'Toezicht op slibverwerker rammelde'

Het toezicht op de directie van Slibverwerking Noord-Brabant (SNB) laat te wensen over. Dit was in 2009 al de conclusie van Rienk Goodijk, hoogleraar governance in de publieke sector aan de Universiteit van Tilburg.

AMSTERDAM - Goodijk deed in dat jaar onderzoek in opdracht van de raad van commissarissen van SNB. Hij stelde vast dat de 'governance bij de slibverwerker aan verbetering toe is'. In 2009 werd SNB geconfronteerd met een enorme waardedaling van zijn derivatenpositie.


Donderdag publiceerde de Volkskrant een uitvoerige reconstructie van hoe het semi-overheidsbedrijf SNB in 2007 met Deutsche Bank een complex derivatencontract sloot. Dat had een waarde van 270 miljoen euro. Inmiddels is de waarde van het contract met 209 miljoen euro (77 procent) gedaald , waardoor de slibverwerker dit boekjaar mogelijk technisch failliet gaat.


Het derivatencontract werd indertijd voorgelegd aan de raad van commissarissen van SNB. Daarin hebben leden zitting van de waterschappen die tevens de aandeelhouders zijn van SNB. De algemene besturen van de afzonderlijke waterschappen - waarin ook akkerbouwers en fruittelers zitting hebben - werden op hun beurt weer door de commissarissen over het contract geïnformeerd. Eind 2007 werd het voorstel om het derivatencontract af te sluiten, goedgekeurd door de raad van commissarissen (rvc).


De rvc en de algemene vergadering van aandeelhouders (bestaande uit de algemene besturen van de waterschappen) zijn de enige toezichthouders bij SNB. Onafhankelijke, kritische buitenstaanders waren er niet toen in 2007 het contract met Deutsche Bank werd gesloten.


De vraag of de kwaliteit van het toezicht van de rvc van SNB voldeed, rees in 2009 bij de commissarissen zelf. In het jaar waarin de derivatentransactie van SNB honderden miljoenen euro aan waarde had verloren, besloot de rvc onderzoek te laten uitvoeren naar de bestuursstructuur van SNB.


Hoogleraar Goodijk verrichtte dat onderzoek en stelde vast dat de 'governance bij SNB aan verbetering toe is'. De rvc-leden hebben last van een 'dubbelrol' en voelen zich in een 'spagaat' gedrukt, concludeert Goodijk in zijn adviesnota. 'De rvc functioneert als een soort kleine aandeelhoudersvergadering.'


Goodijk pleitte voor een 'beter onderscheid tussen de rollen/verantwoordelijkheden van bestuurder van een waterschap enerzijds en toezichthouder bij SNB anderzijds en tussen aandeelhouder en commissaris.'


Goodijk publiceerde vorige maand het boek Falend toezicht in semipublieke organisaties? Zoeken naar verklaringen. In een interview met de Volkskrant zei hij over de vele schandalen bij overheidsinstellingen: 'De schandalen kennen een patroon en als daaraan niets wordt gedaan, is het wachten op de volgende affaire.'


Volgens hem blijkt het toezicht op afstand niet te werken 'in de complexe wereld van geprivatiseerde ziekenhuizen, hogescholen en corporaties, waar ambtenaren ondernemer moesten worden'.


Goodijk is niet de enige die meent dat het toezicht bij overheidsinstellingen als SNB veel beter kan. In juni publiceerde de Algemene Rekenkamer een rapport met dezelfde conclusie. 'Het Rijk heeft onvoldoende toezicht op publieke organisaties en hun private activiteiten', aldus de Rekenkamer.


De in 2007 van kracht geworden Kaderwet zelfstandige bestuursorganen (zbo's), die het toezicht op publieke organisaties als de Brabantse slibverwerker regelt, is door tal van uitzonderingen slechts op een beperkt aantal instellingen van toepassing. Onder die instellingen blijkt SNB niet te vallen.


'Het ontbreken van heldere wettelijke kaders is ook van toepassing op de private activiteiten van publieke organisaties', stelt de Rekenkamer. 'Organisaties in de publieke sector geven aan dat zij ook zelf hinder hebben van diffuse wet- en regelgeving.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.