INTERVIEW

'Scholen gaan van massaproductie naar maatwerk'

Nieuw plan VO-raad voorzitter Paul Rosenmöller

De schotten tussen vwo, havo en vmbo moeten weg, vindt Paul Rosenmöller. Hij pleit voor het Angelsaksische model: doe examen in je goede vakken op hoog niveau en in slechtere op lager niveau.

Paul Rosenmöller, voorzitter VO-raad, sectororganisatie voor middelbare scholen. Beeld Marcel van den Bergh

'Het zindert en het bruist in het voortgezet onderwijs', zegt Paul Rosenmöller. 'Bijna alle scholen zijn bezig met veranderingen.'

Rosenmöller is nu anderhalf jaar voorman van de VO-raad, de sectororganisatie van middelbare scholen. Vooral de laatste maanden heeft hij veel gepraat met mensen in het veld; met honderden docenten, schoolleiders en bestuurders. En nu heeft hij het idee dat er iets te gebeuren staat.

'Er is momentum', zegt hij. 'Dat voel je. Er waren al wat voorlopers, maar nu ontstaat er een kritische massa. Steeds meer scholen proberen de talenten van hun leerlingen beter tot hun recht te laten komen. Ze gaan van massaproductie naar maatwerk. En dat is een grote slag.'

Wat voor maatwerk?

'Dat gebeurt op twee manieren. Enerzijds gaan er allerlei nieuwe schooltypes van start: het technasium met nadruk op techniek, het entrepenasium voor ondernemende leerlingen, de Unesco-scholen met veel aandacht voor wereldoriëntatie.

'Anderzijds verandert de structuur van bestaande scholen. Veel scholen kennen een vaste structuur van lessen, roosters en jaargroepen. Die structuur is niet erg flexibel en zit soms de talenten van leerlingen in de weg. Daar kunnen scholen iets aan doen.'

Britten: alle niveaus bij elkaar in de klas

Mavo, havo en vwo: dat onderscheid bestaat niet in het Verenigd Koninkrijk. Schoolkinderen zitten, ongeacht hun kennisniveau, bij elkaar in de klas. Solidariteit is de achterliggende gedachte. Leerlingen worden in staat gesteld individuele vakken op hun eigen niveau te volgen. Op hun 16de kunnen ze besluiten de zogeheten GCSE-examens te doen, die bestaan uit de niveaus A tot en met E. Bij een U is de leerling totaal gezakt, maar dat komt weinig voor. De meeste leerlingen eindigen op een D-niveau. Na deze examens kunnen ze doorgaan naar de zogeheten sixth form, waarna twee of drie jaar later examens op niveau A volgen, of A* (de eis van de topuniversiteiten). Gemiddeld 40 procent van de leerlingen probeert dat A-niveau te behalen.

Een nadeel van het Britse onderwijssysteem is dat leraren niet goed klassikaal kunnen werken omdat er zoveel niveauverschillen zijn. Ook moet het ministerie van Onderwijs het hele curriculum daar per week op alle staatsscholen in het hele land vastleggen. Voordeel is echter dat leerlingen niet ‘blijven zitten’ omdat ze niet goed zijn in een bepaald verplicht vak, maar de rest wel goed beheersen. Bovendien is het een stuk goedkoper.

Patrick van IJzendoorn

Bijvoorbeeld?

'Ik herinner me een verhaal van een meisje dat op het vmbo zat, maar vond dat ze havo aankon. Ze wilde vanuit 4-vmbo direct naar 5-havo, zonder een jaar te verliezen. Eerst hoorde ze dat dat niet kon, maar ze bleef op de deur van de schoolleider kloppen. Uiteindelijk kreeg ze toestemming. En ze is in één keer geslaagd. Dat vind ik mooi. De leerling moet zich niet aan de structuur van de school aanpassen, de structuur moet zich aan de leerling aanpassen.

'Dat geldt bijvoorbeeld ook voor een slimme gymnasiast. Waarom zou die niet in vijf in plaats van zes jaar zijn diploma kunnen halen?'

U pleit ook voor de 'ontschotting' van het onderwijs.

'Dat klopt. Er zijn dyslectische kinderen die naar de havo gaan terwijl ze de exacte vakken makkelijk op vwo-niveau kunnen. En er zijn vmbo-kinderen die een paar vakken op havo-niveau kunnen doen. In het huidige systeem mogen ze die vakken ook wel volgen, maar op hun diploma zien ze dat niet terug.

Dat moet veranderen. Die schotten tussen vmbo, havo en vwo moeten verdwijnen. Het is niet meer van deze tijd dat je een diploma krijgt op het niveau van het vak waar je het slechtste in bent. Daarom pleiten wij ervoor haast te maken met de invoering van een maatwerkdiploma.'

Hoe ziet zo'n maatwerkdiploma eruit?

'Daar staat dan bijvoorbeeld op dat je vijf vakken op havo-niveau hebt gevolgd en drie op vwo-niveau. Een dergelijke wijze van diplomering doet veel meer recht aan de diversiteit van de leerlingen.'

En kan iemand met wiskunde op vwo-niveau dan ook wiskunde gaan studeren?

'Misschien wel. Waarom zou je geen wiskunde mogen studeren als je goed bent in exacte vakken, maar je tweede moderne taal toevallig op havo-niveau hebt gedaan? What's the problem? Dat gesprek moeten we voeren met de universiteiten. Het zal piepen en kraken, maar we moeten die kant op.'

Wat staat zo'n maatwerkdiploma nog in de weg?

'De wet. Op dit moment kan een leerling slechts op één niveau een diploma halen. Het is tijd om dat te veranderen.

'Dat zou binnen twee jaar moeten kunnen, ik heb het gevoel dat er voldoende draagvlak voor is in de politiek. Maar eerst moeten we plannen nog vertalen naar concrete beleidsvoornemens.'

VS: per vak naar niveau ingedeeld

In Amerika zit een leerling niet het hele jaar door met dezelfde leerlingen in de klas. Hij volgt zijn vakken in verschillende klassen, afhankelijk van zijn niveau. Is hij goed in wiskunde, dan krijgt hij die lessen in een klas met andere leerlingen die dit vak ook goed beheersen. Is hij zwakker in talen, dan zit hij in een klas met leerlingen die daar ook minder goed in zijn. De kinderen en de klassen worden dus per vak naar niveau ingedeeld.

Dit systeem geldt voor het hele land en voor het basis- en voortgezet onderwijs. Op de elementary school krijgen de leerlingen geen cijfers, maar worden de leerprestaties omschreven, van 'voortreffelijk' tot 'onvoldoende'. Op de middle school en high school worden er letters gegeven, waarbij 'A' het beste is en 'F' het slechtste.

Na de high school krijgen de geslaagde leerlingen een diploma met de naam van de school plus een diploma met 'cijferlijst'. Daarop staat welke vakken de leerling op welk niveau heeft afgelegd.

Wie naar prestigieuze universiteiten als Harvard wil, probeert zo veel mogelijk 'AP's' op zijn lijst te krijgen. Dat staat voor Advanced Placement, klassen voor de beste leerlingen. Gedifferentieerd onderwijs wordt in Amerika gezien als een goed systeem voor scholen die leerlingen hebben die heel uiteenlopend zijn in cultuur, taal, kennis en cognitieve vaardigheden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.