'Utrecht is te veel het braafste jongetje'

Gemeenten zijn verplicht daklozen van buiten de regio ook op te vangen. In Utrecht is de opvang daardoor vaak vol. Regiobinding lijkt onver-mijdelijk: 'Eigen daklozen eerst.'

UTRECHT - Dat Linda (48) Utrechtse is: 'Dat ken je hore', zoals ze zelf hard lachend zegt. Maar dat deze vrouw in een strakke, zwarte outfit en met zorgvuldig gestifte lippen dakloos is, dat zou je niet meteen zeggen. Ze zit aan een tafel met vier shag rokende mannen in het Utrechtse Smulhuis.


Linda vertelt dat ze weleens geen bed kan krijgen in de Sleep-Inn, de nachtopvang voor daklozen in hetzelfde pand. 'Toen heb ik als Utrechtse op straat geslapen, terwijl ze van alles' - Linda wijst nadrukkelijk naar een tafel met Afrikanen - 'hier binnen laten.'


'Schande', brommen haar tafelgenoten. 'Het gaat om een stukje regiobinding', zegt Willem (49), 'dat onze jongens voorrang krijgen.'


Vraag het aan de Utrechtse daklozen en ze zeggen: Utrecht is te veel het braafste jongetje van de klas. Veel andere steden blijken namelijk daklozen die van elders komen opvang te weigeren. Terwijl de gemeenten verplicht zijn iedereen die in Nederland woont een bed te bieden, blijkt uit een onderzoek van het Trimbos-instituut. Staatssecretaris Van Rijn vindt dat de gemeenten beter moeten gaan samenwerken om deze opvang voor iedereen te kunnen garanderen.


In de Utrechtse Sleep-Inn kan iedereen die zich aan de deur meldt, een paar nachten slapen, tot is vastgesteld dat hij uit een andere stad komt. Daarna wordt hij geweigerd en teruggestuurd naar zijn eigen regio voor opvang. Ook sommige uitgeprocedeerden en kwetsbare vrouwen krijgen er tijdelijk een bed. Resultaat is dat de opvang met 55 plaatsen vaak vol is.


'Nu het aantal regiogebonden daklozen lijkt te stijgen, moeten we soms mensen weigeren', zegt coördinator Peter ten Cate. 'Er kunnen niet meer mensen in de nachtopvang dan erin kunnen.'


Het principe van 'Eigen daklozen eerst' zoals de regiobinding schertsend wordt genoemd, is volgens Ten Cate dan ook onontbeerlijk voor de daklozenopvang. In 2006 werden als eerste de Polen geweerd, die de Sleep-Inn zagen als een goedkoop hotel.


En als de Utrechtse nachtopvang maar even wat soepeler is dan andere steden, voor bijvoorbeeld een groep als de uitgeprocedeerden, dan praat zich dat meteen rond. 'De volgende dag staat er een rij mensen voor de deur.'


Het systeem werkt alleen, benadrukt Ten Cate, als alle steden hetzelfde principe hanteren. Alle opvanginstellingen in het land zouden volgens hem dezelfde checklist moeten hebben en in alle gemeenten moeten dezelfde regels gelden.


Er zijn nu veel minder daklozen dan tien jaar geleden. Toen was er bijvoorbeeld rond de treinstations van de grote steden veel meer overlast van verslaafden. Vanaf 2005 zijn met geld uit onder meer de AWBZ duizenden daklozen ondergebracht in speciaal daartoe opgerichte woonvoorzieningen. Maar door de crisis dienen zich nieuwe groepen aan.


De bestuurders van de vier grote steden herkennen zich niet in het beeld van het Trimbos-instituut, dat dakloze gezinnen direct opvang zou worden geweigerd omdat er geen plek is. 'Gezinnen die geen onderdak hebben, worden sowieso niet weggestuurd, of ze nu wel of niet uit Den Haag komen. Dakloze kinderen zijn in Den Haag onacceptabel', zegt de Haagse wethouder Rabin Baldewsingh.


De vier grote steden hebben echter de restrictie van de regiobinding hard nodig, zeggen de ook de bestuurders. Door de anonimiteit en de mogelijkheden die grote steden bieden, trekken veel daklozen ernaar toe. Maar daardoor kunnen de steden de toestroom niet aan. 'Zonder de restrictie van regiobinding hebben we niet de capaciteit om onze eigen daklozen bijvoorbeeld een hulptraject te bieden', zegt de Rotterdamse wethouder Marco Florijn (PvdA).


'De grote steden kunnen niet zonder de regel dat alleen de eigen daklozen er worden opgevangen', zegt ook de Amsterdamse wethouder Eric van der Burg (VVD). De wethouder kent verhalen dat kleinere gemeenten daklozen op de trein zetten: Ga maar naar Amsterdam. 'In dat opzicht ben ik het met de staatssecretaris eens dat we met alle gemeenten gezamenlijk afspraken moeten maken. Daarmee voorkomen we dat kleinere gemeenten hun problemen over de schutting gooien bij de grote steden.'


In het Smulhuis zijn de borden met broccoli, aardappels en een vlees- of vegaburger bijna allemaal leeg. 'De maaltijden voor 2,50 euro zijn hier prima', zegt Annemarie (69). 'Maar ze zijn hier wel veel te aardig', bromt een van haar tafelgenoten, een oudere man met een bril. 'Mensen uit Amsterdam krijgen hier drie dagen onderdak en ik krijg geen onderdak in Amsterdam. Daar zijn de eigen Utrechtse daklozen de dupe van.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.