‘Tijdens het spel zijn regels veranderd’

Nadat de Haagse Tram Maatschappij (HTM) het Nijmeegse vervoerbedrijf Novio overnam, brandde de discussie los. HTM mikt met de aankoop op schaalvergroting. Maar mag een bedrijf dat zelf niet hoeft te concurreren wel in een ander gebied meedingen?

Ton Kaper, directeur van de Haagse Tram Maatschappij (HTM), wil het woord ‘gelegenheidswetgeving’ niet meer in de mond nemen, omdat daar in het verleden fel op is gereageerd. ‘Al vraag ik me af wat het dan wél is’, zegt hij. En daarna: ‘Het is in elk geval vervelend dat de regels tijdens het spel worden veranderd.’

Want met de aankoop van het Nijmeegse vervoerbedrijf Novio dacht de HTM een goede koop te hebben gedaan. Het openbaar vervoer moet privatiseren en terwijl in de ene regio wordt besloten de boel te verkopen om risico’s in de toekomst te mijden, wordt dat door een ander aangegrepen om zichzelf te versterken.

De HTM valt in de laatste categorie. Het bedrijf is (als enige in de grote Nederlandse steden) nooit echt een gemeentelijk vervoerbedrijf geweest, maar een naamloze vennootschap, en later een bv, waarin de lokale overheid aandeelhouder was. In de praktijk werd het openbaar vervoer door de overheid gecontroleerd, maar hoefde de gemeenteraad niet te bepalen waar een halte moest komen.

Met deze ervaring heeft de HTM, een financieel gezond bedrijf, een voorsprong nu de markt wordt geprivatiseerd. ‘Maar op het moment dat we die handschoen oppakken, worden we gedwarsboomd door de minister’, zegt Else van Dijk-Staats, de Haagse wethouder van financiën.

Want minister Peijs van Verkeer en Waterstaat vindt dat met deze aankoop de verhoudingen scheef komen te liggen. Omdat railvervoer grote investeringen vraagt, heeft HTM tijd gekregen zichzelf te ontwikkelen voordat de markt helemaal open gaat en mogen andere vervoerbedrijven zich tot 2017 niet op de Haagse markt begeven. En dan zou een bedrijf dat zelf geen concurrentie hoeft te vrezen, na deze aankoop wel in andermans gebied (Nijmegen en omgeving) kunnen meedingen?

Dat is volgens de minister in strijd met de geest van de wet, en door een wetswijziging hoopt ze de sluiproute van de HTM tegen te gaan. Gemeentelijke vervoerbedrijven en hun dochters mogen geen contracten afsluiten zolang de thuismarkt van het moederbedrijf nog is gesloten voor concurrenten.

Daarmee zou de aankoop van Novio al snel een lege huls zijn. De concessies van Novio in Nijmegen lopen nog tot in 2007 en als de wetswijziging doorgaat, dreigt het bedrijf als HTM-dochter in dat jaar niet te kunnen meedingen naar het Nijmeegse stadsvervoer. De minister heeft de HTM voorgesteld om het stadsbusvervoer in Den Haag eerder openbaar aan te besteden, maar daar wil het bedrijf niet van weten.

Daar is al over onderhandeld en dat gaan we niet achteraf weer veranderen, luidt de verklaring. ‘Het is toch belachelijk!’, zegt Van Dijk-Staats. ‘Aan de ene kant wordt de vrije markt gepredikt, en van een andere kant wordt die tegengewerkt.’

Dat vindt ook Bruno Bruins, de Haagse wethouder van onder anderen verkeer. ‘Wie denkt de minister hiermee te dienen? De enigen die volgens mij van deze wetswijziging profiteren, zijn buitenlandse investeerders die naar onze markt kijken. Zo is er vanuit het buitenland een bod op Novio gedaan – een beter bod dan dat van de HTM, maar Novio heeft zelf de voorkeur aan de HTM gegeven.

‘Waarom? Omdat deze niet alleen op winst uit is, maar ook het belang van de passagier en het personeel voor ogen houdt. Het is tenslotte een gemeentelijk vervoerbedrijf dat ook meer mensen in het openbaar vervoer wil krijgen en het publiek een goede dienstregeling wil garanderen. Het gaat ook om maatschappelijk rendement.’

Wat betreft directeur Ton Kaper is het voorlopig even wachten op de stemming over de wetswijziging, die later deze maand zal worden gehouden. ‘Ik heb begrip voor de argumenten van de minister maar als die marktwerking zo belangrijk is, moet een serieuze speler wel de kans krijgen om te groeien.

‘En als die wetswijziging er wel doorkomt, stappen we naar de rechter. Het is vreemd dat de overheid een bedrijf verbiedt mee te bieden op zijn eigen markt.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.