schrijft - als ze hem verslagen in de woonkamer ziet zitten, ontkiemt het zaadje voor haar latere politieke loopbaan. Maar eerst gaat ze naar het gymnasium, daarna naar de kunstacademie in Arnhem - beeldhouwen is ze altijd blijven doen. Via de Landelijke Studenten Vakbond rolt ze de politiek in, eerst de gemeentepolitiek in Haarlem. Als jong talent wordt ze vervolgens Den Haag in gehengeld. Ze is een jaar Kamerlid als ze haar burn-out krijgt, die begint met een paniekaanval op een kerstborrel van de SP. 'Een golf van angst overspoelde me, toen merkte ik dat ik over de kop aan het gaan was. Ik sliep nauwelijks meer in die tijd.'

Sharon Gesthuizen. Foto Ivo van der Bent

Hoe oud was je dochter toen?

'Mara was 4, maar ik zorgde op dat moment al bijna niet meer voor haar. Ik was alleen maar aan het werk. De nacht na die kerstborrel heb ik niet geslapen, misschien 20 minuten, ik stond gebroken op. Het was zaterdag, kerstreces, het had gesneeuwd. Toch ben ik toen nog naar de Kamer gegaan om daar in mijn eentje te werken tot het donker werd. Dan ben je echt ziek. Ik was niet meer in staat goeie afwegingen te maken. Ik dacht alleen maar: er ligt nog zoveel werk, ik doe het niet goed genoeg, ik krijg het nooit af.'

Pas na een nacht op de eerste hulp - 'Het was zo'n chaos in mijn hoofd, ik raakte in paniek bij de gedachte nooit meer te kunnen slapen' - beseft ze dat ze thuis moet blijven. Dat doet ze bijna drie maanden. Met behulp van antidepressiva krabbelt ze op.

Van je arts mocht Agnes Kant jou niet bellen in die tijd.

'Agnes zei steeds: het is je eigen verantwoordelijkheid dat je ziek bent, ik heb je nog zo gewaarschuwd dat je zelf je grenzen moest bewaken. Dat was misschien vanuit goede intenties, maar ik was opgelucht toen die arts zei: ze staat jouw herstel in de weg.'

Het komt over als een dubbele boodschap; je werkte zo hard omdat je voelde dat het nooit genoeg was voor de partij.

'Ja, Kant was erg van de school-Marijnissen: keihard werken en het kan altijd nóg harder. Maar het duurde maanden voordat ik besefte dat die burn-out misschien niet alleen aan mij lag, maar ook aan de sfeer in de partij.'

Eenmaal terug in de Kamer verandert er veel voor Gesthuizen. Marijnissen stapt op als fractieleider; Kant, die hem opvolgt, twee jaar later ook. Met Emile Roemer aan het roer 'gaat er een raam open', vindt Gesthuizen. Voorzien van nieuwe zuurstof wordt ze een bekwaam en gewaardeerd Kamerlid dat elf jaar aanblijft en zichzelf in 2015 zelfs kandidaat stelt voor het partijvoorzitterschap.

Ben je je bewust anders gaan opstellen na je burn-out?

'Ja, die is leerzaam geweest. Ik dacht: ik laat me niet wegjagen. Ik heb verdomme het recht om de dingen te doen op mijn manier.'

Je begon terug te schreeuwen.

'Toen Jan eens schreeuwde: 'Jullie moeten aan het werk gaan met zijn allen', heb ik een grote mond teruggegeven. Geroepen: 'Als jij niet hebt gezien dat ik als een leeuw heb gevochten, heb je je ogen dicht gehad.' Dat is ook wat je hoort te doen, hè. Je hoort als volksvertegenwoordiger die stevige, welbespraakte politicus te zijn die weerstand durft te bieden, of het nu tegen een minister of je eigen fractievoorzitter is. Het leverde me geen credits op, wel respect. Get off my back, ik laat me niet meer koeioneren. Dat heb ik eigenlijk altijd gehad, alleen in mijn begintijd in de Kamer was ik het kwijt.'

Wat maakte het Kamerlidmaatschap daarna zo leuk dat je het tot begin dit jaar bent blijven doen?

Half lachend, half protesterend: 'Leuk? Het was niet leuk!'

Dan: 'Ik bedoel dit niet persoonlijk, maar de vraag duidt erop dat je niet veel begrijpt van de intrinsieke motivatie van een politicus iets voor de samenleving te willen doen. Ik had het al op de kunstacademie: ik kon toch niet gewoon gaan zitten schilderen terwijl er mensen uit hun huis werden gezet? Hele discussies had ik daarover met docenten, die zeiden dat ik me moest verdiepen in de barsten op de muur als die mij fascineerden. En dan zei ik: maar de zwervers dan?'

Oké, maar waardoor hield je het dan zo lang vol?

'Door Emile Roemer, die mij vertrouwen gaf, doordat ik meer ervaring kreeg, doordat ik begon te oogsten in mijn tweede termijn als Kamerlid. Ik kon me op de inhoud concentreren, op de burgers voor wie je het doet: uitgeprocedeerde asielzoekers, postmedewerkers die dreigden te worden ontslagen. Ik kan best wat leed dragen, daar zijn mijn schouders breed genoeg voor. En het gedoe was achter de rug.'

Je ging scheiden, werkte als alleenstaande moeder nog steeds 50 uur per week. Hoe organiseerde je dat?

'Dat ging goed. Mara was door de week bij haar vader. Soms zette hij haar op de tram naar het Binnenhof aan het eind van de dag, dan aten we samen in het Kamerrestaurant en dan ging ik daarna nog iets afmaken terwijl zij zat te kleuren.'

Hard werken voor 2.250 euro netto per maand - omdat je als SP'er veel afdraagt.

'Dat was in de begintijd, later werd het 2.700 euro, hoor. Een prima salaris als je het vergelijkt met mensen met ook zware beroepen, gevangenispersoneel of mensen in de zorg.'

In 2015 stelde je je verkiesbaar om Marijnissen op te volgen als partijvoorzitter. De SP reageert koeltjes, maar uit je boek kreeg ik het idee dat je dacht: wat heb ik te verliezen?

'Zo was het ook. Ik had mijn moeder net verloren, wat kon me gebeuren? Vrouwen als mijn moeder hebben zulke kansen nooit gehad. Ik deed het ook uit ergernis dat overal nog steeds mannen domineren.'

Je verloor met 41 procent van de stemmen van Ron Meyer die, door het partijbestuur werd voorgedragen. 'Geen eerlijke strijd', schrijf je - wat Meyer ontkent.

'Het was niet de bedoeling dat er een tweestrijd kwam. Hij was de aangewezen persoon, ik kan het echt niet anders interpreteren. Marijnissen zei dat hij Meyer een betere kandidaat vond en mijn Kamerervaring 'volstrekt irrelevant'. Drie mensen die ik belde voor steun, zeiden: er is al een andere kandidaat.' Een vriend zei: 'En jij was toch een beetje die boze heks die het feestje kwam verstoren.''

Na publicatie van je boek des te meer: de reacties vanuit SP waren not amused, om het zacht uit te drukken.

'Meyer zei dat hij het niet ging lezen omdat autobiografieën 'meestal geen pareltjes van feitelijkheden zijn'. Wat is het tegenovergestelde van feitelijkheden? Onwaarheden. Daarmee wordt gesuggereerd dat ik zou liegen.'

Heb je je dagboeken geraadpleegd uit de tijd waarop je terugblikt? Mij viel op dat je zo'n goed geheugen hebt voor elke sneer en kille blik.

'Bedoel je dat het boek daarmee degradeert tot een opsomming van alles wat mij is aangedaan binnen de SP? Ik noem ook de mooie dingen en alle kansen die ik heb gehad.'

Oud-collega's hebben het over natrappen. Zij wisten niet dat alles wat zij destijds deden of zeiden door jou zou worden geboekstaafd.

'Hoezo natrappen? Waarom zou een mens niet mogen beschrijven wat zij heeft meegemaakt? Als ze niet hadden gewild dat het naar buiten kwam, dan hadden ze het niet moeten doen. Je bent bezig met een publieke functie. En als je vindt dat het geen pas geeft dingen terug te lezen in een boek, waarom heb je ze dan gedaan?

'Dan kom ik op #MeToo: er zijn heel veel mensen die in een bepaalde situatie hebben gezeten en daarmee later naar buiten komen. Vrouwen die mishandeld werden, de zus van Holleeder. Er is nu een superinteressant boek van een jongen die met zijn moeder bij de Bhagwan heeft gezeten. Ik ben altijd gefascineerd geweest door mensen die zich laten meeslepen door een religie of een overtuiging. Het is wel interessant dat ik zelf ook bij zo'n...'

Cv Sharon Gesthuizen

1976 geboren in Nijmegen, groeit op in Millingen aan de Rijn

Opleiding
Stedelijk Gymnasium Nijmegen
Hogeschool voor de Kunsten, Arnhem

Loopbaan
1998 - 2006 Freelancer/eigen bedrijf in videoproducties
2002 - 2003
Bestuurslid Landelijke Studenten Vakbond
2006 Raadslid in Haarlem voor de SP.
2006 Tweede Kamerlid voor de SP.
2007 Initiatief actie 'Red de postbode'.
2012 Herkozen met ruim 5000 voorkeurstemmen.
2016 Vertrekt uit de politiek.
2017 Voorzitter Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang, voorzitter stichting FNL-NOA (werkgeversvereniging in de afbouw), wekelijkse radiocolumn in De Nieuws BV.

Sharon Gesthuizen woont in Den Haag, heeft een dochter van 14 en een relatie.

... sekte heb gezeten?

'...organisatie ben terechtgekomen waar een grote eenheid is. Mijn boek is ook een stukje geschiedschrijving waarvan ik denk dat het belangrijk is voor de partij. Maar ik merk dat kritiek nog steeds niet welkom is - niemand wil Marijnissen afvallen, al heeft hij officieel geen macht meer.'

Zijn dochter Lilian volgt Roemer nu op als partijleider. Heeft zij een aardje naar haar vaartje?

'Ik heb nooit met haar samengewerkt, maar ik weet dat zij een groot talent is. Sociaal vaardig, en bij de vakbond heeft ze goeie dingen gedaan.'

Ze is net negen maanden Kamerlid. Sadet Karabulut, die ook in de race was, sinds 2006.

'Ja. Ik ben een enorme fan van Sadet. Ik begreep dat zij één dag van tevoren hoorde dat Roemer zou stoppen, terwijl Lilian weken, maanden van tevoren is ingelicht.'

Kreeg Karabulut net zomin een eerlijke kans als jij in de strijd om het partijvoorzitterschap?

'Ik zie wel parallellen.'

Lilian Marijnissen zegt: 'Ik ben niet gekozen om mijn achternaam.'

'Het feit dat ze zijn dochter is speelt zeker een rol, het kan mooie effecten hebben voor de SP. Haar actie met de dames van de thuiszorg leverde naamsbekendheid op en daarmee heeft ze veel extra stemmen binnengehaald. Nogmaals: ze is een talent, ik denk alleen: was er dan werkelijk niemand anders binnen de SP die de nieuwe politiek leider had kunnen worden? Er zijn welgeteld twee jaar geweest dat Jan Marijnissen geen formele rol had, Roemer wordt al een tussenpaus genoemd. Vooraanstaande leden stellen die vraag overigens ook. Dat lijkt me lastig voor Lilian als je nog moet beginnen.'

Je bent nog steeds SP-lid, begreep ik.

'Jazeker.'

Je huidige vriend is VVD-lid.

'Ja, klopt, we gaan binnenkort samenwonen. We hebben stevige discussies, maar daar hou ik van. En we weten ook wanneer we moeten stoppen, om het gezellig te houden. Niet alles is politiek. En hij is méér dan alleen VVD'er.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.