Column

'Spreken over 'witte Nederlanders' is een vorm van raciaal denken'

In de Groene Amsterdammer wordt vast afscheid genomen van de term multiculturalisme, omdat de 'witte' Nederlander binnenkort een minderheid zal vormen. Welnee, schrijft columnist Meindert Fennema.

Badgasten op het strand van Noordwijk aan Zee op een foto van zomer vorig jaar. Beeld anp

In de Groene Amsterdammer wordt afscheid genomen van het multiculturalisme, althans de term multicultureel wordt vervangen door de term superdiversiteit. De 'witte' Nederlanders zullen, als we de Groene mogen geloven, in 2025 een van de vele etnische minderheden zijn geworden. Ik geloof er niets van. En ik geloof al evenmin dat de betekenis van cultuur overschat wordt, zoals Boukje Prins beweert.

Cultuur is de manier waarop mensen denken dat zij met elkaar om moeten gaan. Cultuur verwijst naar gedrag, maar geeft dat gedrag ook een bepaalde betekenis die op anderen betrokken is. Het cultuurbegrip verwijst naar een groepsgevoel. Cultuur bestaat bij de gratie van andere culturen, net zoals een groep alleen maar een groep is omdat er ook mensen niet toe behoren. Vroeger waren raskenmerken belangrijke identifiers van een groep, maar dat is minder belangrijk geworden. Tegenwoordig zijn nationale kenmerken van grotere betekenis.

Veel mensen denken bij cultuur daarom aan nationale cultuur: aan een gemeenschappelijk taal en een gemeenschappelijke woonplaats. Het cultuur- of volksnationalisme uit zich in het streven taal en grondgebied te laten samenvallen. Multiculturalisme werd als term gemunt in Canada, een land waar een gemeenschappelijke taal ontbrak.

Godsdienst
Soms ontbreekt een gemeenschappelijke taal en een gemeenschappelijk grondgebied, maar is er een gemeenschappelijke godsdienst, zoals bij joden, christenen en islamieten. Die religieuze groepen hebben grote moeite hun gemeenschappelijke identiteit te bewaren en zijn daarom overgegaan tot draconische maatregelen: joden en islamieten praktiseren de besnijdenis, waardoor bij de individu een groepskenmerk ontstaat dat nooit meer ongedaan gemaakt kan worden. Christenen beschikken met de Rooms-katholieke kerk over een supranationaal machtsinstrument, waarbij het celibaat ook bedoeld was om het ontstaan van rivaliserende regionale dynastieën binnen de kerk te verhinderen.

Integratie-met-behoud-van-eigen-identiteit was een contradictio in terminis, die werd gebruikt als eufemisme voor een beleid dat erop gericht was de kinderen van de gastarbeiders door onderwijs in eigen taal en cultuur klaar te stomen voor vertrek naar het land van herkomst. Niet de integratie is mislukt, maar de repatriëring van de gastarbeiders.

Vele identiteiten
Monique Samuel beweert in diezelfde Groene Amsterdammer dat de Nederlander niet langer één, maar vele identiteiten heeft. Zij vergist zich. Nederland was van oudsher een land met verschillende religieuze groepen, ieder met een eigen identiteit die maar met moeite bij elkaar gehouden werden door een gemeenschappelijke taal (het Fries moest destijds onderdrukt moest worden om die illusie van een gemeenschappelijke taal in stand te houden). De pacificatiepolitiek was er op gericht om die rivaliserende religieuze groepen in een politiek verband bij elkaar te houden.

Monique Samuel, die zich voorstaat op haar Egyptisch-Nederlandse afkomst, doet erg neerbuigend over de Nederlandse tolerantie ('gaat niet veel verder dan een knarsetandend accepteren van de rare geurtjes in het trappenhuis of rauwe Marokkaanse keelklanken in de treincoupe'). Het zou interessant zijn om die Nederlandse tolerantie eens te vergelijken met die in Egypte.

'De maatschappelijke segregatie moet worden doorbroken,' schrijft zij, 'niet door allemaal een kleur aan te nemen, of de verschillende kleuren in subgroepen naast elkaar te laten bestaan, maar door door die kleuren heen te kijken naar die gemeenschappelijke noemer daaronder.'

Gemeenschappelijke cultuur
Maar is het zoeken naar een gemeenschappelijke noemer nu juist niet een zoektocht naar een gemeenschappelijke cultuur? De behoefte aan eenheid is onuitroeibaar, en die eenheid zal zich in Nederland blijven manifesteren in een gemeenschappelijk taal en een gemeenschappelijke habitus. Er is een groter verschil tussen twee Turken waarvan er één Nederlander is dan tussen twee Nederlanders waarvan er één Turk is. Die waarheid wordt pijnlijk ervaren door Nederlandse Turken die terugkeren naar het land van herkomst.

Naarmate de integratie van etnische en raciale minderheden vordert zullen burgers met een gemengde achtergrond hun uitzonderingspositie verliezen. De halfbloed werd ooit, in de raciaal georganiseerde maatschappij, beschouwd als een individu dat de slechte eigenschappen van beide rassen in zich verenigde, maar hij wordt in de postkoloniale samenleving het heersende fenotype. In de Dominicaanse Republiek werd de term 'indio' gebruikt om inwoners aan te duiden die niet blank, maar ook niet Afrikaans waren. De raciaal gedefinieerde indianen waren toen al 400 jaar uitgestorven.

Van de Marokkaanse en Turkse Nederlanders trouwden in 2011 nog 90 procent met een Marokkaan of Turk. En bijna een derde haalde zijn of haar partner uit het land van herkomst. Maar zoiets kan snel omslaan. Van de Surinamers trouwt nog maar de helft met iemand uit de eigen groep.

Het idee dat 'witte' Nederlanders als culturele groep een minderheid zullen worden is een vorm van raciaal of etnisch denken. De Nederlandse cultuur zal steeds meer (uit)gedragen worden door mensen wier fysieke kenmerken niet Kaukasisch zijn - om een raciale term te gebruiken. En misschien wel juist door mensen die niet van 'Neerlands stam' zijn.

Is het u niet opgevallen dat drie van de meest fervente verdedigers van de Nederlandse identiteit (Hans Janmaat, Pim Fortuyn en Geert Wilders) alle drie afkomstig waren uit de katholieke zuil? Een volksdeel dat tot ver in de twintigste eeuw in de Nederlandse cultuur als tweederangs beschouwd werd. In raciale termen is Geert Wilders een halfbloed. Voor Wilders zelf is dat nooit een issue geweest, maar wel voor De Groene Amsterdammer, die daar in september 2009 een veel te lang artikel aan wijdde ('Wilders heeft Indische wortels').

Mensen die nog spreken over witte Nederlanders vormen een uitstervend ras.

Meindert Fennema is columnist voor Volkskrant.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.