Opinie

'Studeren is geen keuze: zonder bachelor kun je niet meer meepraten'

Vroeger kon je nog opklimmen van jongste bediende tot afdelingshoofd, nu wordt je binnen de kortste keren de pas afgesneden door iemand die wél een master heeft, schrijft student Michiel van der Zee.

De Landelijke Studenten Vakbond (LSVb) overhandigt in mei 2013 op het Binnenhof ruim 6000 'lieve kaartjes' aan minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Jet Bussemaker. Duizenden scholieren, ouders en studenten hebben de minister de afgelopen weken via een website laten weten dat zij zich zorgen maken over de dreigende afschaffing van de basisbeurs Beeld anp

Er is een breed debat gaande over het hoger onderwijs in Nederland. Over het leenstelsel door een PvdA-minister, luie studenten in een comfortzone in een opiniestuk van Niels van Dongen; alles komt voorbij.

Wat zij zeggen, staat in het teken van onze tijdsgeest. De regerende partijen en hun meelopers zijn het erover eens dat studenten zelfredzamer moeten worden. Dat moet namelijk iedereen en ook studenten moeten zelf verantwoordelijk worden gehouden voor hun keuzen, zo heet het.

Tegen die achtergrond hoeft het ook niet te verbazen dat de overheid nog maar een schijntje uitgeeft aan studiefinanciering. Studenten worden gedwongen zelf te betalen voor hun studie, waar ze natuurlijk in totale vrijheid voor kiezen.

Zo kan het zijn dat studenten gemiddeld hun universiteit of hogeschool verlaten met zestienduizend euro studieschuld. De overheid houdt jaarlijks 180 miljoen over aan de rente over deze studieschulden - genoeg om één vijfde van de 900 miljoen aan basisbeurzen (giften) te betalen.

Investeren in jezelf
Dit alles wordt gerechtvaardigd met de gedachte dat studeren een keuze is.

Kijk maar naar Jet Bussemaker. Zij verdedigt met verve het sociale leenstelsel als een manier voor het individu om zich te ontplooien. Ik zag haar vorige week bij Jinek op zondag, waar ze verkondigde dat studeren moet worden gezien als een investering in jezelf. Dit zegt een PvdA-minister, ze krijgt het haar strot uit - investeren in jezelf, alsof je een keuze hebt!

IJzeren logica
Er ligt zo'n grandioze denkfout hieraan ten grondslag dat je hoopt dat de PvdA haar eigen stupiditeit in dezen ziet.

Studeren is namelijk geen keuze. Het werkt zo: op het moment dat er steeds meer mensen gaan studeren, moet je als je geen hoger onderwijs hebt genoten, met steeds meer mensen gaan concurreren op de arbeidsmarkt die dat wel hebben.

Vroeger kon je nog opklimmen van jongste bediende tot afdelingshoofd, nu word je binnen de kortste keren de pas afgesneden door iemand die wél een master heeft.

Iedereen weet dit. Daarom gaan zoveel mogelijk mensen studeren en juicht de overheid dit toe. Dat is namelijk goed voor onze concurrentiekracht en bovendien hebben we ons ooit voorgenomen de helft van onze bevolking het hoger onderwijs in te jagen.

Bovenop het dramatisch verlagen van de onderwijsstandaarden om iedereen maar aan een papiertje te helpen, leidt dit er ook toe dat een bachelor steeds meer een sociale verplichting wordt. Zonder bachelor kan je niet meepraten op feestjes, weet iedereen dat je nauwelijks carrièremogelijkheden hebt en ben je dus ook minder aantrekkelijk voor het andere geslacht.

De ijzeren logica van de diplomamaatschappij dwingt je eraan mee te doen.

 
De ijzeren logica van de diplomamaatschappij dwingt je eraan mee te doen

Pervers
Niemand erkent deze dwang: je kiest zelf voor een studie. De rechtvaardiging voor uitgaven aan studenten komen voort uit economisch winstbejag. Nogmaals Bussemaker: het is investeren in jezelf. Wouter Bos zei een paar jaar geleden ook al dat de bakker niet moet betalen voor de opleiding van de advocaat. Niets over verheffing.

Slaat nergens op. Pietje van de advocaat heeft namelijk sowieso geen hulp van de overheid nodig, want zijn ouders zijn rijk. Hij kan het dus af zonder leningen. Jetje van de bakker niet, die moet lenen. En daar komt de aap uit de mouw: het sociale leenstelsel, dat ook de linkse partijen voorstaan, kan nóóit sociaal zijn. Wie rijk is hoeft voor de verplichte zelfinvestering niets te betalen. Wie arm is en logischerwijs dezelfde kansen wilt, krijgt schuld. Als dat niet oneerlijk en asociaal is, weet ik het ook niet.

Maar het wordt nog perverser. Zoals ik eerder aangaf kan één vijfde van de studiegiften worden betaald uit de rente van studieleningen. Je ziet de godgeklaagde ironie al aankomen: de arme student betaalt de studiefinanciering van de rijke. Niet alleen heeft hij geen schuld, hij profiteert ook nog eens van zijn medestudent die het met lening en bijbaan net kan rooien in Amsterdam of Rotterdam.

Walgelijk
Dat is ronduit walgelijk. Het is helemaal walgelijk dat de PvdA en GroenLinks voor een leenstelsel pleiten. Maar wat nog het meest verbaast, zoals Ianthe Mosselman al opmerkte, is dat studenten niet de barricaden opgaan om tegen dit onrecht te strijden. Waarom niet? Ze zien het niet langer als onrecht. De indoctrinatie is geslaagd.

De conclusie is simpel: dertig jaar individualisering en neoliberalisering van onze samenleving, van links tot rechts, heeft alle empathie uit haar gesloopt. Nu dat bindmiddel weg is, ligt de weg naar het totale kapotbezuinigen van alles wat naar solidariteit ruikt open. Iedereen zelfredzaam! Rutte kan zich in zijn handjes wrijven. En de PvdA doet eraan mee.

Michiel van der Zee is student Europese Studies.

 
Wie rijk is hoeft voor de verplichte zelfinvestering niets te betalen. Wie arm is en logischerwijs dezelfde kansen wilt, krijgt schuld
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.