Opinie

'Tenzij u een koopkrachtplaatjesfetisjist bent, maakt het niets uit op wie u stemt'

U hoeft deze zomer geen verkiezingsprogramma's te lezen, want verdere Europese integratie is hoe dan ook een voldongen feit, schrijft Ewoud Jansen. 'Ik zou er niet te veel tijd voor vrijmaken en de zomer aan aangenamer zaken besteden.

Vlnr: Fractieleiders Alexander Pechtold, Kees van der Staaij, Sybrand van Haersma Buma, Arie Slob, Emile Roemer, Jolande Sap, Diederik Samsom. De grijze haardos is van Magda Berndsen. Beeld ANP

U heeft nog ongeveer twee maanden om na te denken over de vraag op wie u stemt op 12 september. Ik zou er niet te veel tijd voor vrijmaken en de zomer aan aangenamer zaken besteden. Hoewel er veel op het spel staat, maakt het weinig uit. In de campagne zullen de verschillen tussen de partijen en hun lijsttrekkers cartoonesk worden uitvergroot. Maar in de daaropvolgende kabinetsformatie(s) verdwijnen de scherpe randjes en komt er weer een vlak compromis uit de blender van de coalitiepolitiek.

De kleur van een nieuw kabinet bepaalt wat accentverschillen, maar wat betreft het allerbelangrijkste dossier maakt het echt niets uit op wie u stemt. Wie er ook in het torentje komt te zitten, de Europese trein zal omslachtig maar onverminderd voortgaan richting bankenunie, begrotingsunie en politieke unie. U gelooft toch niet dat ome Emile dat proces kan beïnvloeden, mocht hij minister-president worden?

De enige echt verklaarde tegenstander van meer Europa zal nooit in een regering deelnemen en de kleine partijen die wat bezwaren hebben, leggen geen gewicht in de schaal. Alle andere partijen zijn wel voor meer Europa en theoretisch hebben ze daar gelijk in. Een muntunie kan inderdaad niet zonder een centraal begrotingsbeleid. Dat wisten we natuurlijk ook al toen de euro werd ingevoerd, maar daar is toen op luchtige wijze overheen gestapt. Nu het met de euro gierend uit de hand loopt, is verdere Europese integratie een voldongen feit.

Hoe zo'n politieke unie moet functioneren, weet niemand en dat het met al die verschillende landen een werkbare situatie gaat opleveren, is een uitermate onrealistische verwachting, maar daar gaan we pas later over nadenken. Net zoals dat gebeurde met lastige vragen bij de invoering van de euro. Want die euro moest en zou er komen. Dat was nodig om onze welvaart en vrede veilig te stellen. Dat was en is natuurlijk grote onzin.

Ja, een gemeenschappelijke munt heeft economische voordelen in de vorm van lagere transactiekosten, hogere prijstransparantie en verminderde valutarisico's maar er staat ook een prijs tegenover. Leden van een muntunie hebben niet langer de mogelijkheid om economische onevenwichtigheden met het devalueren van hun munt of eigen monetair beleid op te vangen.

De vraag of het invoeren van een muntunie zin heeft en hoe groot die moet zijn, wordt zo voer voor een kosten-batenanalyse. Het raamwerk voor zo'n analyse werd al in 1961 door Nobelprijswinnaar Robert Mundell gegeven in zijn onderzoek naar de omvang van Optimum Currency Areas. Een belangrijke voorwaarde voor een succesvolle muntunie is een hoge mate van arbeidsmobiliteit tussen de deelgebieden in de unie. In Europa is daarvan uiteraard geen sprake, behalve voor de groep functionarissen die in Europa de dienst uitmaakt.

Europese samenwerking is een groot goed en heeft ons op tal van terreinen veel gebracht. Maar de invoering van de euro was een kolossale stap te ver. Voor internationale handel is een gemeenschappelijke munt handig, maar niet noodzakelijk en het 'nooit meer oorlog' argument is zelden onterechter gebruikt. De euro zorgt nu juist voor spanningen tussen de lidstaten die we lang niet hebben gezien. En een muntunie is in het verleden allerminst een garantie gebleken dat er geen (burger)oorlog kan komen.

Hoewel de eurozone eufemistisch gezegd een met hoge kosten gepaard gaande suboptimale muntunie is, zit ontbinding er op korte termijn niet in. Het zou een enorm politiek gezichtsverlies zijn voor het hele Europese integratieproject. Dat wil, kan en zal nu echt niemand voor zijn rekening nemen. En een weg terug is ook zeer onzeker. Meer integratie dus. Het is damned if you do, and damned if you don't.

Tenzij u een koopkrachtplaatjesfetisjist bent, maakt het dus niets uit op wie u stemt. Want we gaan nu gewoon verder richting meer politieke integratie. Binnen Europa bestaan grote culturele verschillen die de wereld een ongeëvenaarde culturele rijkdom hebben gegeven.

Maar het zijn ook verschillen die je niet onder het politieke vloerkleed kunt schuiven. In een politieke unie zullen ze vooral negatief worden uitvergroot en er toe gaan leiden dat de 'waardengemeenschap' die de EU heet te zijn, nog meer dan nu al het geval is, een voertuig wordt ter behartiging van het eigen nationale belang. Het is niet denkbeeldig dat het integratieproces op de langere termijn vastloopt, maar het is niet te stoppen.

Lees deze zomer dus geen verkiezingsprogramma's en ga lekker op vakantie. Er is een grote diversiteit aan mooie Europese landen om uit te kiezen.

Ewoud Jansen is econoom en publicist.

 
De euro zorgt nu juist voor spanningen tussen de lidstaten die we lang niet hebben gezien.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.