'Tusk is geen compensatie voor wie dan ook'

Donald Tusk, 57 jaar, Pool, al zeven jaar premier van zijn land. Per 1 december geeft hij die baan op om voorzitter te worden van de raad van Europese regeringsleiders. Tusk wordt de nieuwe president van Europa. Waarom? In de woorden van zijn voorganger Herman Van Rompuy: 'Tusk is geen compensatie voor wie dan ook. Hij verdient de baan omdat hij is wie hij is.'

De Poolse premier Donald Tusk wordt de nieuwe EU-president. Foto epa

De Belg Van Rompuy, die als eerste de functie van EU-president vervulde, presenteerde vanavond trots zijn opvolger aan de pers in Brussel. Hij prees Tusk als een veteraan van de EU, een man die zijn land in economisch zware tijden in het hart van de Unie heeft gebracht. De Pool was als Europees regeringsleider nauw betrokken bij de besluitvorming in de Europese Raad, zodoende werkte hij intensief samen met Van Rompuy. 'Tusk is een staatsman voor Europa.'

De Poolse premier schikte zich meteen in zijn nieuwe rol. Het Poolse belang is voortaan ondergeschikt aan het Europese belang, zei Tusk. Vanaf nu wil hij samen, als één verenigde unie, de uitdagingen aangaan. 'Ik kom uit een land dat gelooft in een verenigd Europa. Ik ben ervan overtuigd dat er geen alternatief is voor de EU.'

Zoeken naar de middenweg
Op alle terreinen zal hij de gulden middenweg proberen te bewandelen. Hij zei voorstander te zijn van begrotingsdiscipline, zoals de afgelopen vijf jaar in Europa de norm was - de Poolse economie groeide tijdens de crisis, ook met een streng begrotingsbeleid. Maar hij zal ook rekening houden met de wensen van zuidelijke lidstaten en de socialistische Franse president Hollande. 'Ik heb het signaal ontvangen. We moeten ook inzetten op groei.'

Herman Van Rompuy (midden) met links van hem de Italiaanse Federica Mogherini en rechts de Poolse Donald Tusk. Foto Europese Raad

Verenigd voorwaarts, dat wil hij nu. Zo ook in die andere crisis: Oekraïne. 'We moeten Oekraïne helpen, dat kunnen we alleen als we eerst een gezamenlijk standpunt hebben.' Tusk wil 'verantwoordelijk zijn, maar niet radicaal' en 'zoeken naar een vreedzame oplossing'. Als premier van Polen, dat tot 25 jaar geleden onder Sovjetbewind viel en een grens met Oekraïne deelt, was hij pleitbezorger van een ferme Europese reactie op de Russische provocaties. Maar Tusk is niet langer regeringsleider, hij is leider van Europa. Nu is hij 'ervan overtuigd dat samenwerking de hoeksteen vormt'.

Als EU-president gaat hij ook toppen voorzitten over de euro. Is dat geen probleem aangezien zijn land de euro nog niet heeft? Nee, zei hij, ook hier geldt dat verdeeldheid het grotere kwaad is. 'Ik doe er alles aan om ervoor te zorgen dat de EU niet wordt opgesplitst in allerlei clubjes.' Hij ziet het als zijn rol om de 18 eurolanden en de tien andere lidstaten bijeen te houden. 'De euro moet Europa één maken, niet verdelen.'

Gebrekkig Engels
Dit alles vertelde hij in het Pools. Zijn Engels is namelijk beperkt. Een grapje daarover in het Engels kon er wel vanaf: 'Wanneer begint mijn termijn, in december? Dan ben ik er klaar voor. One hundred percent.' Hij voegde eraan toe: 'Niets is goed genoeg voor Europa, inclusief mijn Engels.'

Tusk krijgt bloemen en felicitaties van Van Rompuy. Foto reuters

Naast hem zat Federica Mogherini, de Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken en per vandaag aangewezen als opvolger van EU-buitenlandchef Catherine Ashton. De 41-jarige Italiaanse presenteerde zichzelf als 'nieuwe energie'. Niet iemand met veel bestuurlijke ervaring - ze is pas sinds februari minister in de Italiaanse regering - maar wel iemand met ruimschoots internationale ervaring. Al twintig jaar is ze actief in Europese en internationale fora, vertelde ze.

Wat betekent de EU voor haar? 'De Unie is een droom die is uitgekomen. Maar we moeten oppassen dat die droom geen nachtmerrie wordt.' Ze waarschuwde voor de jeugdwerkloosheid waar alle lidstaten mee kampen: 'Noord, zuid, oost en west.' En voor de conflicten die in en om Europa razen. Enerzijds Oekraïne 'op Europese grond', anderzijds de strijd in Irak en Syrië waarin Europese moslims meevechten voor het islamitisch kalifaat. Jihadisten die terugkeren, vormen een bedreiging voor heel Europa, zei ze. 'Europa is geboren als een vredesproject. Dat klinkt als een cliché, maar dat moeten we ons blijven herinneren.'

Termijnen beginnen november en december
Mogherini begint op 1 november tegelijkertijd met de nieuwe Europese Commissie waar zij deel van uitmaakt. Haar termijn is voor vijf jaar, evenals de Commissie. Als Hoge EU-vertegenwoordiger is ze het Europees gezicht naar de rest van de wereld en zit ze de vergaderingen van buitenlandministers voor. Tusk neemt per december het stokje over van Van Rompuy. Hij is gekozen voor 2,5 jaar. Tenzij hij grote fouten maakt, is het waarschijnlijk dat hij daarna een tweede en laatste termijn krijgt.

Federica Mogerini spreekt over haar nieuwe rol als EU-buitenlandchef. Foto belga
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.