Column

'Sinterklaas woont tegenwoordig in Friesland'

'Sinterklaas bestaat!', zei Wiegel ooit over Joop den Uyl. Maar inmiddels is Wiegel zelf Sinterklaas geworden, schrijft columnist Meindert Fennema. 'Nu hij met pensioen is, geeft hij alleen nog cadeautjes aan zichzelf.'

Hans Wiegel Beeld anp

Weet u het nog? Het moment dat Hans Wiegel partijleider werd? Hij was op 16 juli 1971 dertig geworden, vier dagen later werd hij tot fractieleider van de VVD benoemd. Wiegels finest hour als oppositieleider kwam in de verkiezingscampagne van 1972, tijdens een bijeenkomst met Groningse studenten in november van dat jaar. Hans Wiegel las daar voor uit een artikel van de Groningse econoom Jan Pen, kritisch lid van de PvdA. Pen had zich op niet mis te verstane wijze gekeerd tegen Keerpunt 72, het verkiezingsprogramma van de PvdA. Een tekst die volgens Pen 'de indruk wekt door gewetenloze reclamejongens bij elkaar te zijn geschreven. Hier worden de mensen opgevoed in de politiek van de illusie.'

'Sinterklaas bestaat!' vervolgde Wiegel en hij wees op Joop den Uyl. 'Daar zit ie.' Een meesterzet. Het imago van een politieke illusionist zou Den Uyl bij rechtse kiezers nooit meer kwijt raken.

Wiegels reputatie schoot niet alleen omhoog bij 'de mensen in het land', hij was ook populair bij het personeel op het Binnenhof. Als de portier jarig was liep Wiegel even de portiersloge binnen. 'Van harte gefeliciteerd De Vries.' Ook de verjaardagen van zijn fractiegenoten liet hij door zijn secretaresse bijhouden. Wiegel was een mensenmens.

'Potverteerders'
Onder het kabinet Den Uyl schoten de overheidsuitgaven omhoog met 25 miljard, van 30 miljard in 1973 naar 55 miljard in 1977. 'Potverteerders' noemde Wiegel het kabinet Den Uyl. De term bleef plakken aan de Partij van de Arbeid.

En Wiegel? Die werd in 1977 minister van Binnenlandse Zaken in het Kabinet van Agt, nadat van Agt Den Uyl aan de kant gezet had. Zijn kabinet moest 'puinruimen' zei Wiegel en vervolgens sloeg Wiegel zelf aan het potverteren. De rijksbegroting steeg in drie jaar met 25 miljard van 55 miljard naar 80 miljard. De katholieke minister van Financiën, Frans Andriessen, vond dat onverantwoord en trad in 1980 af, Wiegel steunde zijn bezuinigingsplannen niet. Onder de regering Van Agt-Wiegel verdubbelde de staatsschuld van 25 naar 50 miljard. Wiegel was zelf Sinterklaas geworden.

Op Binnenlandse Zaken werd onder Wiegels leiding het directoraat Minderhedenbeleid opgericht dat een integratiebeleid zou ontwerpen, waar achteraf niet Wiegel, maar de PvdA verantwoordelijk voor gehouden zou worden.

Toen burgemeester Polak zich bij de inhuldiging van koningin Beatrix op 30 april 1980 geconfronteerd zag met gevaarlijke rellen (133 gewonden, waarvan 106 politieagenten) liet de minister van Binnenlandse Zaken Polak 'in zijn sop gaarkoken'. (zie de Volkskrant 24 april 2013). Geen daden maar woorden was Wiegels devies in die tijd.

In 1982 vertrok Wiegel naar Friesland als commissaris van de Koningin. Daar maakte hij zich populair door snel Fries te leren. Wiegel belde zijn burgemeesters als ze jarig waren, ja zelfs als hun vrouw jarig was. Hij liet het Friese statenjacht naar de Hofvijver overbrengen bij de opening van de nieuwbouw van de Tweede Kamer in 1992.

Zo bleef Wiegel populair, ook buiten Friesland, maar niet bij de VVD-leiders die hem opvolgden.

Flirt
Hij liep ze voortdurend voor de voeten. Hoogtepunt van zijn hinderlijk volgen was de flirt met Pim Fortuyn in 2002 en de suggestie dat hij in een kabinet met LPF misschien wel premier zou willen worden. Later sprak hij zich uit voor een kabinet met Wilders.

Bij de viering van de verkiezingsoverwinning van Rutte, in 2012, toen Ed Nijpels en Frits Bolkestein wel op het podium stonden, was Hans Wiegel afwezig.

Toezicht
Wiegel begon in 1995, toen hij voorzitter werd van Zorgverzekeraars Nederland, met het grote graaien. Hij verzamelde in de loop der jaren meer dan tien commissariaten en vele andere betaalde nevenfuncties. Hans Wiegel was president-commissaris bij het Bouwfonds, het vastgoedbedrijf toen dat bedrijf de spil vormde van de vastgoedfraude van Jan van Vlijmen. De president-commissaris had niets in de gaten. Wiegel hield alleen toezicht op zijn eigen verdienmodel.

In de Volkskrant van maandag 22 april beschrijven Merijn Rengers en John Schoorl hoe Wiegel betrokken raakte bij een andere vastgoedzaak. Die van Jonald Bouwhuis. Terwijl de beleggers collectief het schip in gingen, werden er mooie bedragen overgemaakt naar Wiegels BV in Oudega (Fr), alles natuurlijk 'conform afspraak.'

Niet alleen Peter Paul de Vries, maar ook Cor van Zadelhoff vroegen zich openlijk af waar Wiegel eigenlijk mee bezig was. Het antwoord is simpel: met potverteren.

Sinterklaas woont tegenwoordig in Oudega (Fr). Nu hij met pensioen is, geeft hij alleen nog cadeautjes aan zichzelf. Wat zou hij op 16 juli in zijn schoen vinden?

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

PS In mijn column van vorige week vermeldde ik dat in 2001 twee hoogleraren en een universitair hoofdmedewerker van de afdeling politicologie in Leiden kandidaat stelden voor het voorzitterschap van de PvdA. Dat was onjuist. Het waren in 2001 slechts een hoogleraar (Bart Tromp) en een universitair hoofddocent (Ruud Koole). De derde (prof. Jouke de Vries) stelde zich in 2002 kandidaat voor het lijsttrekkerschap van de PvdA. Hij werd verslagen door Wouter Bos.

 
Daar maakte hij zich populair door snel Fries te leren. Wiegel belde zijn burgemeesters als ze jarig waren, ja zelfs als hun vrouw jarig was
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.