'Regering speculeert met belastinggeld'

Door subsidies en uitgaven te vervangen door garanties en kredieten zien de cijfers er mooier uit dan ze zijn en geeft de rijksbegroting een steeds minder goed beeld van de rijksfinanciën. Het is tijd voor meer terughoudendheid en nieuwe begrotingsregels, betoogt econoom Mark Sanders.

Minister Jan Kees de Jager (Financien, L) en minister-president Mark Rutte. Beeld anp

De Miljoenennota lag vorige week al op straat en al snel volgden de officiële stukken bij de begroting. Als de tekenen niet bedriegen wordt het in 2012 geen feest. Gelukkig is er ook goed nieuws. Afgelopen week bleek dat de regering met haar noodkrediet aan ING toch maar mooi een rendement van 17 procent heeft gehaald. Bij Aegon was dat zelfs 18 procent. Uiteraard haalde dat 'succes' de Miljoenennota.

Zo werkt onze rijksbegroting namelijk. We boeken alleen inkomsten en uitgaven in. Een lening aan een bank of verzekeraar komt in de boeken als een bezitting en als de rente binnenkomt boeken we dat als inkomsten. De door ING betaalde rente was dus een meevallertje en een mooie opsteker voor De Jager, toch?

Feit is wel dat niemand in 2008 die ING-leningen wilde overnemen, zelfs niet voor 100 procent rendement. De Nederlandse staat heeft naar objectieve maatstaven dus wel degelijk een slecht rendement behaald op die leningen.

Afgrond
En doet onze regering hier niet eigenlijk hetzelfde als wat de bankensector en de wereldeconomie nog maar twee jaar geleden aan de afgrond bracht? Is onze regering namelijk niet ook bezig om ingewikkelde financiële risico's te nemen zonder daarvoor voldoende reserves (namelijk geen) te reserveren?

Ik wil hier niet beweren dat het in crisistijd een slecht idee is om als land met een ijzersterke kredietwaardigheid, die kredietwaardigheid 'uit te lenen' aan kwakkelende banken (kredieten aan Fortis, ING, SNS Reaal en Aegon), huizenbezitters (Nationale Hypotheek Garantie) of innoverend ondernemers (via bijvoorbeeld de Kredietborgstelling MKB en Garantie Ondernemingsfinanciering). Maar het totaal aan uitstaande garanties is tussen 2007 en 2011 van ruim 60 naar 180 miljard euro gestegen. En als (een deel van) dat geld niet terug komt heeft het kabinet een probleem, en niet alleen met Geert Wilders.

Populair instrument
Hier zit, ook volgens de Studiegroep Begrotingsruimte 2010, een groter probleem. Na een paar begrotingscycli te hebben meegekeken valt mij op dat de Rijksbegroting helemaal geen goed beeld meer geeft van de toestand van de Rijksfinanciën. Volgens de huidige begrotingsregels maakt het niets uit of de Nederlandse staat voor 10, voor 100 of voor 1000 miljoen euro aan risicovolle kredieten heeft uitstaan en/of garandeert.

Je kunt het politici en ambtenaren dan ook moeilijk kwalijk nemen dat dit instrument snel aan populariteit wint. Zolang het goed gaat en het geld komt terug of de garanties worden niet aangesproken komt een minister hier geruisloos mee weg of maakt hij mooie sier met 'hoge' rendementen. En als je een subsidie afschaft en krediet- en garantiefaciliteiten in het leven roept is de 'getroffen' sector tevreden, terwijl je op papier flink bezuinigt.

De eventuele brokken zijn voor je opvolgers en de belastingbetaler. Het gaat om korte termijn politieke winst door meer risico's te nemen voor de lange termijn (lees: de volgende regering). De bankencrisis heeft ons geleerd dat dit onherroepelijk fout afloopt. De enige die hier tegenwicht aan kan bieden is de Tweede Kamer, maar ik hoor er niemand over. Er zijn nieuwe begrotingsregels nodig om de risico's goed in beeld te houden.

Ik roep alle Kamerleden op om, bij wijze van vingeroefening, in 'hun' begrotingen het totaal aan voorgenomen en reeds gestelde garanties en kredieten eens op te tellen en te vermenigvuldigen met een realistische inschatting van de kans dat die bedragen niet terug komen. En bedenk dan dat 'behaalde resultaten uit het verleden geen garanties geven voor de toekomst'. Trek dat bedrag van de bezuinigingen af en kijk dan nog eens of dit kabinet 'de rijksfinanciën op orde brengt'. Het beeld zal er niet mooier van worden.

Mark Sanders is econoom aan de Utrecht School of Economics.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.