'Uitgebreide EU geniet meer status in wereld'

'De uitbreiding van de Europese Unie betekent een historisch keerpunt voor Europa. Het is een kans die moet worden gegrepen in het belang van haar veiligheid, economie, cultuur en haar status in de wereld.' Met die fraaie woorden presenteerde EU-Commissievoorzitter Jacques Santer gisteren in het Europees Parlement Agenda 2000, een...

Van onze correspondent

Peter de Graaf

STRAATSBURG

De Europese Commissie geeft in Agenda 2000 aan welke landen in Midden- en Oost-Europa ze geschikt acht voor een spoedige toetreding tot de EU. Dat zijn Polen, Tsjechië, Hongarije, Estland en Slovenië. De Europese Commissie stelt voor de toetredingsonderhandelingen met deze vijf landen, samen met Cyprus, al begin 1998 te openen.

Bovendien bevat Agenda 2000 voorstellen tot ingrijpende hervormingen van het landbouw- en structuurbeleid, de financiële perspectieven en een oproep tot institutionele verbeteringen om de EU zelf voor te bereiden op de toetreding van nieuwe lidstaten. Nog voor de eeuwwisseling moet de EU afspraken maken over een nieuwe stemverhouding in de Raad van Ministers en de omvang van de Europese Commissie.

Santer stelt verder voor om zo snel mogelijk na 2000 een inter-gouvernementele conferentie te beleggen over 'verreikende hervormingen' van de Europese instellingen. Want met meer landen rond de tafel dreigt de besluitvorming verlamd te raken. Santer pleit daarom voor meer beslissingen bij gekwalificeerde meerderheid.

Wanneer de eerste nieuwe leden kunnen worden verwelkomd, blijft onduidelijk. In Agenda 2000 wordt geen streefdatum genoemd. Volgens Santer is dat afhankelijk van het verloop van de toetredingsonderhandelingen.

Veel Europarlementariërs zijn echter wel voorstander van het noemen van een streefdatum. 'Daarmee houd je druk op de onderhandelingen', aldus Wiersma (PvdA). 'De Europese integratie heeft altijd baat gehad bij streefdata. Kijk maar naar 1992 en het tijdschema van de EMU', meent Van Velzen (CDA).

De liberale fractieleider De Vries waarschuwt voor vertraging als de onderhandelingen vrijbijvend van start gaan. Hij wijst erop dat sommige EU-landen zulke financiële problemen hebben dat ze de uitbreiding liever willen uitstellen tot 2005. 'Dat lijkt me een risico, want dan lopen de uitbreidingsdata van NAVO en EU te ver uiteen.'

Ondanks de keuze voor vijf Midden- en Oost-Europese landen (plus Cyprus) wil de Europese Commissie de andere kandidaten nadrukkelijk niet afwijzen. 'Die verdeling is geen discriminatie', verklaarde Europees Commissaris Van den Broek, belast met de uitbreiding. De Commissie heeft slechts op basis van 'objectieve criteria' beoordeeld welke landen bijna klaar zijn voor het EU-lidmaatschap .

Bulgarije, Roemenië, Letland en Litouwen zijn economisch nog niet rijp voor de EU. Slowakije wordt op politieke gronden in de ijskast gezet; de regering-Meciar tart volgens de Europese Commissie de fundamentele regels van de democratie en schendt de mensenrechten.

Met alle kandidaat-leden wil de Europese Commissie een 'partnerschap voor toetreding' sluiten. Elk jaar wordt geëvalueerd hoe de landen ervoor staan en of ze in aanmerking komen voor toetreding.

Ook trekt de EU aanzienlijke financiële steun uit voor de aspirant-leden. De Commissie wil per jaar ruim drie miljard gulden voor het Phare-programma bestemmen: één miljard voor landbouwsteun en ruim twee miljard voor structurele steun. In totaal is daarmee tot 2006 een bedrag gemoeid van 46 miljard gulden.

Maar na toetreding tot de EU kunnen de landen ook extra steun van de structuurfondsen verwachten. Santer schat dat 165 miljard gulden naar de kandidaat-lidstaten zal vloeien. 'Het gaat om een echt Marshall-plan voor de landen in Midden- en Oost-Europa.'

De Commissie meent dat deze uitgaven mogelijk zijn zonder de EU-begroting substantieel te verhogen. Volgens Santer kunnen de financiële perspectieven voor de periode 2000-2006 onder het afgesproken plafond van 1,27 procent van het bruto binnenlands produkt blijven. De Commissie gaat daarbij uit van een gemiddelde economische groei van 2,5 procent per jaar. Daardoor kunnen de EU-uitgaven automatisch stijgen en het is vooral deze stijging die de extra kosten voor de uitbreiding dekt.

De Europese Commissie acht ook na eeuwwisseling een structuur- en cohesiebeleid nodig om de regionale verschillen in de Unie te verkleinen. Ze stelt voor de structuur- en cohesiefondsen te vergroten met 15 procent tot 506 miljard gulden voor de periode 2000-2006. Daarnaast wordt nog eens 100 miljard gulden uitgetrokken voor de nieuwe lidstaten.

De Commissie wil de stuctuurfondsen wel effectiever maken en concentreren op de regio's die echt hulp behoeven. De Duitse socialistische Europarlementariër Hänsch juicht de hervorming van de structuurfondsen toe. Hij vindt het van de gekke dat momenteel de helft van de Europese burgers in een 'subsidieregio' leeft.

Ook het landbouwbeleid wordt verder hervormd, volgens de lijn die door voormalig landbouwcommissaris MacSharry is uitgestippeld: minder prijssteun in ruil voor inkomenssteun. De gegarandeerde graanprijzen worden met 20 procent verlaagd, de rundvleesprijzen zelfs met bijna 30 procent. In de zuivelsector zijn de ingrepen minder drastisch. De melkquota worden verlengd tot 2006, terwijl de melkprijs geleidelijk met tien procent wordt verlaagd.

Volgens landbouwcommissaris Fischler zijn de hervormingen nodig om de Europese prijzen meer op het niveau van de wereldmarkt te brengen. Dat stimuleert de concurrentie en is bovendien nodig omdat in 1999 een WTO-ronde begint voor verdere liberalisering van de wereldhandel. Fischler vreest bij ongewijzigd beleid ook nieuwe vlees- en graanbergen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.