Postuum Renate Dorrestein

'Renate Dorrestein zat vol zelfspot over het feminisme'

Schrijver Renate Dorrestein is vrijdagavond op 64-jarige leeftijd overleden. We vroegen naasten en bekenden om hun herinneringen aan de schrijver. ‘Renate heeft heel veel voor het Nederlandse feminisme betekend; zij hield ons allemaal met de voeten op de vloer.'

Renate Dorrestein in 2012. Foto ANP

Cisca Dresselhuys, hoofdredacteur Opzij 1981-2008

‘Ze schreef geestig en spraakmakend’

‘Ik had het grote genoegen Renate in 1982 bij Opzij aan te nemen als, na mij, de eerste betaalde redactrice. Ze schreef interviews, reportages en haar column Korte Metten. Die was spraakmakend, want geestig en vol zelfspot over het feminisme; volgens haar de enige beweging waar je niet, zoals bij de omroepen, een zilveren theelepeltje kreeg als je er lid van werd, maar een fikse portie kritiek.

‘Cisca, dat was weer een geval van: de stukken liggen klaar’, zei ze regelmatig. We werden in die jaren overstelpt met telefoontjes van boze en/of ongelukkige vrouwen die iets te verhapstukken hadden met óf hun baas óf hun man óf hun kerk óf hun ouders. Vaak hadden ze ‘een zaak’ lopen, een of andere gerechtelijke kwestie. Of Opzij er iets over wilde schrijven, en dat zou niet moeilijk zijn, ‘want de stukken lagen al klaar’. Vervolgens lagen er ordners vol brieven en vonnissen.

‘Renate heeft heel veel voor het Nederlandse feminisme betekend; zij hield ons allemaal met de voeten op de vloer. Namelijk: de feministische heilstaat, zo die er al zou komen, zou zeker geen paradijs zijn. Want vrouwen, zo zei ze, zijn geen heiligen, net zomin als mannen.’

Cisca Dresselhuys. Foto ANP

Joost Nijsen, uitgever bij Podium

‘Een lintje vond ze onzin, maar uiteindelijk toch wel leuk’

‘Toen ik studeerde en in het Amsterdamse literaire wereldje kwam, gold ze als een van de felste feministen. Een grimmige dame, dacht ik. Maar ik ben nu tien jaar haar uitgever en ben van al mijn vooroordelen teruggekomen. Ze was zo lief en charmant.

‘En geestig. Een ouderwets woord, maar het is op haar echt van toepassing. Een vorm van humor die nauw met intelligentie samenhangt. Een lezer had haar een tijdje geleden de sleutel van de hemelpoort opgestuurd. Maar haar overlijden liet langer op zich wachten dan verwacht. ‘Dan klóp je op de hemelpoort’, zei ze, ‘wordt er ‘nóg niet opengedaan’.

‘Ze berustte volledig in haar naderende dood, deed er nooit pathetisch over. Sterker, ze troostte de ander. ‘Ik had het ook liever anders gezien, maar zullen we het over andere dingen hebben?'’ zei ze dan. ‘Hoe gaat het met jou?’ Je zou zeggen dat je niet vrolijk kunt wegrijden bij een doodzieke schrijver, maar dat deed ik wel. Vrolijkheid gemengd met melancholie.

‘Van pretentieuze zaken moest ze weinig hebben. Jaap Pot, oud-burgemeester van Haarlem, heeft enkele weken geleden het initiatief genomen voor een spoedprocedure voor een koninklijke onderscheiding. De onderscheiding dreigde een hele hoge te worden, en toen Renate ervan hoorde, bleek ze het onzin te vinden. ‘Onderscheidingen zijn voor onbetaalde vrijwilligers’, zei ze. ‘Met mijn boeken heb ik geld verdiend.’

‘Maar de koning had het document al ondertekend. Tien dagen geleden heb ik het kistje met bijpassende versierselen aan haar overhandigd; ze is Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw geworden. Ze vond het toch wel leuk, al oogde ze eerder geamuseerd dan glimmend van trots.’

Joost Nijsen. Foto YouTube

Monika van Paemel, Vlaams auteur

‘Onder haar humor zat een geëngageerd schrijfster’

‘Ik ken Renate sinds midden jaren tachtig, van feministische acties in Nederland en België. Daarbij werden doldrieste gedachten omgezet in daden, zoals het instellen van de Anna Bijns Prijs voor vrouwelijke schrijvers.

‘Om die prijs te financieren, organiseerden we een benefietavond. Renate stelde destijds voor de mannen die op deze avond optraden meer geld te geven dan de vrouwen. De ultieme ironie.

‘Haar dwarse acties hebben zeker een rol gespeeld bij kwaaie stukjes van mannelijke recensenten. De negatieve kritieken richtten zich vaak niet op het boek, maar op waar ze voor stond. Deze maand mailde ik haar. ‘Mens, ik begrijp nu pas dat we op de pik van de heren hebben gestapt.’ ‘Gestapt?’, mailde ze terug. ‘We hebben erop staan dansen. Dat kon natuurlijk niet onbestraft blijven...’

‘Maar onder deze humor zat een geëngageerd schrijfster. Ze was bezeten van de literatuur. Ziek of niet ziek, geen gezeik; schrijven. Ook toen haar einde eraan zat te komen. ‘We gaan allemaal dood’, zei ze dan. Tot het laatste moment is ze zo hard mogelijk doorgegaan. Ik bewonder dat.’

Monika van Paemel. Foto Flickr / Cultuurhuis de Buren

Hedy d’Ancona (80), oud-politica en feminist

‘Ze klom niet op een zeepkist, maar dat hoefde ook niet, want ze kon schrijven’

‘Renate, die ik kende van mijn tijd bij Opzij, was een voorbeeld voor feministen. Die worden vaak ten onrechte stampvoetend afgebeeld met de beha uit en de tuinbroek aan, alsof ze niets met heren te maken willen hebben. Zo was zij absoluut niet. Ze droeg haar boodschap niet uit op een zeepkist of in een zaaltje, maar dat hoefde ook niet, want ze kon schrijven.

‘Ze schreef serieus, scherpzinnig, maar ook relativerend en humoristisch. Ik herinner me een vlammend stuk over jonge meisjes in volkswijken die voor heel kleine toezeggingen met jongens naar bed gingen. Een ernstige zaak, en ze ging naar Ronald Plasterk, die toen als minister verantwoordelijk was voor emancipatie.

‘In haar laatste boek maakt ze dat bezoek op een hilarische manier belachelijk. Eerst moest ze op de foto met de minister, daarna toonde hij haar de foto’s van andere bekende Nederlanders – die waren op de ramen geplakt. Toen ze bij de misstand waren aanbeland, had hij geen tijd en interesse meer.

‘Ze beschrijft zoiets zó leuk, dat ik niet woedend werd toen ik het las  hoewel, misschien een beetje.’

Hedy d'Ancona. Foto Jiri Buller
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.