Reconstructie Seksueel misbruik in verpleeghuizen

‘Waarom beschermt het verpleeghuis mijn vrouw niet tegen haar belager?’

Grensoverschrijdend seksueel gedrag onder dementerenden is een taboe-onderwerp, maar het komt geregeld voor. Verpleeghuizen worstelen met de aanpak. 

Een heikel, met taboes omgeven thema: grensoverschrijdend gedrag in verpleeghuizen. De vrouw op de foto komt niet in het artikel voor. Beeld Getty Images

Over woensdag 27 juni staat er in het dossier van de 75-jarige verpleeghuisbewoonster Riet: ‘Vanmorgen is er een medebewoner bij mevrouw in bed aangetroffen.’ Zij zou hiervan geen hinder hebben ondervonden, is genoteerd. De 84-jarige man, die twee deuren verder aan de gang woont, is naar zijn kamer gebracht.

Dat er die ochtend meer is gebeurd op de gesloten afdeling met dementerende bewoners van zorgorganisatie Sutfene, blijkt uit de verklaring van de verzorgende die hen aantrof, opgetekend in de Melding Incidenten Cliënten (MIC) van het geval. ‘Meneer was over het bedhek heen geklommen, had zijn broek uit en zat boven op haar. Mevrouw kon zich niet verweren.’

Echtgenoot Otto van Tussenbroek (73) kan er niet over uit wat zijn vrouw Riet is overkomen in het verpleeghuis in Warnsveld, waar zij sinds vijf jaar woont. ‘Deze boom van een kerel heeft mijn vrouw aangerand.’ Zijn vrouw kan niet lopen en niet meer praten. ‘Ze zit helemaal opgesloten in haar lichaam. Ik ken haar zo goed dat ik kan zien dat ze sindsdien alerter is en ze lacht minder. Ze lijdt onder deze situatie, zij voelt zich onveilig.’

Twintig meldingen

Het is een heikel, met taboes omgeven onderwerp, waarover weinig wetenschappelijke literatuur is. Maar grensoverschrijdend seksueel gedrag onder dementerenden komt vaker voor. Bij de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) kwamen in 2017 twintig meldingen binnen van (het vermoeden van) seksueel grensoverschrijdend gedrag in verpleging en verzorging tussen patiënten onderling. Het aantal meldingen hiervan is redelijk constant in de loop van de jaren, maar niet zeker is of alle incidenten worden gemeld. 

Hoe hier mee om te gaan? Sutfene ziet zowel de vrouw als de man als slachtoffer. Echtgenoot Van Tussenbroek ziet de man als een belager die uit de buurt gehouden moet worden van zijn vrouw. ‘Hij gebruikt obscene taal, ook tegen het personeel. Mijn kwetsbare vrouw wordt onvoldoende tegen hem beschermd.’

Van de ongeveer 120 duizend bewoners van verpleeghuizen is de helft dementerend. De overheid wil dat ouderen zo lang mogelijk thuis blijven wonen. Alleen iemand die 24 uur per dag zorg nodig heeft, komt nog in een verpleeghuis terecht; daardoor is de doelgroep van zulke instellingen de laatste jaren steeds ‘zwaarder’ geworden. 

Toezicht  

Dementerende bewoners op dergelijke gesloten afdelingen van verpleeghuizen kunnen agressief zijn, lang huilen of in zichzelf keren. In verpleeghuizen moet altijd voldoende toezicht zijn om de veiligheid van bewoners te garanderen. Maar met het soms grillige gedrag van dementerenden en het tekort aan personeel kan dat toezicht soms niet toereikend zijn.  

‘Bekend is dat dementie leidt tot decorumverlies, als niet tijdig wordt ingegrepen’, zegt hoogleraar ouderenzorg Tineke Abma van de VUmc. ‘Het gebrek aan toezicht door het personeelstekort gaat nu echt opspelen.’

Als bewoners bij onvoldoende toezicht over de schreef gaan, kun je het hun niet kwalijk nemen, vindt Abma. ‘Ze wonen daar juist op een gesloten afdeling, omdat ze niet meer weten wat ze doen.’

Ook in Sutfene leidt volgens Van Tussenbroek het nijpende personeelsgebrek tot onveilige situaties. ‘In de woonkamers is vaak geen toezicht.’

Zorgorganisatie Sutfene wil niet ingaan op individuele gevallen en ook verder geen vragen beantwoorden. Rapportages en correspondentie over het incident zijn in het bezit van de Volkskrant. De inspectie heeft de instelling gevraagd het geval te onderzoeken om te bezien of hiervan geleerd kan worden.

Excuses

Van Tussenbroek vertelt dat hem als mantelzorger alleen was verteld dat een medebewoner bij zijn vrouw op de kamer was geweest. Pas later hoorde hij de details. Daarvoor heeft de leiding excuses gemaakt.

Het incident had bovendien voorkomen kunnen worden, vindt de echtgenoot. ‘Er is een systeem met sensoren op de kamer van de man, maar de dienstdoende verzorgende heeft niet opgemerkt dat hij aan het dwalen was.’

En vooral is de echtgenoot ongelukkig met de maatregelen van het verpleeghuis nadien. Van Tussenbroek vindt dat na een dergelijk ernstig incident deze bewoner niet langer in de buurt van zijn vrouw zou mogen komen. Bijvoorbeeld door de man te laten verhuizen naar een andere gang, waar een kamer beschikbaar was. Of door de man naar een andere huiskamer te laten gaan dan zijn vrouw. Op de afdeling zijn drie huiskamers, elke voor zes bewoners.

Worsteling

Het verpleeghuis worstelt met het incident, blijkt uit de verslagleggingen. Een contactverbod of een verhuizing van de man is geen optie, vindt het zorgteam. De bewoner die de grens heeft overschreden is volgens hen ook slachtoffer, van zijn afnemende geestvermogens. Wel krijgt hij extra medicatie en begeleiding, met als doel zijn gedrag te veranderen. Zo wordt gehandeld volgens de landelijke richtlijnen, vinden de verantwoordelijken.

Na aandringen van de echtgenoot, ging de bewoner enkele weken naar een andere ‘huiskamer’ dan de echtgenote. Maar inmiddels komt de man weer in dezelfde gemeenschappelijke ruimte als Riet, waar ze gezamenlijk eten. Haar kamerdeur gaat nu ’s nachts op slot. ‘Daarmee wordt mijn vrouw opgesloten’, zegt de echtgenoot. ‘Ook in de hete zomer die we hadden. Zo is zij nogmaals slachtoffer van de situatie.’

Cliëntondersteuner Leonie Niezink van Adviespunt Zorgbelang, aan wie Van Tussenbroek zijn verhaal heeft voorgelegd, vindt het een ‘reële vraag’ van de echtgenoot, om zijn vrouw op de afdeling niet meer te confronteren met deze medebewoner. ‘Je zou je kunnen voorstellen dat de zorgaanbieder zich daarvoor maximaal inspant.’

De vereniging van specialisten ouderengeneeskunde Verenso herkent de dilemma’s. ‘Daarom pleiten wij voor samengestelde teams van een specialist ouderengeneeskunde, een psycholoog, en de verzorgende, om, in samenspraak met de familie te komen tot een analyse en een persoonsgericht plan’, zegt een woordvoerder.

Vergelijkbaar geval

In het Tijdschrift voor Ouderengeneeskunde is in 2015 een vergelijkbare casus beschreven met een 66-jarige dementerende verpleeghuisbewoner die zich ontkleedt op de gang en bewoonsters en personeel seksueel lastigvalt. Het samengestelde team komt tot een plan met psycho-educatie om zijn gedrag te veranderen. Ook krijgt deze patiënt meer afleiding om zijn verveling te verminderen. Overwogen wordt hem te verhuizen naar een andere afdeling. Als dat niet helpt, kan medicatie worden ingezet.

Nog steeds kan deze man zich vrij om zijn echtgenote heen bewegen, zegt Van Tussenbroek. Daarom heeft hij besloten aangifte te doen. ‘Mijn vrouw wordt voortdurend geconfronteerd met deze man, dat is toch niet fatsoenlijk? Ik vind het een verschrikkelijke situatie. Maar ik wil hierover vertellen, voor alle mensen die familie hebben in een verpleeghuis.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.