'Voer eurobonds in, maar dan wel eerlijk'

Als Europa de zogenaamde eurobonds invoert dan moeten we het recht van lidstaten daarop kunnen beperken tot maximaal 60 procent van hun BNP, betoogt econoom Mark Sanders.

Angela Merkel, Nicolas Sarkozy en de Italiaanse premier Mario Monti vandaag tijdens een persconferentie. Beeld epa

De Europese commissie komt met het voorstel om over te gaan tot eurobonds. Niet elk land meer zijn eigen obligaties uit laten geven, maar allemaal samen. Dat is op zich een goed idee. Daarmee zijn de schulden in Europa niet weg, maar is de financiële speculatie die nu landen in Zuid- en Oost-Europa gijzelt en zelfs België doet wankelen in één keer voorbij. Daarnaast kan dan de euro zich dan als echte wereldmunt gaan bewijzen.

De schuld van alle eurolanden samen is kleiner dan die van de Verenigde Staten. Toch betaalt de VS nu minder rente, zelfs minder dan Nederland en Duitsland. Het Amerikaanse schatkistpapier wordt door zoveel partijen binnen en buiten de VS verhandeld, dat speculanten gewoon niet genoeg gewicht in de schaal leggen om de prijs te beïnvloeden. Ook staten kunnen blijkbaar 'too big to fail' zijn.

Die enorme Amerikaanse staatsschuld heeft een belangrijke economische functie. Ze voorziet burgers, bedrijven en staten wereldwijd van een relatief waardevaste, risicovrije obligatie. Dat maakt de dollar dan ook nog steeds tot de belangrijkste munt in de internationale handel en het internationale monetaire verkeer. Banken houden wereldwijd grote reserves in dollars aan. Dat wil zeggen, in de vorm van Amerikaans schatkistpapier. Omdat dergelijke 'bonds' in Europa ontbreken concurreert de euro met de dollar om de positie van wereldmunt nog steeds met één hand op de rug.

Oren wassen
Maar hoe zit het dan met de begrotingsdiscipline in de EU? De eurocommissarissen willen de euro redden en stellen dan ook meteen voor de staatsschuld van alle Lidstaten in de euro om te zetten in eurobonds. De Duitsers en Nederlanders roepen hard neen omdat dan voor ons de rente stijgt vanwege het lage vertrouwen in de begrotingsdiscipline rond de Middellandse zee.

De Europese Commissie stelt voor dat zij er de wind onder zal houden met strenge regels en toezicht. Maar het mag niet verbazen dat er in Noord-Europa weinig vertrouwen is in de nauwelijks democratisch gelegitimeerde achterkamers en bureaucratie van Brussel. Die heeft immers in het verleden ook bewezen dat ze weinig vuist kunnen maken als het erop aan komt, de Fransen, Italianen en Spanjaarden budgettair de oren te wassen.

Maar misschien is er een gulden middenweg. We zouden het recht van lidstaten op Eurobonds kunnen beperken tot maximaal 60 procent van hun BNP. Het niveau van de schuld dat we ook met elkaar hadden afgesproken in het Groei- en Stabiliteitspact. Overheden die daar bovenuit komen geven voor die hogere schuld hun eigen, bij de eurobonds achtergestelde obligaties maar uit.

Die vrij verhandelbare lidstaatobligaties zullen dan, in tegenstelling tot voor de crisis, wel een risicopremie krijgen en zo een betere indicatie geven van de risico's van overdadige begrotingstekorten en de lidstaatregeringen direct confronteren met hun slechte gedrag. De goeden hoeven niet onder de slechten te lijden en de slechten hoeven niet hun hele begroting en soevereiniteit aan Brussel over te dragen. Wie excessief schulden maakt moet op de blaren zitten, maar trekt niet de mat onder de euro uit. Ik zie een compromis dat nog kan werken ook.

De Europese commissie vraagt om meer macht en de Nederlandse regering ijvert voor een sterke eurocommissaris, maar mijns inziens is disciplinering door de markten, mits goed doordacht, een goede extra garantie voor goed gedrag en tegen besmettingsrisico. Met dit voorstel krijgen we dan de best of both worlds. De ECB kan zich met die 60 procent van het BNP voldoende breed maken om alle speculatie tegen de euro de kop in te drukken. En met het achtervangen van de ECB zal de rente voor de meest kredietwaardige landen in de EU niet of nauwelijks stijgen.

Spilziek
Wie binnen Europa zijn schuld tot onder de 60 procent brengt wordt beloond met een lage rente en weet zich gedekt door de ECB. Wie dat percentage overstijgt draait zelf voor de kosten op en hoeft niet te rekenen op een bail-out of crisispakket. Die 60 procent is natuurlijk arbitrair, maar dat was hij al in het Groei- en Stabiliteitspact. Dat naar beneden of omhoog bijstellen vereist een verdragswijziging, maar eurobonds tot een afgesproken niveau met garanties van de ECB lijken me ook nu al in de geest van dat verdrag passen.

De euro vraagt nu om een snelle en doortastende redding. De verdere Europese integratie om een goed doordachte lange termijnstrategie om herhaling te voorkomen en spilzieke overheden niet het idee te geven dat Duitsland (en Nederland) uiteindelijk toch de rekening wel betalen. De Commissie zou hiermee uiteindelijk wel eens het ei van Columbus kunnen hebben.

Mark Sanders is econoom aan de universiteit van Utrecht en lid van het Sustainable Finance Lab.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.