Column

'Social design' als wonderolie tegen vechtscheidingen

Margriet Oostveen in Hoofddorp

Hoe Justitie 'social design' inzet tegen vechtscheidingen.

Pictogram op de website divorcechallenge.nl.

A is kind uit de gegoede middenklasse: gepromoveerd, rationeel en succesvol. Ook begonnen zijn ouders bijna dertig jaar geleden een langdurige vechtscheiding. Rond zijn 10de was het niet ongebruikelijk dat hij tot diep in de nacht met zijn moeder haar angsten besprak. Zijn vader had drie advocaten, zijn moeder ontwikkelde achtervolgingswaan.

Ik ontmoette A. vorige week in Hoofddorp bij een door het ministerie van Justitie georganiseerde 'inspiratiebijeenkomst' met de ontzettende naam 'Divorce Challenge'. Bijeenkomst en naam danken we aan een motie van het PvdA-Kamerlid Jeroen Recourt. Burgers en organisaties moeten 'uitgedaagd worden' om met oplossingen te komen om het aantal vechtscheidingen te halveren.

A., oudste van drie broers, is nu 38 jaar en kan intussen nuchter uiteenzetten hoe duurzaam een vechtscheiding het leven van een kind ontwricht. Anoniem, uit loyaliteit aan zijn ouders. Zelfs nu hij kan concluderen dat die zoveel trouw niet verdienen: toen A. als adolescent zijn eigen kijk op de scheiding kreeg en niet meer meeging in het gebed zonder einde van zijn ouders, onterfde zijn vader hem. En zijn moeder zette hem het huis uit.

Jaarlijks zijn er circa 34 duizend echtscheidingen. In 2009 werd het zogeheten ouderschapsplan verplicht voor het welzijn van het kind. Maar dat heeft niet het gewenste effect. Ouders belanden nog even vaak in juridische conflicten. Het aantal kinderen over wie een rechter advies vraagt bij de Raad voor de Kinderbescherming neemt zelfs toe. Volgens socioloog en echtscheidingsonderzoeker Ed Spruijt gaat het misschien zelfs iets slechter. Hij berekende dat ruim 5.600 kinderen hevige echtscheidingsruzies meemaken.

Bij Justitie hoor je off the record ook wel dat juist het huidige scheidingssysteem van ouderschapsplannen, mediators en hulpverlening de zaak misschien verslechtert. Ouders kunnen er nu eindeloos en kostbaar op los zaniken. Justitie sleutelt dus weer aan een betere oplossing. Het welzijn van het kind moet daarbij sturend zijn. Maar hoe?

Themadenken en brainstormen.

Een moderne wonderolie voor vastgelopen vraagstukken heet 'social design', waarbij creatieve ontwerpers op een probleem worden losgelaten om de boel eens op te schudden. Doel: 'vernieuwende perspectieven' bieden. Wat niet hetzelfde is als oplossen. De website divorcechallenge.nl van Justitie kreeg dus een eigentijdse 'doe mee'-knop. Heel Nederland mag nu plannen indienen om vechtscheidingen te voorkomen. Heel Nederland kon zich ook inschrijven voor de inspiratiebijeenkomst, en dat was te merken.

In de Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp opende 'social designer' Tabo Goudswaard met een uiteenzetting over het 'met elkaar in co-creatie ontwerpen hoe het anders zou kunnen'. Zou je bijvoorbeeld het huwelijk niet als iets tijdelijks kunnen zien, waarbij je 'een soort APK-keuring gaat inzetten' om de kwaliteit te controleren? Denk maar gek, dit noemt Tabo 'reframen'. Reframen is het nieuwe framen. Gingen we vandaag samen doen. Aan thematafels.

Zo belandde ik naast A. aan de tafel 'Persoonlijke Groei', tussen een moderator die zich 'procesexpert' noemde, vrouwen in vechtscheiding, hulpverleners van vechtscheiders en (volwassen) kinderen van vechtscheiders. Binnen vijf minuten wist ik van de zelfmoordneigingen van overbuurvrouw, die was 'verstoten' door haar zoon. Een ander hield intussen een woedend betoog tegen het 'heel foute woord' vechtscheiding: we moesten van een 'hoog-impactscheiding' spreken.

Elders klonken uitspraken als 'We zitten hier ook als mens'; 'Na dertig jaar treitert deze man mij nóg' en 'Kunnen we het nu héél even hebben over emotional focus-therapie?' Een tenger blond meisje van 16 jaar zat te huilen, terwijl een oudere vrouw 'Ik vind jouw verdriet héél confronterend' zei. Het meisje had net verteld hoe haar moeder jaren na de scheiding nóg akelige dingen over haar vader zei.

Verwachtingsmanagement.

'Deze doelgroep is zo kwetsbaar', zei na afloop Monique Hallegraeff, zorgcoördinator op de Katholieke Scholengemeenschap Hoofddorp. De organisatie had haar gevraagd of ze kinderen van gescheiden ouders kon leveren voor het 'expertpanel'. Daar had de zorgcoördinator intussen haar twijfels over: 'Dit project wil echtscheidingen benaderen als een maatschappelijk probleem. Dan moet je juist áfstand nemen van emoties.' Dat was precies wat ook A. na afloop zei: 'Dit leek meer een therapeutische praatclub. Er kwam niks uit.'

Afstand nemen is beslissend. Dat, zei A., weet bijna elke volwassene die als kind een vechtscheiding doorstond. 'Pas later ontdek je dat je als kind door de bril van je ouders naar die scheiding keek. En dat die bril jouw werkelijkheid en ontwikkeling vaak totaal vervormde.'

Los dát maar eens samen op.

m.oostveen@ volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.