'Situatie Syrië roept herinneringen op aan de Koude Oorlog'

Ondanks alle retoriek waarin het tegendeel wordt beweerd, staan vooral NAVO-lidstaten Frankrijk en Turkije te popelen om militair in te grijpen in Syrië. Maar zij voelen zich hierbij gedwarsboomd door het besliste Russische optreden. Dat stelt Martin Janssen, een in Damascus woonachtige arabist.

De Russische president Medvedev (L) en de Syrische president Assad in mei 2010. © EPA

Het verstikkende net van economische sancties en internationaal isolement wordt dagelijks tastbaarder in het leven van de Damascenen die steeds meer het angstige gevoel krijgen dat ze leven in het laatste veilige bastion waarom heen de rest van het land geleidelijk aan wegzinkt in een draaikolk van geweld en chaos. De emoties rond het Syrische vraagstuk zijn hoog opgelopen en maken een nuchtere analyse van de situatie steeds hachelijker.

Duidelijk is dat het Syrische regime, geconfronteerd met de onrust in het land, vanaf het begin de omvang van de problematiek heeft onderschat maar duidelijk is eveneens dat regionale en internationale krachten iedere mogelijke vreedzame oplossing van de crisis bewust onmogelijk maken. Er wordt in dit verband druk gespeculeerd over een herhaling van het Libische scenario maar alles wijst erop dat we momenteel eerder getuige zijn van een herhaling van het Afghaanse scenario van 1979.

Interventie
Begin dit jaar kreeg de NAVO van de Veiligheidsraad in New York toestemming voor een humanitaire interventie in Libië die vrijwel gelijk ontaardde in een dagelijkse bommenregen die uitsluitend tot doel had het Libische regime te vernietigen. Enkele weken geleden vond in Moskou een vergadering plaats van de zogenaamde BRICS-staten (Brazilië, Rusland, India, China en Zuid-Afrika) tijdens welke in de meest besliste bewoordingen iedere buitenlandse militaire interventie in Syrië werd verworpen.

Er vindt op dit moment in het oostelijk gedeelte van de Middellandse Zee een beangstigende vlootopbouw plaats. Grote Russische oorlogsschepen, waaronder de Admiral Kuznetsov zijn reeds voor anker gegaan in de Syrische havenplaats Tartus op een steenworp afstand van de Amerikaanse USS George HW Bush die zich bevindt in de internationale wateren vóór de Syrische kust. De Russische admiraal Kravchenko waarschuwde al dat 'Rusland iedere aanval op een Russisch schip zal beschouwen als een oorlogsverklaring met alle mogelijke consequenties'. Rusland lijkt vastberaden om iedere NAVO-aanval op Syrië te voorkomen en deze hele situatie roept herinneringen op aan de jaren van de Koude Oorlog.

Indirecte methode
Ondanks alle retoriek waarin het tegendeel wordt beweerd staan vooral NAVO-lidstaten Frankrijk en Turkije te popelen om militair in te grijpen in Syrië maar voelen zich hierbij gedwarsboomd door het besliste Russische optreden. Daarom is er gekozen voor een indirecte methode die enerzijds bestaat uit het in hoog tempo bewapenen en trainen van de Syrische oppositie en anderzijds uit het rontselen en samenstellen van een internationale jihadistenbrigade waarbij vooral een sleutelrol is weggelegd voor de Arabische Golfstaten.

Westerse diplomaten hebben bevestigd dat er in Iskenderun, dat gelegen is in de Turkse provincie Hatay, een commando-centrum is opgericht om deze activiteiten te coördineren. De Turkse krant Milliyet onthulde dat de Franse geheime dienst en de Britse MI6 zowel in het Turkse Hatay als in de Libanese stad Tripoli actief zijn om zowel leden van het Free Syrian Army als huurlingen te trainen in 'urban warfare' waarbij tevens sprake is van een enorme influx aan wapens. Hiermee wordt een escalatie van het geweld in Syrië beoogd en een volkomen destabilisering van het land die zullen leiden tot chaos en paniek onder de bevolking wat de roep om een 'humanitaire interventie' kracht bij zal zetten.

Het vernietigen van de infrastructuur, zoals het opblazen van oliepijpleidingen en aanvallen op transportlijnen, maken integraal onderdeel uit van deze tactiek. Ambtenaren in Damascus hebben mij bevestigd dat het chronische tekort aan stookolie (mazoot) in de Syrische hoofdstad niet alleen wordt veroorzaakt door de economische sancties maar in belangrijke mate ook het gevolg is van de voortdurende aanvallen op olietankwagens.

Sinds enkele weken circuleren er bovendien geruchten in de Arabische media dat de NAVO tevens bezig is om een commando-centrum op te zetten in het Jordaanse al-Mafraq dat vlak aan de Syrische grens ligt. Deze geruchten zijn onbevestigd maar het is opvallend dat het geweld in en rond de zuid-Syrische stad Daraa recentelijk is opgelaaid. Er hebben verschillende dodelijke aanvallen plaatsgevonden op het Syrische leger die tientallen Syrische soldaten het leven kostten.

Goddeloze Rode Leger
Toen de voormalige USSR in 1979 Afghanistan binnenviel ontstond er een samenwerkingsverband tussen westerse inlichtingendiensten en de Arabische Golfstaten dat resulteerde in de oprichting van een internationale jihadistenbrigade van soennitische radicalen die voor het gemak 'vrijheidsstrijders' werden genoemd. Ze werden verzameld, getraind en bewapend in Pakistan om vervolgens Afghanistan te worden ingesluisd om hier met heilig vuur te vechten tegen het goddeloze Rode Leger. Dit scenario herhaalt zich momenteel in Syrië.

Verschillende Arabische media hebben bevestigd dat reeds 600 Libische 'vrijheidsstrijders' actief zijn in Syrië die het land werden binnengesmokkeld via Turkije. Bij recente veiligheidsoperaties in Syrië werden honderden buitenlandse strijders gearresteerd waaronder tientallen Afghanen en Pakistanis. Vooral Qatar lijkt hierbij een actieve rol te spelen. In tegenstelling tot de leden van het Free Syrian Army onderscheiden deze jihadisten zich vooral door het onthoofden van hun slachtoffers en het gruwelijk verminken van hun lichamen wat helaas momenteel in Syrië tot de orde van de dag behoort.

Sektarisch karakter
Er is in het westen weinig oog voor het sektarisch karakter van de strijd in Syrië die nu al leidt tot gevaarlijke spanningen tussen soennieten en sjiieten in zowel Libanon als Irak. Al deze ontwikkelingen veroorzaken samen met de fnuikende economische sancties een totale erosie van de complexe Syrische staat en samenleving. Wat lijkt te voorspellen dat, zelfs in het geval dat men slaagt in het zelfverklaarde doel van het omverwerpen van het al-Assad regime, een eventueel volgende regering een land zal erven dat voor lange tijd vleugellam zal zijn gemaakt.

In Syrië is bovendien de kans reëel aanwezig dat de staat uit elkaar zal vallen in een aantal kleinere staatjes die allen hun buitenlandse beschermers hebben die, net als eerder in Libanon en Irak, in Syrië hun proxy-wars zullen uitvechten. De winnaars van de komende strijd in Syrië, waar allen zich achter de schermen voor opmaken, zijn nog niet bekend. Bekend is slechts dat het Syrische volk, dat om dit alles niet gevraagd heeft, de grote verliezer zal zijn.

Martin Janssen is een in Damascus woonachtige arabist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.