interview Hans Alders

‘Stillere vliegtuigen? Zal best. Maar meer lawaai ervaren is ook een feit’

Hans Alders, voorzitter van de Omgevingsraad Schiphol, geeft toelichting tijdens een persconferentie. Beeld ANP

Voorzitter van de Omgevingsraad Schiphol Hans Alders wil opeens niet meer zeggen of hij voor of tegen de groei van de luchthaven is, nu het overlegorgaan dat hij daarover heeft geleid niet tot een eensluidend advies is gekomen. Wel toont hij begrip voor de omwonenden.

Dat oud-minister Hans Alders (66, PvdA) binnen een jaar tijd twee functies zonder eindresultaat moet neerleggen – hij was Nationaal Coördinator Groningen (aardbevingen) en is nog heel even voorzitter van de Omgevingsraad Schiphol (al dan niet groei van luchtvaart) – is geen reden tot gejubel, erkent hij.

Niettemin, het feit dat hij er als ‘Mister Luchtvaart’ tevens ‘hoofdpolderaar van Nederland’ niet in is geslaagd om alle betrokkenen op één lijn te krijgen over de toekomst van Schiphol (de luchtvaartsector, overheden, bewoners, milieubeweging en VNO-NCW) heeft zeker ook een zonnige zijde. Vanuit Groningen licht een opgewekt klinkende Alders dat toe.

‘Het luchtvaartdossier is zo complex dat het Rijk, de politiek, het maar moet oplossen.’ Daar is ‘Den Haag’ ook voor, zegt Alders, voormalig Tweede Kamerlid en oud-minister van Milieu in het derde kabinet-Lubbers (1989-1994). ‘Je kunt zeggen: dit is een nationaal probleem, iedereen moet meepraten en zullen wij dan als partijen gezamenlijk proberen dat probleem voor het Rijk op te lossen?’

Hij zwijgt even: ‘Je moet nu vaststellen: daartoe zijn de partijen niet in staat gebleken, of misschien ook wel een beetje niet bereid geweest.’ Dat is ‘jammer’ maar niet heel erg, concludeert Hans Alders, want nogmaals, het ingewikkelde luchtvaartdossier raakt alles: economie, klimaat, leefbaarheid, woningbouw, nationale trots, nou ja, alles dus. En dus is het goed dat het kabinet de handschoen nu oppakt. 

Alders Tafel

Pakweg veertien jaar speelde Hans Alders een grote rol in het Nederlandse luchtvaartbeleid. Aan zijn Alders Tafel werd in 2006 met allerlei betrokkenen (de branche, omwonenden, bestuurders uit de regio) een akkoord over de toekomstige ontwikkeling van Schiphol gesloten. Officieel was Alders adviseur, in de praktijk maakte ‘Den Haag’ zijn adviezen tot officieel beleid.

Woensdag ging het na veertien jaar alsnog mis bij de opvolger van de Alders Tafel, de Omgevingsraad Schiphol (ORS): de nationale luchthaven is nu volgens afspraak ‘vol’ met 500 duizend vluchtbewegingen per jaar. Wat moet er na 2020 gebeuren? De ORS komt er niet uit. Voorzitter Hans Alders ziet zijn laatste klus niet in een eensluidend advies uitmonden.

Hij ziet dat niet als een nederlaag. Het gaat niet om voetbal. ‘En het gaat al helemaal niet om mij. Ik ben maar adviseur.’

Tot op het allerlaatste moment heeft hij geprobeerd de partijen toch nog op één lijn te krijgen. ‘Als ik alles optelde en aftrok van voor- en tegenstanders van groei, kon ik toch nog één ultiem voorstel op tafel leggen. Ik heb alle partijen gevraagd of ze begrip hadden voor dat advies. Het antwoord was nee. Ik heb vervolgens gevraagd of het nog zin had om verder te praten. Het antwoord was – in meerderheid – wederom nee.’

Omwonenden, bestuurders in de regio en de milieubeweging willen dat Schiphol tot 2023 pas op de plaats maakt; Schiphol zelf, de werkgevers en de luchtvaartmaatschappijen pleiten voor groei. Met het woord ‘onwrikbaar’ kan Alders instemmen.

Daarentegen verzet hij zich tegen de stelling dat hij  – zoals de Volkskrant meldde – in een ‘persoonlijk advies’ aan minister Cora van Nieuwenhuizen (VVD, Luchtvaart) pleit voor groei naar 510 duizend vluchten tot en met 2023. ‘Er was voor mij geen legitimatie om advies uit te brengen. Wat ik aan de minister heb geschreven, kan iedereen lezen. Het is volstrekt transparant. Zie de brief van de minister aan de Tweede Kamer met daarbij mijn bevindingen.’

Maar het klopt toch wél dat U persoonlijk vindt dat Schiphol moet kunnen doorgroeien tot 510 duizend vluchten?

‘Mijn persoonlijke mening doet er niet toe. Ik heb vergeefs geprobeerd alle betrokken partijen op één lijn te krijgen. Voor een gedragen advies heb je ook partijen nodig die daartoe bereid zijn.’

Wat is uw persoonlijke opvatting dan?

‘Die hou ik nu voor me. Die is niet relevant.’

Voordat er misverstanden ontstaan: U heeft toch wel een opvatting over het capaciteitsvraagstuk? Dus over meer of minder vluchten of een pas op de plaats?

‘Het is mijn rol niet om dat standpunt nu te delen. Ik ben er niet uitgekomen. Punt. Het is nu aan de politiek om tot een afweging te komen.’

Op 14 februari tijdens een hoorzitting over het luchtvaartbeleid kan de Tweede Kamer een poging doen om Alders eventueel zijn standpunt te ontlokken. Hij heeft overigens heus wel standpunten over het complexe luchtvaartdossier die hij nu wél in de openbaarheid wil brengen.

Gevraagd of hij het eens is met de bewering van de luchtvaartbranche dat vliegtuigen veel stiller zijn geworden, dat daarmee milieuwinst is geboekt en er dus volgens afspraak meer vluchten mogelijk moeten zijn, zegt hij: ‘Het kan best zo zijn dat de geluidsbelasting van 75 dB naar 70 dB is teruggelopen. Maar mensen in de omgeving ervaren dat niet zo. Dat is ook een feit. Vroeger had je in de omgeving van de luchthaven piek en rust, piek en rust. Nu is er geen rust meer, zeggen heel veel mensen mij. Ik heb dat moeten vaststellen tijdens mijn rondgang door huiskamers en zaaltjes de laatste tijd. Ik kom ook veel mensen tegen die vroeger geen enkele klacht hadden en nu zeggen dat ze gek worden van elke twee minuten zo’n lawaaimachine over je heen.’

Nationale zaak

De Tweede Kamer (en het kabinet) kan nu ook al Alders’ mening vernemen over haar eigen rol in het luchtvaartbeleid: ‘Binnen de ORS is alles onderzocht, alles nog eens omgedraaid. We kwamen er niet uit. Zie hier de complexiteit. Zie eveneens de resultaten van de maatschappelijke consultatie. Dit is een nationale zaak! Dit vereist grote, nationale afwegingen. Het gaat bijvoorbeeld ook om substitutie. Voor kortere afstanden van zeg 500, 600, of 700 kilometer het vliegverkeer inruilen voor treinverkeer.’

Daar is Den Haag erg voor, heeft Alders vanuit zijn woonplaats, het verre Groningen, begrepen. Nu klinkt het uit Groningen: ‘Maar met zo’n obligaat zinnetje dat je ervoor bent, kun je nu echt niet meer volstaan. Er moeten maatregelen komen. Amsterdam-Berlijn neemt nu per trein meer dan zes uur in beslag met vijftien stops, even los van de kosten. Daarmee red je het niet.’

Hans Alders zwijgt als hij wordt geconfronteerd met zijn opvatting over het luchtvaartbeleid, 25 jaar geleden, als minister van milieu. Hij vroeg zich toen af of Nederland wel door moest gaan met die groei van het luchtverkeer. Premier Lubbers en minister Kok (Financiën) hoonden hem weg. Leuk dat milieu, maar er is ook zoiets als economisch belang.

Als het aan de VVD ligt, kan Lelystad Airport niet snel genoeg open om vluchten van Schiphol over te nemen. Maar dan ziet de partij toch echt een aantal zaken over het hoofd.

Meer over de groei van Schiphol

Om te voorkomen dat de netwerkfunctie van de luchthaven en de belangen van KLM ‘onherstelbare schade’ worden toegebracht, moet Schiphol tot en met 2023 doorgroeien naar 510 duizend vliegbewegingen per jaar. Dat zei Hans Alders woensdag.

Een op de acht luchtreizigers vliegt het land uit zonder eerst naar Amsterdam Airport af te reizen. Ze stappen op in Eindhoven of Rotterdam. De regionale luchthavens groeien sterk. Kunnen ze het overvolle Schiphol uit de brand helpen?

Technisch is het opspuiten van land voor een vliegveld in zee geen probleem, zo beamen bouwers. Is het ook betaalbaar?, vraagt Peter de Waard zich af.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.