Gastcolumn

'Verkiezingen Provinciale Staten 2019 bepalen politieke toekomst van Nederland'

Met een combinatie van nationalisme en links sociaal-economisch beleid breekt de PVV met succes in bij middenklassepartijen VVD en CDA, schrijft gastcolumnist Coen de Jong.

Beeld anp

Er bestaan hardnekkige mythes over waarom de PVV bovenaan staat in de peilingen voor de verkiezingen op 15 maart 2017. De PVV-revolte zou exclusief gebaseerd zijn op oudere Boze Blanke Mannen, die feestjes bederven met hun tirades tegen de elite.

Journalisten proberen als heuse antropologen de PVV-kiezer te ontdekken op verregende winkelcentra in Spijkenisse en Almere. 'We moeten de zorgen van die mensen serieus nemen!' roepen Nederlandse politici in koor, in de hoop stemmen van lager opgeleiden terug te halen van de PVV.

Een analyse van recente kiezersonderzoeken en peilingen op www.nporadio1.nl van 29 december 2016 laat zien dat potentiële PVV-kiezers bovengemiddeld jong zijn, net zo vaak man als vrouw zijn én steeds vaker hoger opgeleid zijn en een hoog inkomen hebben. Uit het Nationaal Kiezers Onderzoek blijkt dat 'niet-westerse allochtonen' in 2012 even vaak PVV stemden als de rest van Nederland. Kortom, de PVV-kiezer is bijna een afspiegeling van de Nederlandse bevolking. Ook de middenklasse stemt inmiddels op de PVV.

Extra prikkel

Aristoteles beschreef al dat een grote en tevreden middenklasse een voorwaarde is voor een stabiele maatschappij. En de middenklasse staat in de westerse wereld onder druk. Het Global Risks Rapport 2017 van het World Economic Forum noemt de wereldwijd toenemende inkomensongelijkheid het grootste probleem voor het komende decennium. Want inkomensongelijkheid veroorzaakt werkloosheid, sociale instabiliteit en ongecontroleerde migratie. Technologische ontwikkelingen zoals robotica en artificial intelligence zullen in hoog tempo banen in het middensegment laten verdwijnen.

Het WEF - als verband van CEO's van multinationals toch niet bepaald een populistisch gezelschap - roept daarom op tot hervorming van het 'market capitalism'. Anders zijn de woede tegen het establishment en de sociale tegenstellingen niet meer beheersbaar. Econoom Paul de Grauwe van de London School of Economics wijst er in De Morgen van 11 januari op dat de groeiende ongelijkheid de afgelopen decennia door economen én politici als probleem is genegeerd.

Economische onzekerheid van de middenklasse is daarmee één van de oorzaken van het toenemende nationalisme, zowel in de VS als in Europa. Die onzekerheid is na de financiële crisis van 2008 in een stroomversnelling terecht gekomen. Nationalisme krijgt in Europa een extra prikkel omdat landen binnen de Europese Unie weinig bewegingsruimte hebben om de economische crisis naar eigen inzicht op te vangen. De migratiestromen van binnen en buiten Europa, deels het resultaat van beslissingen op EU niveau, zijn een derde oorzaak.

Scheidslijn

De bepalende scheidslijn in de politiek is daarom die tussen internationalisten en nationalisten. Internationalisten zijn pro-immigratie, multicultureel, pro-EU en voor internationale samenwerking. Nationalisten zijn anti-immigratie, benadrukken de nationale identiteit en soevereiniteit, willen minder of geen EU en zijn tegen globalisering.

Daarnaast blijft de klassieke scheidslijn tussen links en rechts op economische onderwerpen van belang. In Nederland heeft de PVV met een programma van nationalisme in combinatie met economisch linkse toezeggingen een unieke positie. Daarmee lokt de PVV kiezers uit de middenklasse die geen immigratie willen, de Nederlandse identiteit willen behouden én bang zijn voor hun sociaaleconomische positie. Dat zijn vooral kiezers die weglopen bij de VVD, wat de nationalistische oprispingen van Rutte en Zijlstra verklaart.

Overigens zal het voor de PVV ook na een eventuele verkiezingsoverwinning in maart 2017 moeilijk zijn om effectief mee te gaan regeren. Dat kan pas in 2019, na de verkiezingen voor de Provinciale Staten die de samenstelling van de Eerste Kamer bepalen. De PVV moet dan in beide Kamers groot genoeg zijn om - als leidende partij in een coalitie - wetten door het parlement te loodsen. Als de PVV en andere 'nationalisten' in 2019 relatief klein blijven, dan hebben de 'internationalisten' tot 2023 weer lucht. De verkiezingen voor de Provinciale Staten in 2019 bepalen de politieke toekomst van Nederland.

Coen de Jong is politicoloog en historicus. Deze maand is hij gastcolumnist van de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.