Interview

'Voor Zweden breekt periode van onzekerheid aan'

Na de winst van extreem-rechts is het afgelopen met het tijdperk van de stabiele regeringen.

Stefan Löfven. Beeld AP

Zelden trok een winnaar zo'n zuur gezicht als zondagavond de beoogde premier van Zweden, Stefan Lövfen. Hij mag met zijn Sociaal-Democraten de nieuwe regering vormen, maar zijn zege staat in de schaduw van de winst van de extreem-rechtse Zweden-Democraten. Met een ruime verdubbeling van de stemmen zijn zij de echte winnaar van de verkiezingen. Als derde partij van Zweden lijken ze niet langer genegeerd te kunnen worden in het politieke machtsspel. Maar direct in zijn overwinningsspeech zei Lövfen: 'We zullen onder geen beding met ze samenwerken'.

De reactie is begrijpelijk, zegt Anders Lidström, hoogleraar politieke wetenschap aan de universiteit van Umeå. 'Als hij dat niet deed, zou het politieke zelfmoord zijn.' Alle partijen hebben namelijk gezworen de Zweden-Democraten zowel voor als na de verkiezingen uit te blijven sluiten. 'En daar zullen ze voorlopig aan vast willen houden.'

Toch verandert de winst van extreem-rechts het politieke landschap. De Zweden zijn volgens Lidström in een politieke situatie beland waarin Nederland en Scandinavische buurlanden al veel langer verzeild zijn.'Ons land heeft sinds de jaren twintig eigenlijk alleen maar stabiele regeringen gekend, maar we gaan nu voor het eerst een periode van grote onzekerheid tegemoet.'

'Schrikbeeld'

Het Nederlandse gedoogexperiment onder Rutte I is nauwlettend in de gaten gehouden door de vertrekkende rechtse premier Fredrik Reinfeldt en zijn Gematigde Uniepartij. Maar 'ze zijn dat altijd als een schrikbeeld blijven zien', zegt Lidström. Ook al kreeg Reinfeldts regering bij 'negen van de tien wetten' steun van de Zweden-Democraten, samenwerking hebben ze nooit overwogen. 'Winst voor extreem-rechts hadden ze wel verwacht, maar niet zo groot.'

De 35-jarige nationalist Jimmie Åkesson en zijn Zweden-Democraten hebben de gevestigde partijen een mokerslag toegediend door als enige partij de ruimhartige immigratiepolitiek van Zweden aan de kaak te stellen. De kans bestaat nu dat het asielbeleid in Zweden net als in Nederland strenger wordt. Al acht Lidström het onwaarschijnlijk dat de regering-Lövfen hieraan mee zal werken.'Dat zou de wind uit de zeilen van de Zweden-Democraten kunnen halen, maar is politiek niet haalbaar in de partij.'

Jimmie Åkesson. Beeld ap

Chaotisch politiek theater

Het gevolg is dat het tot nu toe altijd zo overzichtelijke politieke toneel is veranderd in een chaotisch politiek theater. Lidström: 'Daarbij wil links niet met rechts regeren en hebben de grootste partijen aan beide kanten van het politiek spectrum niet voldoende stemmen om een meerderheid te vormen.' De Sociaal-Democraten zullen met behulp van milieupartij De Groenen - de een is voor kernenergie, de ander faliekant tegen - en mogelijk ook de radicale Linkse Partij een minderheidsregering vormen. Ze moeten dan op afzonderlijke onderdelen met de kleinere partijen op rechts deals sluiten.'De partijen zullen over de traditionele scheidslijnen heen moeten stappen. Dat is een idee waaraan Zweden nog moet wennen.'

Het is volgens Lidström niet uitgesloten dat rechts, na het likken van zijn wonden, later alsnog een poging zal ondernemen het linkse kabinet te laten sneuvelen. De eerste test komt al binnen enkele maanden bij de goedkeuring van de begroting. De Alliantie voor Zweden heeft tijdens de verkiezingen een begroting neergelegd die waarschijnlijk op steun van de Zweden-Democraten kan rekenen. 'Als ze gezamenlijk tegen de linkse begroting stemmen, zal de nieuwe regering moeten aftreden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.