'Voltooid leven' geen onderwerp voor symboolpolitiek

Column Aleid Truijens

Oud-CDA-Kamerlid Frans Jozef van der Heijden (78) en zijn vrouw Gonnie Van der Heijden-van der Eerden (76) besloten gezamenlijk een einde aan hun leven te maken. In de rouwadvertentie in het AD stond hun laatste boodschap. Ze schreven onder meer: 'Meest voor de hand ligt de vraag of mensen die menen dat hun leven in groot lijden en last dreigt te eindigen (o.m. door ernstig aangetaste zorg), dat leven ook mogen beëindigen nu ze nog niet al te zeer lijden en in last voor zichzelf en anderen verkeren.'

De rouwadvertentie van het echtpaar Van der Heijden.

Deze tekst werd opgevat als een statement in de discussie over 'voltooid leven'. Volgens Miriam de Bontridder van stichting De Einder is het 'een eyeopener' dat ook bij het CDA voorstanders van levensbeëindiging bij 'voltooid leven' zitten.

Hier worden een paar dingen verward. Ik lees op nos.nl dat beide echtelieden leden aan 'een ongeneeslijke ziekte in een vergevorderd stadium' - een situatie waarin 'gewone' euthanasie mogelijk is. Uit een artikel in de Volkskrant (+) van Marjon Bolwijn, afgelopen woensdag, blijkt dat het echtpaar hulp kreeg van een consulent van De Einder - kennelijk viel de gevolgde procedure binnen de wet.

Er is nog een reden waarom de zelfgekozen dood van het echtpaar ongeschikt is als rolmodel in dit debat. In het eerste bericht erover in de Volkskrant werd dit zinnetje weggelaten, maar het staat wel in de advertentietekst: 'o.m. door ernstig aangetaste zorg'. Dat tekortschietende zorg een reden kan zijn om dood te willen, is een taboe in deze discussie. Een opmerking van Lilian Marijnissen in die richting werd weggezet als 'schandelijk' en 'onsmakelijk'. Anne-Mei The, hoogleraar ouderenzorg, zei vorige week, in een prachtig interview (+) door Laura de Jong, wél een verband te zien: ze denkt dat met betere zorg een deel van de sterfverzoeken 'zal verdampen'.

Waarover heeft de Tweede Kamer woensdag precies gedebatteerd? Om welke mensen gaat het? Ik ben er al twee weken naar op zoek, maar ik kan ze maar niet vinden, de clear cases van die door Schippers veronderstelde groep 'wanhopige mensen' voor wie de huidige euthanasiewet niet voldoet. Mensen die, zo zei de minister expliciet, niet ernstig ziek zijn, niet depressief, niet eenzaam en niettemin dood willen. Omdat ze 'klaar' met het leven zijn.

Ik dacht het antwoord te hebben gevonden. Robert Schurink, directeur van de NVVE, schreef afgelopen voorjaar op de NVVE-website dat 'deze groep bestaat en groter is dan de commissie-Voltooid Leven denkt.' Schurink verwees naar 4.268 bijdragen die zouden staan op voltooidleven.nl en naar 120 dossiers van NVVE-leden met een 'voltooid leven'. Ik heb op die website gekeken, maar ze staan er niet, die 4.268 verhalen noch de 120 dossiers. Volgens een voorlichter van de NVVE kan ik ze vinden op geachtekamerleden.nl. Daar staan inderdaad 4.274 reacties, maar dat zijn geen 'gevallen', het zijn meningen, ervaringen en toekomstwensen.

Op voltooidleven.nl staat een NVVE-rapport waarin 70 gevallen van 'voltooid leven' worden geanalyseerd. Eén voorbeeld gaat over een man die een hartstilstand kreeg bij een zelfmoordpoging - ik neem aan dat hij depressief was. Eén vrouw heeft een opeenstapeling van fysieke klachten - dan is euthanasie mogelijk. Onder die 70 mensen zijn 22 die geen actuele stervenswens hebben; 28 geven de voorkeur aan euthanasie met een arts. Veel ondervraagden willen een dodelijk middel in huis hebben. Bij 9 mensen is sprake van 'existentieel lijden', de groep waarover het debat gaat. Zou in hun geval geen hulp mogelijk zijn?

In de zes interviews op de website zie ik niet één keer een zuiver geval van 'voltooid leven'. Vijf van de zes zijn verdrietige verhalen: mensen die evident eenzaam of depressief zijn, weinig bezoek krijgen en zich overbodig voelen, mensen die je een liefdevol alternatief voor de dood zou gunnen. Eén vrouw staat volop in het leven maar heeft een dodelijk poeder klaarliggen. Maar over totale zelfbeschikking gaat dit kabinetsvoorstel niet. Het idee is dat een barmhartige overheid hulpverleners afstuurt op mensen met een doodswens, niet dat zij autonoom zichzelf doden.

Ik geloof dat de commissie-Schnabel gelijk heeft: het is grotendeels een theoretisch probleem. Als ik Kamerlid was zou ik eerst eens een overtuigende inventarisatie willen zien: hoe groot is de groep die nu tussen wal en schip valt? Dit is geen onderwerp voor symboolpolitiek.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.