Column

'Vreemdeling geniet vanaf vrijdag minder bescherming dan gemiddelde crimineel'

Woningen van vreemdelingen kunnen vanaf vrijdag, als een nieuwe wet in werking treedt, doorzocht worden wanneer zij hun identiteit niet meteen kunnen bewijzen. En dat is verontrustend, vindt Bart Smout.

November 2013: een vluchteling protesteert op het Plein voor aanvang van een rondetafelgesprek over het Nederlandse vluchtelingenbeleid in de Tweede Kamer. Foto anp

De jacht op vreemdelingen wordt vrijdag van extra ammunitie voorzien. Dan treedt de wet 'Verruiming bevoegdheden vreemdelingentoezicht' van staatssecretaris Fred Teeven in werking. Deze toevoeging aan de Vreemdelingenwet maakt het mogelijk om woningen van vreemdelingen te doorzoeken wanneer zij hun identiteit niet meteen kunnen bewijzen. Toestemming van de bewoner voor de doorzoeking is niet langer nodig. Het idee achter de wet is dat de uitzetting van illegalen zo sneller plaats kan vinden. Want hoe sneller je de identiteitsdocumenten hebt achterhaald, hoe sneller je iemand het land kan uitzetten. Een vooruitzicht waar Teeven ongetwijfeld een warm gevoel van krijgt.

Het voorstel werd in april 2013 al aangenomen door de Tweede Kamer. Op 11 februari 2014 ging ook de Eerste Kamer akkoord. Helaas. Want wie het voorstel doorleest, krijgt een ongemakkelijk gevoel, dat vreemd genoeg vooral ontstaat door een overvloedige nadruk op alles wat met redelijkheid te maken heeft. Zo mag een woning worden doorzocht zonder toestemming wanneer dat 'redelijkerwijs noodzakelijk is voor de tijdelijke inbewaringneming van zaken waaruit de identiteit van de betrokken vreemdeling met een redelijke mate van zekerheid kan worden afgeleid.' Ook gebeurt de doorzoeking op zo'n manier dat 'dit redelijkerwijs niet leidt tot substantiële schade aan de ruimte of aan de zaken die zich in deze ruimte bevinden.'

Wat redelijk is weet niemand
Het gebeurt allemaal redelijkerwijs. Maar wat nu precies redelijk is, weet niemand. Dat voedt de angst dat deze wet weleens onredelijk kan uitpakken. Des te meer omdat voor de doorzoeking alleen de hulpofficier van justitie toestemming hoeft te geven. Normaal gesproken mogen huiszoekingen alleen plaatsvinden wanneer de rechter-commissaris hiervoor toestemming geeft.

Dit betekent dus dat de vreemdeling nog minder bescherming geniet dan de gemiddelde crimineel. De wet is tekenend voor een Nederland waarin mensen zonder papieren simpelweg geen bestaansrecht hebben. Wanneer je jezelf niet onmiddellijk kunt identificeren ben je vogelvrij. Dan wordt de klopjacht geopend en kun je zomaar een peloton agenten in je huiskamer hebben staan. Basale rechten worden zo vertrapt door de laarzen van een ambtelijke controlemachine.

Maar Nederland wordt vanaf vrijdag niet alleen een beetje minder sociaal. De nieuwe wet past ook uitstekend in de trend van een overheid die het steeds minder nauw neemt met privacy. Het doorzoeken van laden en kasten, het optillen van matrassen - voorheen was dit nog uitgesloten, nu mag het. Mobiele telefoons van de verdachten mogen worden bekeken. Ook mogen vreemdeling aan lichamelijk onderzoek worden onderworpen, wanneer ze eenmaal in bewaring zijn gesteld. En dit allemaal wanneer het vermoeden bestaat dat de identiteit van de vreemdeling zo kan worden vastgesteld. Goed en wel bekeken is dit gewoon idioot. Anussen vingeren en bekoekeloeren in de hoop daar een paspoort te vinden, het is zo absurd dat je niet weet of je erom moet lachen of huilen.

De invoering van de nieuwe wet zou het uitzetproces versoepelen. Daar zou ook de illegaal bij gebaat zijn. Maar de boodschap die met de wettelijke aanpassing wordt afgegeven, is dat vreemdelingen nog lager in de pikorde staan dan criminelen. En dat je recht op privacy en de bescherming van je lichamelijke integriteit dan niks meer voorstellen. Zo wordt het uitzetbeleid misschien wel efficiënter, maar zeker niet humaner.

Bart Smout is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl. Twitter: @BartSmout

 
Nederland wordt vanaf vrijdag niet alleen een beetje minder sociaal. De nieuwe wet past ook uitstekend in de trend van een overheid die het steeds minder nauw neemt met privacy.
Meer over