Column

'Rouwuitingen hebben geen baat bij scheidsrechters'

Het openbare rouwvertoon om de slachtoffers van de neergehaalde MH17 wordt door sommigen als ongemakkelijk ervaren, maar voor rouw geldt geen protocol dat je van bovenop kunt opleggen, vindt columnist Bart Smout.

De stoet met rouwwagens komt aan bij de Korporaal van Opheusdenkazerne in Hilversum Beeld anp

Wordt rouw onoprecht wanneer het op een podium wordt gehesen en een groot publiek krijgt? De vraag drong zich na afgelopen week vanzelf aan me op. Voor het eerst in 52 jaar maakte Nederland een dag van nationale rouw mee. Vier dagen lang hebben we op televisie een rouwstoet van lijkwagens voorbij zien komen, en vier dagen lang zagen we mensen langs de kant staan die zo hun medeleven wilden tonen.

Over het algemeen werd er positief geoordeeld over het Nederlandse eerbetoon aan de slachtoffers van vlucht MH17. Maar er waren ook mensen die het massale en openbare rouwvertoon ongemakkelijk vonden.

'Vreemd soort voyeurisme'
'Wie waren die mensen in campingkleren op die viaducten en langs de wegen die alles filmden met hun mobiele telefoons?' vroeg Marcel van Roosmalen zich af. 'Waarom heette dat respect betuigen?' Oude rot in het columnistenvak Luuk Koelman vond het een lastig gebeuren, de dag van nationale rouw: 'Ik vind het maar een vreemd soort voyeurisme. Alsof je uit nieuwsgierigheid naar de uitvaart gaat van iemand die je helemaal niet kent.' Maxim Hartman verwoordde het gisteren in de NRC Next misschien nog wel het mooist: 'Al die mensen langs de snelweg en op de viaducten die stonden te klappen toen die lange stoet rouwwagens voorbijkwam. Ik veroordeel die mensen niet, maar ik kan er zelf niet tussen staan. Emoties heb je in je eentje of hoogstens met twee of drie. Met meer wordt het gênant.'

Die laatste twee zinnen van Hartman slaan de spijker op zijn kop. Nederland is een geseculariseerde en geïndividualiseerde maatschappij. Dat betekent dat we emoties ook in grote mate individualiseren. Vooral de heftige, want je wil anderen niet tot last zijn. Rouwen doe je binnenshuis. Je gaat er niet mee de straat op. En dat laatste is nu precies wat er afgelopen week gebeurde. On-Nederlands, dat massale rouwvertoon, en daarom onwennig. Zodra de rouw een massa om zich heen verzamelt worden we wantrouwig. En wordt die massa zo groot als een heel land, dan groeit het wantrouwen al helemaal. Niet voor niets sprak Rob Wijnberg in De Correspondent over 'de ongemakkelijke nationalisering van een catastrofe.'

#ongepast
Op de dag van nationale rouw bleek ook op twitter hoe Nederlanders worstelden met het openbare rouwvertoon. Onder de hashtag #ongepast werd elkaar de les gelezen over wat wel en niet respectvol was. Alsof er een protocol voor rouwuitingen bestaat dat je van bovenaf kan opleggen. Zo wordt rouwen een wedstrijd: wie rouwt er het meest authentiek? Degene die zichzelf thuis opsluit, de televisie en zijn computer uitzet en in stilte herdenkt? Of degene die vanaf het viaduct foto's maakte van de rouwstoet om die voorzien van droevig commentaar driftig rond te twitteren?

Wat het nu meest oprecht is, of het juiste om te doen: ik heb werkelijk geen idee. Wat ik wel weet is dat rouwuitingen geen baat hebben bij scheidsrechters. Zelf herinner ik mij het overlijden van een geliefde tante. Na de begrafenis trokken we naar het huis van mijn oom waar een feest wachtte dat mijn tante nog op haar sterfbed had georganiseerd. Naast de familie waren er mensen aanwezig die mijn tante goed kenden en mensen die mijn tante minder goed kenden. Er werd gedronken, er werd muziek gedraaid, er werd gelachen, er werden verhalen opgehaald tot in de late uurtjes. Misschien was dat niet volgens de regels. Misschien was het voor buitenstaanders een vreemde aangelegenheid. Iets om te wantrouwen. Maar het was een prachtig eerbetoon. Het was goed zo.

Bart Smout
is schrijver en columnist voor Volkskrant.nl.

Mensen kijken vanaf een viaduct naar de stoet met lijkwagens met de slachtoffers van de MH17 Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.