Factcheck Ramadan

‘Vastende buschauffeurs zijn een gevaar op de weg’ - Klopt dit wel?

Berichten verspreiden zich vaak razendsnel, of ze nu kloppen of niet. Wij proberen de zin van de onzin te scheiden. Vandaag: buschauffeurs die vasten, zijn een gevaar op de weg.

Bij een aanrijding op de Slochterweg (N247), tussen Amsterdam en Het Schouw, raakten drie personen gewond. Foto Novum RegioFoto

Van wie komt de claim?

De Deense minister van Integratie, Inger Støjberg, schreef onlangs in een column in het Deense blad BT ‘dat moslims beter vakantie kunnen nemen tijdens de ramadan omdat ze anders een risico vormen voor de maatschappij. (...) Stel je maar eens voor dat een buschauffeur een voertuig bestuurt terwijl hij al tien uur niet meer heeft gegeten of gedronken: dat is gevaarlijk voor ons allemaal.’

Klopt het?

De invloed van de ramadan op de rijvaardigheid is nooit goed onderzocht, laat staan de impact op buschauffeurs. Wel zijn er tal van ongevallenstatistieken uit overwegend islamitische landen. Maar ook die geven weinig houvast, want de conclusies lopen wijd uiteen.

Ongelukken in de Verenigde Arabische Emiraten zijn niet vaak toe te schrijven aan slaaptekort, behalve tijdens de ramadan, een periode waarin mensen laat eten en daardoor ook later naar bed gaan. Dat concludeerden onderzoekers van de UAE University in 2012 in hun artikel ‘Sleep-related collisions in United Arab Emirates’. In 2006 en 2007 vroegen ze aan meer dan vierhonderd bestuurders die een ongeluk veroorzaakt hadden in de stad Al Ain of slaaptekort mogelijk een rol had gespeeld. Uit de interviews, uitgevoerd in ziekenhuizen, bleek dat dit tijdens de ramadan bij 42 procent van de bestuurders het geval was. Buiten die periode was het aandeel 5 procent. Een duidelijke aanwijzing, aldus de wetenschappers, dat ramadan leidt tot minder alerte bestuurders.

De bevindingen staan in schril contrast met die uit een studie uit 2004 in Jordanië. Daaruit bleek juist dat het aantal ongevallen afnam tijdens de ramadan. Een andere studie wijst er weer op dat het totale aantal auto-ongelukken in Turkije tijdens de ramadanmaand in 2011 aanzienlijk hoger lag dan tijdens een gemiddelde andere maand; ruim 28 duizend versus bijna 26 duizend. 

Dat laatste wijdt psycholoog en verkeersexpert Timo Juhani Lajunen van de Noorse universiteit voor wetenschap en technologie in Trondheim toe aan de grotere verkeersdrukte. ‘De drukte neemt vlak voor zonsondergang sterk toe doordat mensen op tijd bij familie aan tafel willen aanschuiven voor het avondmaal, de iftar.’ Juhani Lajunen heeft met Turkse collega’s het gedrag van verkeersdeelnemers tijdens de ramadan in Ankara onderzocht. Mensen toeterden meer bij de stoplichten en reden gemiddeld iets minder hard. De verklaring is volgens hem simpelweg de extra drukte.

Toch sluit ook hij niet uit dat verkeersdeelnemers die vasten extra prikkelbaar kunnen zijn door vermoeidheid, honger en dorst. ‘Maar aan de andere kant is de ramadan ook een spirituele periode die een positief effect kan hebben op de gemoedsrust.’

Patrick Schrauwen, suikerspiegelexpert aan de Universiteit van Maastricht, acht het zeer onwaarschijnlijk dat mensen die vasten minder alert zouden zijn door een suikertekort in hun bloed. ‘In je lever zit een suikerreserve waarop je makkelijk een dag kunt teren. Je lichaam went bovendien aan het nieuwe dieet. Normaal nemen je spieren snel suiker op uit je bloed onder invloed van het hormoon insuline. Als je een tijdje vast, daalt je gevoeligheid voor dit hormoon waardoor er meer suiker in het bloed overblijft voor de hersenen. Je spieren schakelen dan over op vetverbranding. En wat uitdroging aangaat: ik verwacht dat dit zich vooral voordoet bij sporters die veel zweten. Een buschauffeur beweegt niet veel, dus ik verwacht daar niet snel problemen.’

Imam en theoloog aan de Vrije Universiteit Amsterdam, Marzouk Aulad Abdellah, zegt dat vastende moslims bovenal aan hun gezondheid moeten denken. ‘Mensen die het vasten niet verdragen – die er te verzwakt van raken – mogen stoppen. Daarvoor biedt de islam ruimte.’

En wat zegt de busbranche er eigenlijk zelf over? ‘Wij rijden al tientallen jaren met een grote diversiteit aan chauffeurs’, reageert een woordvoerder van het vervoersbedrijf Transdev, waar onder meer Connexxion onder valt. ‘We hebben nooit gemerkt dat er tijdens de ramadan op een andere manier wordt gereden.’

Conclusie

Er zijn geen aanwijzingen dat vastende buschauffeurs een gevaar op de weg vormen.

Meer over