Opinie

'SP moet principes over Europa verloochenen voor deelname kabinet'

De SP kan alleen maar deelnemen aan een coalitiekabinet als de partij al haar principes en actuele standpunten over Europa over boord gooit, meent oud-Europees Parlementariër Bob van den Bos.

Emile Roemer tijdens de officiële start van de SP-campagne. Beeld anp

Jan Marijnissen, de voorzitter van de SP, noemde het een foutje. Moet kunnen. Maar de beurskoersen daalden en de kansen van de politieke concurrentie stegen. Buitenlandse media ontdekten Emile Roemer als opkomend gevaar voor Europa: de 'linkse populist' had verklaard zich als premier niet aan de Europese begrotingsafspraken te gaan houden. Boetes betalen? Over zijn lijk.

Waren de reacties op dit 'foutje' overdreven of terecht? Kan de SP met haar EU-beleid eigenlijk wel deelnemen aan een coalitiekabinet? Hoe schadelijk zou dat zijn voor de Nederlandse positie in Brussel? De uitspraken van Roemer waren geen vergissinkje, maar passen naadloos in het decennialang gevoerde beleid. De SP is ten principale tegen Europese integratie en alleen voor samenwerking tussen nationale lidstaten op beperkte schaal.

De partij heeft consequent tegen alle verdragswijzigingen gestemd die verdere integratie en uitbreiding van het beleidsterrein inhielden. Europa mag niet steeds groter en machtiger worden ten koste van de nationale soevereiniteit. De SP is tegen elke versterking van de Europese Commissie en zelfs van de Raad. De socialisten hebben bovendien fundamentele bezwaren tegen het 'neoliberale en ondemocratische karakter' van de EU: te veel markt en te weinig overheid.
Banken en andere grote ondernemingen spelen er de baas ten koste van de regeringen. De burgers zijn de dupe.

De SP wil de EU in haar huidige vorm dan ook niet verder opbouwen, maar afbreken. Veel Europees beleid moet weer worden teruggebracht naar het nationale en lokale niveau. De invloed van nationale overheden dient te worden vergroot ten koste van
'Brussel'. De SP wenst ook een einde te maken aan de ondergeschiktheid van nationale wetgeving aan het Europees recht. Volgens haar Europees verkiezingsprogramma (2009-2014) had Nederland moeten heronderhandelen over het reeds functionerende Verdrag van Lissabon. Een uitgekleed verdrag zou ons beter passen.

Volgens alle regeringen ligt de oorzaak van de eurocrisis bovenal in gebrekkige Europese regelgeving en toezicht. De onderlinge economische verwevenheid vereist meer bemoeienis met elkaar en meer macht van Europese instellingen om in te grijpen. Dit is precies waar de SP zich altijd principieel tegen heeft verzet.
De partij is dan ook tegen alle reeds aangenomen of nog uit te werken plannen om de crisis te bestrijden en te voorkomen dat er een nieuwe uitbreekt.

Zo is de SP tegen het strenge toezicht van de Commissie op het nationale begrotingsbeleid, waar Nederland zelf voor had gepleit. Ook is de SP fel gekant tegen het Europese Noodfonds. Ten slotte wijzen de socialisten de Brusselse plannen voor 'echte', dus verdere economische en monetaire integratie, bij voorbaat af. Op al deze punten staat de SP hemelsbreed verwijderd van haar mogelijke coalitiepartners PvdA, GL, D66, en ook VVD en CDA.

Zaken doen met de SP over Europa wordt verder bemoeilijkt door het gebrek aan logica in de standpunten. Enkele voorbeelden.

De SP wil de EU ontdoen van haar 'neoliberale karakter'. Maar dat kan alleen via bovennationale Europese wetgeving. Minder markt en meer overheid kan hier niets anders betekenen dan meer Europese overheid. Maar dat wil de SP juist niet.

De SP wenst minder Europese bevoegdheden en striktere toepassing van het subsidiariteitsbeginsel: regel niet Europees wat nationaal kan. Niettemin pleit zij voor een 'sociale Europese agenda', inclusief ambitieuze afspraken over sociale minima, een gezamenlijke aanpak van armoede en bestrijding van uitsluiting. Om dit beleid vorm te geven zijn meer Europese bevoegdheden nodig ten koste van louter nationale zeggenschap.

De SP is voor meer toezicht op banken en financiële markten. Dit mag echter niet in handen komen van 'ongecontroleerde technocraten', zoals de Commissie of de Europese Centrale Bank. Het toezicht moet blijkbaar worden verricht door nationale autoriteiten, maar waren die niet juist tekort geschoten in Griekenland en Spanje? Werken banken niet grensoverschrijdend?

De SP is tegen financiële steun via het noodfonds aan zuidelijke lidstaten en tegen ondemocratische instanties. Toch bepleit de partij een sterkere rol (opkopen staatsobligaties) voor de niet-gekozen en niet-democratisch gecontroleerde Europese Centrale Bank.

De SP wil een sociaal en democratisch Europa. Maar er mag geen cent naar Griekenland, ook al betekent dat daar een sociale ramp en een ernstige bedreiging van de nationale democratie.

De SP verzet zich tegen de dominantie van de grote lidstaten, vooral ook in de huidige crisis. Maar in de bepleite samenwerking tussen autonome lidstaten kunnen landen als Duitsland en Frankrijk hun macht juist meer doen gelden. Kleinere landen als Nederland hebben daarentegen baat bij de door Roemer c.s. verfoeide versterking van de Commissie.

De SP vindt de EU ondemocratisch en wil de nationale parlementen een sterkere rol geven. Merkwaardigerwijs is de partij echter tegelijkertijd voor versterking van het Europees Parlement. Dit is nota bene het bovennationale orgaan bij uitstek en tegenspeler van de regeringen die volgens de socialisten juist een sterkere positie zouden moeten krijgen.

De SP heeft al concluderend een fundamenteel andere visie op Europa dan alle mogelijke coalitiepartners. De wensen om 'uit de Brusselse klauwen te ontsnappen' zijn of onuitvoerbaar of onaanvaardbaar of er is geen touw aan vast te knopen.

De SP kan dus alleen deelnemen aan een kabinet als zij haar principes en actuele standpunten over Europa verloochent. Is dat regeringsdeelname waard?

Bob van den Bos is voormalig fractievoorzitter voor D66 in het Europees Parlement.

 
De uitspraken van Roemer waren geen vergissinkje, maar passen naadloos in het decennialang gevoerde beleid.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.