'Universum Van Saarloos vol vragen en weinig antwoorden'

Tv-recensie Jean-Pierre Geelen

Ze wilde 'een klein universum maken', een universum 'vol vragen en heel weinig antwoorden'. Vooral dat laatste is Simone van Saarloos gelukt.

Simone van Saarloos Beeld Rebke Klokke

De columniste (voor NRC Next) en filosofe zag zichzelf, zo zei ze aan het begin, 'als middel waardoor je je vragen kunt stellen over hoe jij ergens naar kijkt'.

Naar Zomergasten bijvoorbeeld. Deze kijker lukte het maar moeilijk de avond anders te zien dan een aaneenschakeling van interessante fragmenten, waarbij een consistent betoog maar moeizaam aan het oppervlak kwam. Een echte, 'klassieke' wetenschapper ontbreekt dit jaar in de line-up van Zomergasten, maar bij iemand met de onuitgesproken pretentie van Van Saarloos, als 25-jarige de jongste Zomergast ooit, had een rode draad niet misstaan. Een college is niet noodzakelijk, maar het vermogen de kijker vast te houden is vereist. Daarin schoot Van Saarloos tekort. Dat ze voornamelijk sprak in snelle, niet afgemaakte zinnen, maakte het er niet toegankelijker op.

Rationale kanttekeningen

Van Saarloos leek bijna geen fragment te kunnen bespreken zonder hoogst rationele kanttekeningen, die steevast bleven hangen in halve vragen. Dat was dan wel de rode draad: de twijfel, de durf te vragen zonder zelf meteen een antwoord te weten, speelde door de hele avond. Zo liet deze Zomergasten zich samenvatten in een zin van Van Saarloos na het fragment uit de installatie Ribbons (Fuck my life) van de Britse kunstenaar Ed Atkins: dat zag ze aanvankelijk als 'een radicale oproep tot niet begrijpen'.

Interviewer Wilfried de Jong probeerde soms, maar slaagde er - zeker in de eerste helft van de avond - niet in scherpte aan te brengen. De aanvankelijke stroefheid uitte zich onder meer na een filmfragment van fotografe Charlotte Dumas over wilde paarden in Nevada. Die illustreerde volgens Van Saarloos Dumas' fascinatie voor wat er gebeurt als mens en dier elkaar ontmoeten.

De Jong: 'Hebben wij iets verloren?'

Van Saarloos: 'Oei, dat vind ik een nostalgische opmerking.'

De Jong: 'Het is een vraag.'

Een antwoord bleef uit, er was enkel woordenstroom. Eenmaal moest De Jong haar nogal abrupt afkappen, omdat het tijd was voor het volgende fragment.

Goede vragen

Soms leidde een fragment wel degelijk tot goede vragen. Zoals na de beelden uit de Channel Four-documentaire The Bombing of Al-Bara, waarin filmer Olly Lambert een bombardement meemaakte. Van Saarloos: 'Dit zien doet wat met mij, maar wat heb je eraan dat het wat met mij doet?'

Na het fragment uit Tarantino's Kill Bill, waarbij Van Saarloos zich ergens schaamde voor de esthetisering van geweld: 'Waarom is het zo lekker naar mooi geweld te kijken?' Vragen. Nu de antwoorden nog.

Waar we anders naar moesten kijken: hoe een pijpscène in de 'pornafilm' Headshot van Jennifer Lyon Bell, moest illustreren dat seks 'altijd een soort van afspraak' is, 'een plek van ongemak, waar het ongewis is en van alles kan gebeuren' en 'een soort vrije ruimte, waarin je elkaar niet meer beoordeelt'.

Het ging over haar sport: vrouwenrugby. Van Saarloos miste het teamgevoel. 'En heel erg iets doen met je lichaam dat niet gangbaar is in het normale leven: tackelen, achter een bal en daar gewoon voor gaan, ook al staat er iemand voor.'

Ze miste de ruwe stof van de broekjes en shirts, en het angstzweet van de tegenstander. Maar de diepere zin van het rugbyfragment school uiteraard in iets hogers, dat zich enkel in haar eigen jargon laat weergeven: 'Normaal ben je wel aanwezig, maar je wordt niet met je aanwezigheid geconfronteerd. Omdat het bij rugby zo niet normaal is hoe je je lichaam gebruikt, word je enorm geworpen op dat lichaam. Dat is bijzonder, heel openend. Het geeft een nieuwe manier van kijken naar het lichaam.'

Nederlandse rugbysters in actie Beeld anp

We moesten dat 'een plek geven als... wat het betekent om een lichaam te zijn. Dat we niet alleen maar geest zijn.' Van Saarloos dacht 'dat het interessant is wat dat doet met het bewustzijn, en met de wereld'. We moeten 'de mogelijkheden in die zin exploreren'.

Goedenavond nog, u komt er zelf wel uit.

Na een fragment uit de Amerikaanse documentaire Brief Encounters, over fotograaf Gregory Crewdson die een foto ensceneerde, twijfelde Van Saarloos aan de geloofwaardigheid van die scène.

'Ik voel me veel meer uitgedaagd om bijna in het gevoel van die foto te zitten', problematiseerde ze. Het beeld 'wrong', maar waarom precies, wist ze niet duidelijk te maken. Jammer, voor wie de kijker anders hoopte te laten kijken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.