'Stel jezelf de vraag: waarom kies ik voor monogamie'

De keuzen van Simone van Saarloos (25)

In haar deze week verschenen pamflet 'Het monogame drama' schrijft filosoof Simone van Saarloos monogamie af. Wat stelt ze ervoor in de plaats?

Beeld Frank Ruiter

Monogamie of polyamorie?

'Ik ben voor multi-intimiteit. Wanneer je koffiebonen maalt, geldt volgens mij: hoe fijner de korrels, hoe sneller de smaak loskomt. Zo zie ik het ook voor me met mensen. Als je een monogaam duo vormt, word je minder dynamisch. Samen klonter je samen tot een grovere korrel, die minder afgeeft aan de wereld. Hoe kleiner je als korrel bent, hoe meer verbindingen je aangaat. Je bent beweeglijker en mobieler, want minder log dan als je bent vastgeklonken aan een ander.

'Begrijp me niet verkeerd, ik wil óók duo's zijn. Dus kies ik voor meerdere geliefden tegelijk, om duo's te zijn in een niet-vaste vorm. De traditie van de exclusieve, monogame relatie is erop gericht het duo te behouden, en daarmee een gevoel van veiligheid: het moet goed en stabiel blijven. Ik wil het behoud van het duo niet centraal stellen. Het contact en de intimiteit staan voorop.'

Bezet of vrijgezel? (1)

'Ik kan je garanderen dat ik veel intimiteit ervaar, maar ik kan niet tegen jou zeggen dat ik een relatie heb. Ik noem mijn status in het boek 'single, maar in verbinding'. Ik beschouw het alleen-zijn als de basisconditie. Het ideaal dat voorschrijft dat je een rond balletje wordt door een ander, een wederhelft te vinden, moet wat mij betreft op de schop.'

Iemands of niemands nummer één?

'Het monogamie-ideaal komt voort uit vergelijken. Monogamie is gericht op de beste uitkomst, op 'die ene' die zo goed bij jou past dat je geen behoefte hebt aan een ander. Als je de belangrijkste in iemands leven wilt zijn en die ander de verantwoordelijkheid geeft om voor jou de belangrijkste te zijn, vind ik dat je zou moeten werken aan iets anders: zelfrespect.

'Ik heb ook een monogame relatie gehad. In die relatie lag de wens besloten om geheel gekend te worden door de ander, en die ander geheel te willen kennen. Het lukte ons redelijk, tot ik op een gegeven moment drie maanden in het buitenland ging wonen. Toen merkte ik dat deze verandering een bedreiging vormde voor deze relatiestructuur.

'Mensen accepteren dat sport of werk hun geliefde kan opslokken, dat ze hun partner even kwijtraken aan een andere bezigheid. Maar als het gaat om intimiteit en liefde, vinden ze het vaak niet oké. Ze worden jaloers.

'Ik wil niemand veroordelen om gevoelens van jaloezie, maar geloof wel dat de monogame relatie als vorm gevoelens van jaloezie legitimeert. Vaak wordt jaloezie zelfs als positief teken van genegenheid gezien. Wanneer intimiteit een meer open vorm heeft, verliest jaloezie haar functie.'

Bezet of vrijgezel? (2)

'Bezet is een belachelijk woord. Het idee alleen al! Het klinkt alsof er iemand bovenop je is gaan zitten - wat me op zich een prima daad lijkt - en een lint heeft gespannen dat zegt: hier mag niemand meer komen. Verboden toegang voor onbevoegden!

'In de Openbare Bibliotheek Amsterdam was deze week een discussie over het einde van monogamie. Benny Lobo, voorzitter van de stichting polyamorie Nederland, was er ook, samen met haar man Johnny. Hij is monogaam, heeft er geen behoefte aan om ook met anderen te zijn. Zij wel. Benny heeft dus ook een andere partner. De vraag was of Johnny het niet lastig vond om haar te moeten delen. Hij antwoordde: 'Benny is niet van mij, dus ik hoef helemaal niks te delen.' Dat vond ik mooi.'

Trouwen en kinderen krijgen: ideaal- of schrikbeeld?

'Ik heb trouwen en kinderen krijgen nooit als een doel beschouwd. Als kind vond ik het geen ideaalbeeld. Ook geen schrikbeeld trouwens. Inmiddels vind ik het wel een schrikbeeld.

'Ik heb altijd de neiging gehad vaak te wisselen van mensen en omgevingen. Dat maakt niet dat ik me een identiteitsloze kameleon voel. Wel dat ik het verschrikkelijk zou vinden om elke dag wakker te worden op dezelfde plek, naast dezelfde persoon. In slaap vallen en wakker worden zijn fantasierijke momenten die ik juist het liefst alleen beleef. Voor mij is alleen slapen, diagonaal in mijn kingsizebed, echt iets groots. Ik heb die onthechting nodig om te kunnen hechten. Het herinnert je eraan dat gevoel grillig is. Bovendien is het een misverstand dat voortdurende nabijheid ertoe leidt dat je een ander beter kent.

Beeld Frank Ruiter

'Een paar weken geleden was ik op Lesbos. Als er boten met vluchtelingen aankwamen, hielpen we de mensen aan land. Sommige mensen vielen ons huilend in de armen. We vingen ze op, maar daarna kwamen ze in een vreselijk kamp en moesten ze zich weer vermannen. Op een gegeven moment kwam er een boot aan die niemand had gezien. De mensen die aan boord van die boot hadden gezeten, huilden niet. Er was geen arm waarop ze konden huilen.

'Het is misschien een gekke vergelijking, maar in een monogame relatie sluipt de arm die ik nu beschrijf er een beetje in. Je weet: als ik even niet lekker ga, vangt die ander mij op. Omdat die arm beschikbaar is voor jou, geef je je sneller over. In die zin is mijn pamflet ook een pleidooi voor zelfstandigheid. Ik vind het fijn als iemand er altijd voor mij is, maar ik wil daar niet als een veiligheidsfetisjist tegenover staan. Ik vind dat ik zelf over anticiperend vermogen moet beschikken, dat ik mezelf zekerheid moet bieden.'

De liefde is eigenlijk best simpel of de liefde is moeilijk?

'Veel mensen zeggen dat ze in de liefde rust en zekerheid willen vinden. Ik vraag me dan af: rust en zekerheid waartoe? Wil je rust en zekerheid in de liefde zodat de rest van je leven dan misschien ongecompliceerder wordt? Moet de liefde je zo min mogelijk zorgen baren zodat je je aandacht en concentratie kunt gebruiken voor andere zaken? Ik herken het wel, dat verlangen naar de liefde als veilige haven waarnaar je altijd kunt terugkeren. Als ik een zwak moment heb op mijn werk, denk ik ook: ah, gelukkig heb ik nog die en die. Toch is dat een rare redenatie. De liefde is per definitie onveilig, de liefde is riskant, de liefde is grillig, de liefde is chaotisch en de liefde biedt geen garanties. De liefde is moeilijk en daarom juist interessant.'

CV

1990 Geboren in Summit, Verenigde Staten

2011 Literatuurwetenschappen, Universiteit van Amsterdam

2012 Filosofie, Universiteit van Amsterdam

2013-2015 Talkshow Weijers & Van Saarloos met Niña Weijers in Amsterdams debatcentrum SPUI25 en de Rode Hoed

2013-2015 Columnist nrc.next

2015 Jongste Zomergast in Zomergasten

2015 Columnbundel Ik deug/deug niet

2015 Pamflet Het monogame drama (De Bezige Bij)

Simone van Saarloos woont in Amsterdam. Ze werkt aan een roman en gaat vanaf januari columns schrijven voor Vrij Nederland.

Is monogamie voor jou of voor iedereen een drama?

'Monogamie hoeft geen drama te zijn. Het gaat mij er niet om de ene norm af te troeven met een andere norm. Elke relatievorm is goed, als-ie maar bewust is gekozen. Dus stel jezelf in ieder geval de vraag: waarom kies ik voor een monogame relatie?

'Ik zie het ook als een maatschappelijk vraagstuk. Waarom hebben we het zo vormgegeven dat iedereen denkt dat-ie iemand anders nodig heeft om zichzelf te vervolmaken? En hoezo is dat in de wet vastgelegd? Hoezo geniet je belastingvoordeel als je met iemand samen bent?

'Ik wil de vorm ter discussie stellen. Als ik met vrienden over liefde praat, merk ik dat ze zoeken naar dingen die helemaal van de vorm afhankelijk zijn. Ze willen iemand leren kennen, intimiteit ervaren; dingen die naar mijn idee ook kunnen zonder in een monogaam jasje te zitten. Als je de monogamie-maatstaf loslaat, de conventionele vorm waarin je relatie moet passen en waarin mensen liefde herkennen, hoeft dat niet te betekenen dat je romantiek en intimiteit kwijtraakt. Integendeel. Voor mij is dat een bevrijding.'

Simone van Saarloos, Het monogame drama, De Bezige Bij, euro 9,95.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.