'Trekvogel bouwt altijd beste nest'

Godsdienst heeft de geschiedenis van Nederland in sterke mate bepaald. Elke religie heeft haar geestelijk leiders. Wie zijn zij en door wie of wat laten zij zich inspireren?...

De onbaatzuchtige liefde, die inspireert père Datève Muradian. Welke bijbelplaats daarbij hoort? Er zijn er zoveel, de evangelies zijn ermee doorspekt. Als het bezoek er dan per se eentje wil horen: Johannes 13:34. Zijn wijsvinger gaat over de bladspiegel van een Armeense bijbel; Armeniërs hebben niet alleen hun eigen Armeense apostolische orthodoxe kerk, maar ook een eigen Armeens alfabet. Père Datève, een kleine man met een zwarte baard, zwarte ogen en een zwarte tabberd, zit in de kosterij van het monumentale kerkgebouw aan de Amsterdamse Kromboomssloot.

Boven zijn hoofd kijken de baardige portretten van vier Armeense kerkvorsten mee. En meer dan bij het thema onbaatzuchtige liefde, gaan de ogen van de père glimmen als hij verhaalt over zijn kerkgemeenschap. 'Veel kerken kijken met grote belangstelling naar ons. Waarom? Omdat wij de oplossing hebben voor het probleem van getrouwde of celibataire priesters. Bij ons kan het namelijk allebei.'

Hijzelf heeft gekozen voor de celibataire optie. 'Mij kunnen ze om vier uur 's nachts wakker maken als er wat is. Dat is moeilijker met een gezin.'

Ook belangrijk: de Armeense kerk is een democratische kerk. 'Onze chef, onze paus wordt gekozen door de gelovigen. Dus niet door de bisschoppen.' Het is een soort kiesmannensysteem, elke twintigduizend Armeniërs, waar ook ter wereld, leveren een vertegenwoordiger die mag meedoen aan de pauskeuze. Nederland mag één kiesman leveren.

De Armeense kerk, legt père Datève uit, hoort met de Syrische, de koptische en de Ethiopische kerken bij het zogenoemde oriëntaals-orthodoxe christendom. 'Wij zijn sinds de vierde eeuw niet veranderd. Wij erkennen de onfeilbaarheid van de paus niet. En in onze mis vieren we het laatste avondmaal, en niet zoals de katholieken de kruisiging en wederopstanding van Jezus.'

Zijn eigen geschiedenis is typerend. Er zijn acht miljoen Armeniërs, meer dan de helft leeft in de diaspora. Zeker sinds de Turkse genocide van 1915, maar ook al daarvoor. Père Datève is nog maar een half jaar in Nederland – en de taal nog niet machtig. Daarvoor diende hij vijf jaar in het Franse St. Etienne, vandaar dat père. 'Ik ben geboren in Mosul, Noord-Irak. M'n familie woont er nog.'

Toen Datève 12 was, kreeg hij een visioen. Daar in Mosul. Maria, de moeder van Jezus, verscheen en ze zei: geef me een beetje water. 'Ik begreep: het was een uitnodiging om de kerk te dienen.' Binnen een week was de 12-jarige Datève vertrokken naar het seminarie bij de Armeense hoofdstad Jerevan. 'M'n vader vond het niet leuk, logisch. Maar de bisschop belde hem en ik zei: ik heb al besloten. Dat was september 1979.' Zeven jaar bleef hij op het seminarie, daarna oecumenische studies in Genève, vervolgens vijf jaar bij de aartsbisschop in Bagdad, toen zeven jaar Frankrijk en nu Nederland.

We lopen door een koude kerk. De mobiele telefoon onder het habijt geeft een riedel. Zoals meestal in het contact met Armeniërs, is de genocide nooit ver. Honderdduizenden Armeniërs werden in 1915 door de Turken vermoord. Père Datève: 'Dit jaar is het negentig jaar geleden.' Hij wijst op een tapijt boven een deur waarop een treurende moeder is afgebeeld. Foto's van verlaten Armeense kerken op het platteland van Anatolië.

Vrolijker is de geschiedenis van de Armeniërs in Nederland. Er hangen gravures van hetzelfde kerkgebouw aan de Kromboomssloot, dat al in 1714 zijn deuren opende. Mannen met kleurige capes en tulbanden die in Amsterdam kwamen handelen en toestemming kregen voor een eigen bedehuis. Amsterdam was een tolerante stad. Het aantal Armeniërs liep terug toen Nederland als handelsnatie wegzakte en andere landen joden en Armeniërs toelieten.

'In 1874 werd de kerk verkocht. Maar nu is het aantal Armeniërs weer toegenomen. Ze kwamen met de gastarbeiders als zogenaamde christenturken. In 1989 kon het gebouw weer teruggekocht worden.' Nu doet père Datève elke zondag de mis voor ongeveer honderd gelovigen.

Hij maakt zich wel zorgen over zijn familie. 'Vorige week kreeg ik nog een telefoontje dat er in Mosul een kerk in vlammen is opgegaan. Dat gebeurde onder Saddam Hussein niet. Hij was een schurk, maar hij had één voordeel: hij was seculier. Er bestond vrijheid van godsdienst. Nu worden de kerken beklad. De laatste twee maanden zijn er al veertigduizend christenen uit Noord-Irak weggetrokken.'

Hij wijst op de vier baardige kerkprinsen boven zijn hoofd. Glimlacht. 'In Irak hing Saddam Hussein in het midden. Dat hoorde toen zo.' In Nederland hangt de koningin aan de muur, het officiële portret samen met prins Claus. 'Armeniërs zijn altijd geïntegreerd. Weet u, het nationale symbool voor Armenië is de kraanvogel. Dat is een trekvogel en een trekvogel bouwt altijd de beste nesten. Wij passen ons aan. Overal.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.