'Vroeger mochten we niks, nu een beetje'

Diplomatieke banden Cuba en VS

Ja, de Cubanen zijn blij met de betere relatie met de VS, maar ze gaan niet toeterend de straat op. 'Ik wacht tot de regering zegt waar het feest is.' Door Marjolein van de Water

Havana anno 2009: geen mobieltjes, maar een oplaadbare telefoon, geen schreeuwende reclame en geen internet. Foto Gabriel Eisenemeier

De blijdschap in Cuba is zowel intens als ingetogen; er zijn geen feestvierende mensenmassa's te bekennen in hoofdstad Havana, geen toeterende auto's, vuurwerk of juichende jongeren. 'Ik ben verschrikkelijk blij met het nieuws en zou het graag willen vieren', zegt de 63-jarige kapster Olga. 'Maar ik wacht tot de regering ons vertelt waar het feest is.'

Toch is de vreugde duidelijk voelbaar in Havana. Hoop domineert de gedempte gesprekken van de inwoners en waait als een zachte lentebries de huizen binnen. Want iedereen weet: het leven in Cuba zal nooit meer hetzelfde zijn.

Na ruim een halve eeuw koude oorlog kondigden de Verenigde Staten en Cuba woensdag aan de strijdbijl te begraven. Ze gaan de diplomatieke relaties herstellen, Amerikanen mogen voortaan zonder restricties naar Cuba reizen en hun creditcards gebruiken, migranten mogen grotere geldbedragen naar hun familieleden in Cuba sturen en de regels voor de onderlinge handel worden versoepeld. De Amerikaanse president Barack Obama beloofde ook zich hard te maken voor het opheffen van het handelsembargo dat de socialistische economie sinds begin jaren zestig in een wurggreep houdt.

'Eindelijk is het zover', zegt gepensioneerd verpleegster Iliana Ceballos (63) met tranen in de ogen. 'Ik had niet verwacht dat ik dit nog mee mocht maken.' Ceballos droomt hardop over gevulde schappen in de staatssupermarkt, over Amerikanen die in groten getale met hun dollars komen smijten en over winkels vol nieuwe producten.

'Er zijn heel veel producten die wij nog niet kennen', zegt Ceballos tegen haar dochter, die instemmend knikt. Beiden zijn nog nooit het land uit geweest. 'Nu hebben we bijna niks te kiezen en basisproducten zijn vaak op', zegt ze. 'Voor een pak melk moet je soms veertig winkels af.'

Hindernissen

Hoewel de Cubanen al victorie kraaien, zijn nog niet alle hindernissen opgeruimd. Het Congres in de VS moet instemmen met het opheffen van 'de blokkade', zoals het embargo in Cubaheet. De meerderheid van de Amerikanen is voorstander van het normaliseren van de relatie met Cuba, voor de Republikeinen blijft het op zijn zachtst gezegd een gevoelig thema. Zij domineren het Congres dus is het de vraag of en wanneer het Obama lukt het embargo te beëindigen.

Desalniettemin zullen de woensdag aangekondigde maatregelen een grote impact hebben in Cuba. Tot nu toe mochten Cubanen die in de VS wonen ieder kwartaal 500 dollar naar Cuba sturen, voortaan is dat 2.000 dollar. Geldzendingen van gemigreerde familieleden vormen een van de weinige mogelijkheden voor Cubanen om hun karige salaris aan te vullen.

'Misschien kunnen ze me helpen een bedrijfje te beginnen', zegt Julian (34) wiens broers in Miami wonen. 'Ik ben heel blij, maar niet alleen om het geld', verzekert hij. 'Het is belangrijk dat we eindelijk vrienden kunnen zijn met onze buren, dat die onzinnige vijandigheid ophoudt.'

De toenadering zal ook het toerisme een enorme impuls geven. 'Ik weet zeker dat alle Amerikanen naar Cuba willen komen', zegt Norje Borrero (23), die vanaf een houten kar mandarijnen, tomaten, ananassen en paprika's verkoopt aan voorbijgangers. 'Iedereen is nieuwsgierig naar ons. Dat komt omdat ze ons een beetje raar vinden.'

Een straatentertainer wacht op toeristen in Havana. Foto ap

Aantrekkingskracht

Cuba heeft inderdaad een grote aantrekkingskracht op toeristen uit de hele wereld. Ze laven zich aan de romantiek van vervlogen tijden, vergapen zich aan de prachtige oldtimers in de vervallen, maar statige straten. Ze drinken mojito's in het zachtgele licht van antieke straatlantaarns, terwijl een gitarist de weemoedige liederen van Silvio Rodriguez tokkelt. Er zijn geen schreeuwende reclameborden, geen bedelaars en nauwelijks dieven. De afwezigheid van internet maakt de reis door de tijd compleet.

Borrero heeft verpleegkunde gestudeerd en daarna vijf jaar in een ziekenhuis gewerkt voor 16 euro per maand. Dat is een gemiddeld maandsalaris in Cuba, aangevuld met een bonnenboekje voor rijst, suiker, bonen en soms kip. Sinds de Cubaanse leider Raúl Castro een paar jaar geleden de teugels liet vieren en Cubanen de kans gaf een bedrijfje te beginnen, greep Borrero zijn kans.

Nu verdient hij 5 euro per dag met de verkoop van fruit en groenten. 'Ik ben liever verpleger', zegt hij. 'Maar daar kun je niet van leven.' Hoewel hij geen familie in het buitenland heeft en toeristen nooit bij hem kopen, verwacht hij dat zijn inkomsten het komende jaar zullen stijgen. 'Iedereen gaat meer verdienen', redeneert hij. 'Dus kunnen ze meer geld aan fruit besteden.'

De Cubanen raken niet uitgepraat over de onverwachte ontwikkelingen, maar de staatsmedia maken weinig woorden vuil aan de nieuwe economische mogelijkheden voor de bevolking. Voor hen was de vrijlating van drie Cubaanse spionnen woensdag het nieuws van de dag.

Het waren ook niet zomaar gevangenen. Het gaat om de laatste drie van vijf Cubaanse spionnen die sinds 1998 gevangen zaten. Ze waren symbool geworden voor de slechtheid van de VS. 'Vijf patriotten zijn door de gemene Amerikanen in de gevangenis gestopt', leren Cubaanse kindjes in de schoolbanken. 'Breng ze thuis', staat op enorme muurschilderingen in het hele land. De afbeelding van de vijf mannen hangt in klaslokalen, in ziekenhuizen en op lantaarnpalen.

Geruild

Twee van de vijf waren al vrij omdat ze hun straf hadden uitgezeten. De laatste drie werden woensdag geruild voor de Amerikaan Alan Gross, die sinds vijf jaar vast zat in Cuba. 'Fidel zei dat ze terug zouden keren en ze zijn teruggekeerd!', jubelde staatskrant Granma donderdag.

Met de vrijlating van de spionnen en de warme woorden van Obama, heeft het door de gebroeders Castro gekoesterde beeld van de VS als boze vijand een flinke deuk opgelopen. Als de VS binnenkort het etiket 'terroristische staat' van Cuba verwijderen en het embargo inderdaad wordt opgeheven, kunnen de Cubaanse leiders de VS niet langer als ultieme zondebok gebruiken.

'Het zal mij benieuwen wat er gebeurt na het embargo', zegt taxichauffeur Juan (75). Net als veel andere Cubanen wil hij niet met zijn achternaam in de krant 'omdat je nooit weet wie er meeleest'. 'Tot nu toe gaven Fidel en Raúl de Amerikanen de schuld van alles wat slecht gaat in ons land', zegt hij. 'Als onze situatie hierna niet verbetert, vallen ze door de mand.'

Ondanks de economische problemen is Juan blij met zijn land. Hij somt de verschillen op met andere landen in de regio: 'Ons onderwijs en de gezondheidszorg zijn gratis en kwalitatief hoogstaand', zegt hij trots. 'We hebben misschien weinig te kiezen als het om eten gaat, maar in Cuba sterft niemand van de honger.' Juan vindt Raúl Castro een goede president. 'Hij is minder rigide dan Fidel. Vroeger mochten we niets, nu een beetje.'

De meeste Cubanen willen geen uitspraken doen over de regering. 'Ik heb geen verstand van politiek', zegt kapster Olga. 'Ik hou van het leven, dat is kort en je moet er volop van genieten.' Een klant die met een kap om haar hoofd in de hoek van de zaak zit, roept luidkeels haar mening door de zaak: 'Ik wil kunnen kiezen wat ik eet, wie de president is maakt me niet uit.'

Julian hoopt wel dat er politieke veranderingen komen in Cuba. 'Ik vind dat Raúl het goed doet, maar er moeten andere partijen komen, meer keuze', vindt hij. 'Ik ben geen voorstander van het kapitalisme, maar wel van democratie.'

Hij vindt het moeilijk in te schatten wat er zal gebeuren in Cuba. 'Ik ben heel nieuwsgierig maar heb geen idee', zegt hij met een brede lach. 'We weten in Cuba niet wat onze behoeften zijn, omdat we geen idee hebben wat er allemaal in de wereld bestaat.'

Foto de Volkskrant