Salah Abdeslam hoort 20 jaar cel tegen zich eisen voor schietpartij - maar blijft zwijgen over 'Parijs'

Het Belgische Openbaar Ministerie eist twintig jaar cel tegen Salah Abdeslam, de enige overlevende verdachte van de aanslagen in Parijs in 2015. Abdeslam stond maandag niet terecht voor deze aanslagen, maar voor de schietpartij drie dagen voor zijn arrestatie in 2016.

De zwaar beveiligde rechtbank in Brussel. Beeld AFP

'Ik heb het recht om te zwijgen', zegt Salah Abdeslam, op de eerste rij van zaal 0.30 van het Brusselse Justitiepaleis. De rechter tegenover hem heeft hem net gevraagd waarom hij eigenlijk gekomen is, als hij toch niet bereid is om ook maar één vraag te beantwoorden. 'Mijn stilzwijgen maakt van mij geen crimineel', reageert Abdeslam koeltjes. 'Ik ben niet bang van u. Ik heb vertrouwen in Allah.'

Nog voor zijn verhoor begonnen is, is duidelijk hoe de vlag erbij hangt: de enige overlevende van de tien aanslagplegers van 13 november 2015 in Parijs, de enige die volledige klaarheid kan scheppen, is geenszins van plan met justitie mee te werken. Hij wil niet opstaan voor de rechter ('ik ben heel moe'), wil zijn identiteit niet bevestigen, en kondigt meteen volledige radiostilte aan.

Omgekeerde wereld

Als de rechter aandringt - 'dit is uw kans om uitleg te geven' - vervalt hij in politieke uitspraken. 'Wat ik vaststel, is dat moslims op de slechtst mogelijke manier beoordeeld worden', poneert de 28-jarige terreurverdachte, wiens baard een stuk langer is geworden dan op bestaande foto's, daterend van twee jaar geleden. 'Er is geen vermoeden van onschuld, ze zijn meteen veroordeeld.'

Enkele slachtoffers en nabestaanden in de zaal kijken elkaar met rollende ogen aan: Abdeslam als slachtoffer, dat is de omgekeerde wereld. 'De victimisatie van terroristen is pijnlijk', zegt Guillaume Lys, advocaat van de Brusselse slachtofferorganisatie V-Europe, die zich burgerlijk partij heeft gesteld. 'Er zijn ook moslims gewond geraakt bij de aanslagen, dát zijn slachtoffers.'

De zaak waarvoor Abdeslam maandag in de beklaagdenbank zit, gaat niet over zijn rol bij de aanslagen van Parijs, maar over een schietpartij vier maanden later, op 15 maart 2016. Als een politieteam zijn onderduikadres in de Brusselse gemeente Vorst ontdekt, wordt het onder vuur genomen. Drie agenten raken gewond. De 'meest gezochte man van Europa' weet te ontkomen. Drie dagen later wordt hij alsnog gevonden, waarna zijn terreurcel versneld overgaat tot aanslagen in Brussel.

Rechtbanktekening van Salah Abdeslam met zwarte baard en langer haar dan op de foto s die van hem bekend zijn. Hij wordt omringd door gemaskerde beveiligers. Beeld afp

Terreurcel

Vraag is wie de politie die dag beschoten heeft. Eén automatisch geweer was in handen van Mohamed Belkaïd, die door scherpschutters werd doodgeschoten. Werd het tweede wapen gebruikt door Abdeslam, of door de Tunesische Syriëstrijder Sofien Ayari (24), die op hetzelfde schuiladres verbleef en samen met Abdeslam vluchtte? Beide mannen willen er niets over zeggen.

Meer nog dan de details van de schietpartij, wil de rechter van Abdeslam en Ayari horen wie bij hun terreurcel hoorde, wie de leider was en wie de meeloper, en hoe de aanslagen in Parijs en Brussel voorbereid werden: de context van de schietpartij. Ook tal van slachtoffers en nabestaanden van de aanslagen zijn daarvoor naar het Justitiepaleis afgezakt, net als de verzamelde wereldpers.

Daar is het Justitiepaleis niet op berekend. Het is een imposant bouwwerk, maar nauwelijks te onderhouden en al even moeilijk te bewaken. Voor de metaaldetector aan de ingang staat 's ochtends een rij van een uur. En als Abdeslams advocaat even met zijn cliënt wil overleggen, moet iedereen de zaal verlaten, op twee gemaskerde agenten na die op een afstandje moeten toekijken.

Bewaker buiten het Paleis van Justitie in Brussel waar het proces tegen Salah Abdelsam plaatsvindt. Beeld ap

Democratie

Veel moeite voor een beklaagde die niet praat? 'Ik had niets anders verwacht', zegt Philippe Dupeyron van slachtofferorganisatie 13onze15 Fraternité et Vérité. Zijn 30-jarige zoon Thomas kwam om in de Parijse concertzaal Bataclan. 'Het is duidelijk wat zijn houding zal zijn tijdens het latere proces over de aanslagen. Hij draait de rollen om, en doet zich voor als een martelaar. Het is een provocatie.'

'Natuurlijk is het moeilijk, maar het verschil tussen terroristen en ons, is dat wij de democratie respecteren', zegt Philippe Vansteenkiste, broer van een slachtoffer van de aanslagen in Brussel en voorzitter van V-Europe. 'Hij heeft het recht om te zwijgen. Het is spijtig dat hij dat doet, maar het is zijn keuze.'

Medebeklaagde Sofien Ayari toont zich maandag iets spraakzamer. Hij geeft toe in Syrië bij terreurbeweging IS te hebben gestreden, en op het schuiladres wapens en munitie te hebben gezien. Maar zodra de aanslagen of schietpartij ter sprake komen, klapt hij dicht. 'Ik heb me daarover tijdens mijn verhoor uitgedrukt en wens daar niets aan toe te voegen', klinkt het keer op keer.

Salah Abdeslam. Beeld ap

Volgens het Openbaar Ministerie zijn er voldoende materiële bewijzen - dna, wapens, ideologie - om de mannen voor moordpoging in een terroristische context te veroordelen. Het OM eist 20 jaar cel, de maximumstraf, en een bijkomende veiligheidsmaatregel van 13 jaar. Als Abdeslam later ook veroordeeld wordt voor de aanslagen in Parijs, komt hij volgens juristen nooit meer op vrije voeten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.