Opinie

'Suriname is een mix van Nederland en Italië'

De Nederlandse politiek liet weten 'verbijsterd' te zijn toen in Suriname de amnestiewet werd aangenomen. Thomas von der Dunk vindt dát juist verbijsterend.

Bouterse (l) en Brunswijk in 2010. Beeld anp

De Nederlandse politiek was weer eens 'verbijsterd'. Dat is de Nederlandse politiek wel vaker als er in de rest van de wereld iets gebeurt dat de rest van de wereld allang had zien aankomen. Zelf behoor ik in zulke gevallen meestal tot de rest van de wereld.

Niet, voor alle duidelijkheid, dat ik goedkeur wat er donderdag in Paramaribo heeft plaats gevonden, maar het woord 'verbijstering' betekent volgens mijn Van Dale (negende druk uit 1970) allereerst: 'belemmering der geestvermogens', met als toelichtend voorbeeld een citaat van Arthur van Schendel: 'uit je wartaal blijkt een verbijstering van geest'.

Nu heb ik inderdaad al langer de indruk dat daarvan, zeker binnen de huidige coalitie en bij Uri Rosenthal, regelmatig in Den Haag sprake is, en het getuigt van grote zelfkennis om zich dat dan ook bewust te zijn. Maar om daarvan ook de buitenwereld zo nadrukkelijk kond te doen? Bij frequent voorkomen lijkt mij het logisch daaruit dan in het landsbelang de consequentie te trekken en een andere baan te zoeken.

De tweede betekenis die Van Dale geeft is: 'buitengewone verwarring, verlegenheid, verstomming'. Wel: buitengewoon verward, want verrast, kan nu toch niemand meer over de ontwikkelingen in Suriname zijn. Leest men op het Binnenhof geen kranten, of is alle aandacht de afgelopen maand alleen naar die ene vierkante decameter van het Catshuisberaad uitgegaan?

Populariteit
Het besluit van het Surinaamse parlement is zowel zeer teleurstellend - dat citaat uit het commentaar van Rutte wil ik wel onderschijven - als echter ook verklaarbaar. Om die laatste reden was het ook voorspelbaar, alleen al met een blik op Bouterses machtspositie in het land en dus ook in het parlement.

Waaraan dankt de man zijn populariteit? Hij is, zoals Sheila Sitalsing al terecht opmerkte, het enige alternatief voor de hoogbejaarde oude politiek op etnische grondslag. In een land met een zeer jonge bevolking wil een groot deel daarvan het heden ook niet langer meer door de trauma's uit een ver verleden - de Decembermoorden vormen voor Surinaamse twintig-jarigen evenzeer prehistorie als voor Nederlandse het laatste kabinet-Van Agt - laten dicteren.

Daarnaast is Bouterse er door populistisch cliëntelisme in geslaagd veel kiezers te laten geloven dat zij het onder hem materieel beter zullen hebben dan voorheen. Erst kommt das Fressen, und dann die Moral - dat geldt ginds in Suriname evengoed als bij ons.
Oude vijanden van Bouterse hebben de strijdbijl begraven. Veel van die politici handelen ongetwijfeld uit opportunisme. 'De coalitiepartijen van Brunswijk en Somohardjo denken echt niet aan 8 december maar aan wat ze onder deze regering voor elkaar kunnen krijgen', zo citeerde het NRC maandag een criticus.

Wel: dat geldt voor Nederland ook. Er zijn altijd heel goede argumenten om opportunistisch te zijn en de moraal buiten beschouwing te laten. Wat Wilders tot dusverre doet is natuurlijk van een andere orde dan wat Bouterse heeft gedaan, maar ook in Den Haag bestuderen coalitiepartijen bij bepaalde kwesties bij voorkeur hun vingernagels omdat ze liever denken aan de dingen die ze onder deze regering voor elkaar kunnen krijgen.

Polen-meldpunt
O ironie: diezelfde afgelopen donderdag dat Den Haag haar verbijstering over Paramaribo de wereld inslingerde, moest een Kamercommissie zich over het Polen-meldpunt buigen. En VVD-woordvoerder Han ten Broeke deed hier, om hetzelfde soort redenen alsof zijn neus bloedde (de PVV is geen regeringszaak) als zijn Surinaamse collega-parlementariër Brunswijk.

Ook in een ander opzicht bestaat er overigens tussen Bouterse en Wilders een parallel: hier botst de rechtsstaat op de politiek. Beide zijn democratisch verkozen, en beroepen zich op de 'volkswil' om zich boven de wet te plaatsen: de rechterlijke macht wordt stelselmatig als bevooroordeeld in de hoek gezet, hun proces heette een politieke hetze, en een veroordeling zou een affront aan het adres van hun kiezers zijn: als ik niet vrijgesproken wordt, verliest 'het volk' terecht het vertrouwen in het recht.

Berlusconi
Dat heeft Bouterse overigens ook nog met een tweede beruchte populist gemeen: met Berlusconi. Ook die desavoueerde de rechtelijke macht die hem wegens miljoenen belastingfraude op de hielen zat als één groot communistisch complot ('linkse kerk' in PVV-terminologie), en was voortdurend in de weer met amnestieregelingen voor zichzelf.

Berlusconi is zelfs min of meer de politiek in gegaan om zijn zakenimperium te redden en uit de gevangenis te blijven - een motief dat ook vast bij Bouterse een rol heeft gespeeld: zolang ikzelf de politieke sleutels in handen heb, draait niemand de sleutel van mijn celdeur om.

Nederland is nu zeer verontwaardigd, ofschoon het voor eigen misdaden in het verleden zijn eigen amnestieregelingen had - namelijk stilzwijgen. Die boter op ons hoofd vormt bij het kapittelen van anderen, hoe terecht inhoudelijk op zich ook, een blijvende politieke handicap.

Pas anderhalve eeuw na dato hebben we de slavernij in de eigen historische canon opgenomen, nu zelfs de achterkleinkinderen van de laatste slavenhouders al veilig begraven zijn en daaraan dus geen aanstoot meer kunnen nemen. Ook pas een halve eeuw na dato kon Ben Bot inzake wat nog steeds eufemistisch 'politionele acties' heet, erkennen dat Nederland toen aan de foute zijde van de geschiedenis was beland.

Alleen al Rawagede, waarvoor, omdat dat politiek niet opportuun was, nooit een Nederlander is gestraft, was getalsmatig van een andere orde dan de onbestrafte vijftien-voudige moord in Paramaribo waarover Den Haag nu zo verbijsterd is. In dat licht verbijstert dat míj weer. Enigszins.

Thomas von der Dunk is cultuurhistoricus en columnist van de Volkskrant

 
In een land met een zeer jonge bevolking wil een groot deel daarvan het heden ook niet langer meer door de trauma's uit een ver verleden - de Decembermoorden vormen voor Surinaamse twintig-jarigen evenzeer prehistorie als voor Nederlandse het laatste kabinet-Van Agt - laten dicteren.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.