Nieuws AOW-leeftijd

‘Stuur laagopgeleiden eerder met pensioen’

Het is oneerlijk dat hoogopgeleiden even vroeg met pensioen mogen als laagopgeleiden. Mensen met alleen basisschool, vmbo of mbo 1 werken het langst en leven het kortst, maar toch geldt voor hen dezelfde AOW-leeftijd als voor hbo- of universitair geschoolden. Daarom zouden laagopgeleiden op termijn vier jaar eerder met pensioen moeten mogen dan hoogopgeleiden.

Bouwvakkers aan het werk. Foto Marcel van den Bergh

Daarvoor pleit het demografisch instituut NIDI in een dinsdag verschenen studie. Onderzoekers Joop de Beer en Nicole van der Gaag breken daarin een lans voor drie verschillende pensioenleeftijden: een voor laagopgeleiden (volgens de definitie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) basisschool, vmbo, mbo 1 of de eerste drie klassen havo of vwo), een voor middelbaar opgeleiden (havo- of vwo-diploma, mbo 2 en hoger) en één voor hoogopgeleiden (hbo of universiteit).

De politiek, werkgevers en vakbonden bijten al jaren hun tanden stuk op een rechtvaardiger pensioenleeftijd voor laagopgeleiden. Zij zijn op drie vlakken in het nadeel: ze werken het langst tot aan hun pensioen omdat ze als eerste van school zijn gegaan, ze doen veelal het fysiek zwaarste werk waardoor ze vaak al voor de AOW-leeftijd afhaken, en ze kunnen het kortst genieten van hun oude dag, omdat hun levensverwachting het laagst is. Zo heeft een hoogopgeleide 67-jarige gemiddeld nog 21,6 jaar te leven, tegenover 18 jaar voor een laagopgeleide leeftijdgenoot.

Een ideale oplossing is er niet, benadrukt ook onderzoeker Joop de Beer. Een oplossing zou bijvoorbeeld kunnen zijn om de pensioenleeftijd van laagopgeleiden zo uit te kienen dat zij gemiddeld ongeveer even lang moeten werken en van hun AOW kunnen genieten als hoogopgeleiden. In dat geval zouden zij in 2021 met 62,3 jaar met pensioen mogen, tegenover 67 jaar voor hoogopgeleiden, berekenden De Beer en Van der Gaag. Maar in dat scenario zouden de kosten van de AOW op korte termijn drastisch toenemen, omdat er dan plots veel meer gepensioneerden bijkomen.

Bevriezen AOW-leeftijd

Het scenario met de minste nadelen is het bevriezen van de AOW-leeftijd op 66 jaar voor laagopgeleiden, denkt de Beer. In dat scenario stijgt de AOW-leeftijd van hoogopgeleiden verder tot 70 jaar in 2050. Het verschil in pensioenleeftijd – vier jaar – komt dan in 2050 nagenoeg overeen met het huidige verschil in levensverwachting van gepensioneerden – 3,6 jaar. Voor middelbaar opgeleiden stijgt de AOW-leeftijd gematigd, tot 67,5 jaar in 2050. 

‘Dit scenario verkleint de verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden, en brengt tegelijkertijd niet al te hoge kosten met zich mee.’ Gratis is de oplossing niet: bij bevriezing van de AOW-leeftijd voor laagopgeleiden zouden er in 2021 nog altijd 5 procent meer gepensioneerden zijn dan wanneer iedereen gewoon op dezelfde leeftijd met pensioen blijft gaan, constateert De Beer. ‘Maar een betere oplossing zien we niet.’

De oplossing is in elk geval beter dan het onlangs uitgelekte voorstel van werkgeversclub VNO-NCW en vakbond FNV om de algehele pensioenleeftijd te bevriezen op 66 en daarna tot 67 jaar in 2025 te laten stijgen, vindt De Beer. ‘Dat voorstel neemt de verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden niet weg en is bovendien duurder omdat het ook de pensioenleeftijd van hoogopgeleiden bevriest.’

Onherroepelijk zal de invoering van drie verschillende pensioenleeftijden tot praktische problemen leiden, voorziet De Beer. ‘Zodra je onderscheid gaat maken zal er altijd discussie ontstaan over de grensgevallen, bijvoorbeeld mensen die een fysiek zwaar beroep hebben, maar wel hoogopgeleid zijn. Maar als je, zoals we nu doen, helemaal geen onderscheid maakt, houd je de oneerlijke verschillen tussen laag- en hoogopgeleiden in stand.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.