'PVV-stemmers zijn eigenlijk nog steeds linkse kiezers'

De lijsttrekker: Jesse Klaver

Jesse Klaver (1986) ziet het er niet van komen, een rechts kabinet. 'Ik tel meer ruimte voor centrum-links.' Met GroenLinks uiteraard.

Beeld Mike Roelofs

Wat doet u als op 16 maart blijkt dat GroenLinks 76 zetels heeft?

'Het eerste dat ik zou doen, is zeggen dat iedereen in Nederland erbij hoort en er mag zijn.'

Dat staat in de Grondwet. Wat gaan u als eerste doen?

'Nou dit. Dit ga ik zeggen. Het is belangrijk dat dat de eerste woorden van de nieuwe premier van Nederland zijn. Het is belachelijk dat het moet. Maar we hebben dan een premier gehad die het op sneaky wijze heeft over: pas je maar aan of ga weg. Daarmee is Nederlanderschap niet meer onvoorwaardelijk.

'Daarna stel ik vast dat alle kolencentrales binnen zes jaar dicht moeten. Dat is echt zo'n no brainer - duh. En de Groningse gaswinning gaat uiterlijk in 2021 terug naar 12 miljard kuub. Nederland moet zo snel mogelijk van het gas af.'

Waar halen we dan onze energie vandaan? Is dat atoomenergie uit Frankrijk?

'Dat is de grootst mogelijk onzin. Terwijl de kolencentrales roken staan er hier in Nederland schonere gascentrales stil. Nederland produceert nu meer energie dan we gebruiken en exporteert dat.

En wat ons betreft bouwt het volgende kabinet duizend windmolens extra op de Noordzee, dat is een verdrievoudiging van wat we nu doen. Die kolencentrales kunnen dus gewoon dicht, zonder dat we kernenergie nodig hebben.'

Jesse Klaver: 'Er zijn mensen op internet die beweren dat mijn naam helemaal niet Jesse Klaver is, maar Yasser Feras.' Beeld Mike Roelofs

De kiezer maakt zich minder druk om duurzaamheid dan om zorg.

'Wij willen dat er heel veel geld extra naar de zorg gaat, vooral de ouderenzorg. Daar is hard op bezuinigd. Wij willen twee begeleiders op tien cliënten en daar zijn 100 duizend zorgmensen voor nodig.'

De lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd.

Waar halen we die vandaan? Uit de Filipijnen, Indonesië?

'Nee. 60 duizend mensen die in de zorg werkten zijn de afgelopen jaren ontslagen. Zij willen graag weer aan de slag. Daarnaast zijn het zij-instromers uit Nederland.'

CV - Jesse Klaver

Favoriet boek: De glimlach van Niccolò van Maurizio Viroli
Favoriete Film: Good Will Hunting
Mooiste liedje: A te van Giovanotti
Politiek voorbeeld: John F. Kennedy
Cruciale gebeurtenis: vader worden
Burgerlijke staat: gehuwd, twee kinderen

Dat klinkt als veel geld: geen gas meer, 100 duizend mensen in de zorg erbij en dan wilt u ook het eigen risico in de zorg afschaffen. Dat alleen kost 4 miljard euro. U lijkt af te koersen op een stevig tekort...

'Nee, we werken dat tekort gewoon weg en brengen de staatsschuld omlaag. (Het Centraal Planbureau bevestigde dat deze week, red.) Het ziet er bij ons allemaal uitstekend uit. Het geld halen we onder meer uit een radicale belastinghervorming. Dingen die we niet willen, zoals milieuvervuiling, maken we duurder. En we verlagen de belasting op dingen die we wel willen, zoals werk.'

GroenLinks gaat niet zo ver als de SP die de zorg wil nationaliseren.

'Dat kost 20 miljard omdat de zorgverzekeraars moeten worden uitgekocht. Het moet wel realistisch zijn. De dictatuur van de markt is net zo erg als de dictatuur van de overheid. Het gaat om juiste balans.'

Beeld Mike Roelofs

GroenLinks noch SP zat ooit in de regering. Hebt u desondanks iets kunnen bereiken?

'Ja, de Klimaatwet die we samen met de PvdA hebben gemaakt.'

Dat is een plan, een voorstel.

'Ja sorry hoor, maar daarbij hebben een coalitiepartij en de oppositie samengewerkt. SP, D66 en ChristenUnie hebben hem ook ondertekend.'

Dat maakt het nog geen wet.

'Je onderschat de impact die de Klimaatwet nu al heeft. Dat we niet afhankelijk zijn van de grillen van het kabinet, dat we verregaande milieudoelstellingen wettelijk gaan vastleggen, zoals vrijwel geen CO2-uitstoot in 2050, dat is een game changer van jewelste.'

Die vijf partijen vormen vooralsnog geen meerderheid.

'Al dat gedoe met peilingen. Ik zie in ieder geval dat rechts geen meerderheid heeft, want niemand wil met Wilders regeren. Ik tel meer ruimte voor een centrum-links dan voor een rechts kabinet.'

Wat is de beste raad die u ooit kreeg?

'Toen ik zeven jaar geleden de politiek in ging, ging het me om het grote verhaal en de grote lijnen. Maar Femke Halsema adviseerde me: je moet dossiers vreten. Je moet alles willen weten. Van onderwijs tot landbouw, financiën, milieu en belastingen - gelukkig heb ik veel interesses. Als je Nederland echt wilt veranderen, leerde ik, komt het aan op soms heel kleine dingen. Details zijn cruciaal. Je moet de techniek goed snappen. De overheidsbegroting heeft nu geen geheimen meer voor me.'

U zei dat Mark Rutte in het debat twee, drie niveaus boven de rest staat. Wat kunt u van hem leren?

'Hij is zo glad als een aal, kan als geen ander vragen ontwijken, niet ingaan op argumenten van anderen en louter zijn eigen verhaal vertellen.'

Dat wilt u van hem leren?

'Nee, maar dat bedoelde ik met dat twee, drie keer beter. Dat wil ik niet van hem leren, want dat is lelijke politiek die het vertrouwen ondermijnt.'

Wie van uw collega's laat u op uw huis passen?

Zonder aarzeling: 'Gert-Jan Segers van de ChristenUnie.' En na een pauze: 'Sybrand Buma van het CDA. We hebben de afgelopen jaren veel contact gehad in de oppositie en het blijken heel aimabele types met wie ik het goed kan vinden. Sowieso heb ik me altijd thuis gevoeld bij het christelijk sociaal denken.'

Tegelijkertijd zijn het in verkiezingstijd uw opponenten. Bent u bang dat kiezers het niet waarderen als tegenstanders aardig tegen elkaar doen?

'Democratie is een ideeënstrijd, maar hoezeer je de ideeën van de ander helemaal niks vindt, je moet daarbij altijd de mens blijven zien. Ik vind het abject en rabiaat wat Geert Wilders uitkraamt, maar je mag nooit vergeten: ook Geert Wilders is een mens en hij mag zeggen wat hij wil. Voor mij zijn de andere lijsttrekkers eerder collega's dan concurrenten. Met allemaal, Alexander, Lodewijk, Gert-Jan, Sybrand en Emile, kan ik na verkiezingen samenwerken.'

Beeld Mike Roelofs

En Mark? Mark Rutte?

'Liever niet. Het zou me een lief ding waard zijn als we erin slagen de VVD buiten de coalitie te houden. De PVV sluiten we sowieso uit.'

GroenLinks ging onder Halsema enigszins de D66-kant op en u ging met hart en ziel mee. Nu zegt u: we gaan richting onversneden links. Wat is er gebeurd?

'Ik voer heel veel gesprekken met afgehaakte sociaal-democratische kiezers uit de jaren negentig. Mensen die in 1998 nog op Wim Kok stemden, in 2002 op Fortuyn en daarna op Geert. Nu stemmen ze niet meer of zitten ze nog steeds bij Wilders. Dat zijn eigenlijk nog steeds linkse kiezers. Enorm sociaal bewogen, echt de mensen die het pannetje soep naar de buren brengen. Maar ze zijn ontzettend teleurgesteld in de politiek. Ze zijn afgehaakt omdat ze voor zichzelf moeten knokken. Ze raakten in de schulden door de overheid - dat is de grootste schuldeiser - doordat ze te veel ontvangen zorgtoeslag moeten terugbetalen, maar dat geld niet hebben.'

Hoe weet u zo zeker dat ze eigenlijk links zijn?

'Als je met ze praat zeggen ze als eerste: 'Geen cent naar ontwikkelingssamenwerking en geen vluchtelingen.' Ze zeggen: ik ben jaren bezig om een vergunning voor een dakkapel te krijgen en die asielzoekers krijgen alles meteen. Maar als je doorvraagt of de vluchtelingen nou het probleem zijn, of dat de politiek de verkeerde keuzen maakt door bijvoorbeeld te weinig betaalbare woningen te bouwen, dan blijken ze in wezen de politiek niet te vertrouwen. Ze gaan misschien niet deze verkiezingen op ons stemmen, maar bij de volgende wel. Ze komen terug! Geen haar op mijn hoofd die ze aan Wilders laat. Want wat doet hij voor ze? Geen zak!'

Uw teksten en opvattingen maken een gekopieerde indruk van uw voorbeelden zoals Kennedy, Obama, Trudeau en Sanders. Wie is de echte Klaver?

Schijnbaar getergd, de glimlach verdwenen, lijkt Klaver zich onheus bejegend te voelen. 'Dit is wie en wat ik ben, ik vertel waar ik in geloof en daar moeten jullie het mee doen. Jullie doen het voorkomen alsof ik als een new kid on the block van de ene dag op de andere ben opgedoken, maar ik zit al zeven jaar in de Tweede Kamer.'

U leidde de GroenLinks-campagne in 2012 die uw partij van 10 naar 4 zetels bracht. Wat hebt u daar verkeerd gedaan?

'Heb je even? Ik heb er heel veel van geleerd, ook hoe het niet moet. Ik leerde hoe belangrijk de organisatie is, welke taak- en rolverdeling je voor mensen bedenkt. Ik heb er een paar gouden recepten uit gehaald. Welke? Dat schrijf ik na mijn pensioen op. Nu is dat het geheim van de smid.'

Hoe is het om gehaat te worden?

'Er zijn mensen op internet die beweren dat mijn naam helemaal niet Jesse Feras Klaver is, maar Yasser Feras. Het zegt iets over hoever het is gekomen. Omdat ik een Marokkaanse achtergrond heb, zal het wel niet deugen wat ik doe en ben ik de boel aan het flessen. Ik probeer met die onzin hetzelfde om te gaan als met complimenten. Ik laat me erdoor niet van mijn koers brengen.'

Hoe voorkomt u dat u kapsones krijgt?

'Doordat ik nooit tevreden ben. Als we van 4 naar 15 zetels gaan, zie ik vooral het verschil tussen 15 zetels en waar we kunnen komen. Daar zie ik dan nog een heel groot gat waarvoor we aan de bak moeten. Ik weet dat het zo maar van 10 naar 4 kan, dus mijn karaktereigenschap is niet: nou mooi 15 zetels, dat hebben we mooi gedaan.'

Wat is het grootste vooroordeel over u?

'Ik krijg de kritiek dat mijn persoonlijke verhaal voor de inhoud komt. Maar ik geloof dat het belangrijk is dat politici vertellen wie ze zijn, waar ze vandaan komen en wat ze drijft. Ik kan dus helemaal niks met die kritiek.'

Waar schaamt u zich voor?

Hij denkt lang na. Dan hoort hij in de kamer naast zich, waar GroenLinks-medewerkers zitten, gejuich opgaan. 'Rutte!', roept iemand. Klaver springt op - 'sorry, een seconde...' - en rent naar de belendende kamer. Met een grijns van oor tot oor komt hij terug. 'Hahaha, Rutte. En in de eerste ronde Buma. Hell yeah.' Het is de loting van het lijsttrekkersdebat voor de NOS, de avond voor de verkiezingen. High fives, boks. 'Waarom ik hier blij om ben: ik wil heel graag met Rutte in debat, maar hij ontloopt dat. Zijn ideeën staan heel ver van de mijne en dan is het goed dat ik met hem de degens kan kruisen. Dat is politiek.

'Maar ik heb iets bedacht waarvoor ik me schaam: ik zie mijn oma veel minder dan ik zou willen. Daar schaam ik me voor. Ik belde haar gisteren. Hé jongen. Ik: sorry dat ik er zo weinig ben. Dan zegt ze, zoals oma's dat doen: 'Dat geeft niet jongen. Als je nou je hele dag op je luie reet zou zitten, is het wat anders, maar dit is wat opa het liefst van je zou hebben gewild. Het is goed zo.' Lieve woorden, maar toch. Het is de prijs van dit vak en daar kan ik me goed klote over voelen.'

U mag het sinterklaasfeest van de familie organiseren. Hoe zien uw pieten eruit?

'Wat een vraag. Gewoon: pieten. Niet zwart in ieder geval, geen sprake van. Verder maakt me niet zo veel uit.'

En met carnaval. Is er al een Jesse Klaver-mombakkes?

'We carnavallen altijd incognito, ik en mijn neven, maar dit jaar valt het precies in de campagne, dus ik moet het een andere keer inhalen. Ik kan niet een hele nacht feesten en drinken en de volgende ochtend fris en fruitig aan de bak - anderen kunnen dat wel. De laatste keer waren we verkleed als beleggingsadviseurs. Gingen we met kleine doosjes hagelslag en kuipjes jam mensen adviseren hoe ze het beste hun boterham konden beleggen.'

De estafettevraag van Gert-Jan Segers (ChristenUnie): waarom staat u niet fier voor de vrijheid van onderwijs?

'Wat je zegt klopt niet helemaal. GroenLinks houdt de vrijheid van ouders om een school te kiezen in stand. Wij willen wel artikel 23 van de Grondwet herzien om te zorgen dat openbaar en bijzonder onderwijs te maken krijgen met dezelfde regels. Zo willen wij dat bijzondere scholen niet langer leraren of leerlingen mogen weigeren omdat ze niet bij de identiteit van de school zouden passen.'

Wat is uw vraag aan CDA-leider Buma?

'Een belangrijke taak voor een volgend kabinet is om de verbondenheid en gemeenschapszin in onze samenleving terug te brengen. Daarom ben ik voorstander van centrum-links kabinet met het CDA. Zie jij dat zitten?'

De lijsttrekkers

In de aanloop naar de verkiezingen van 15 maart laat de Volkskrant de lijsttrekkers aan het woord van partijen die met 2 of meer zetels in de Tweede Kamer zijn vertegenwoordigd.

Lees ook:

Gert-Jan Segers: '
Moslims in de vuurlinie moet je niet buitensluiten'
Henk Krol 'Alle onderwerpen waar ik vier jaar geleden over sprak, waren toen nog taboe'
Marianne Thieme 'Over onze partij wordt vaak gezegd, ze doen geen vlieg kwaad'
Kees van der Staaij 'Een kleine vinger in de pap geeft grote verantwoordelijkheid'
Jan Roos 'Ik kan allochtonen niet wegtoveren, wel zeggen: niet meer erbij'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.