'PvdA, kom maar door met die linkse vernieuwing'

De PvdA moet zichzelf vernieuwen, maar haar representanten moeten ook de sociaal-democratische lifestyle gaan voorleven, schrijft Volkskrant-columnist René Cuperus.

PvdA-prominenten Wouter Bos, Wim Kok en Job Cohen (VLNR) tijdens de viering van het 65-jarige bestaan van de sociaaldemocraten, op 1 mei 2011 in Zwolle. Beeld anp

Eindelijk is er dan een vernieuwingsbeweging in de PvdA opgestaan. Geen dag te laat. Het gaat om een beweging van onderop, met als motto: 'zo kan het niet langer'. PvdA-afdelingen in Groningen, Eindhoven, Nijmegen, Maastricht, Enschede en Utrecht komen in actie tegen de slappe koers die de partij in hun ogen vaart. 'De PvdA is van oudsher dé moderne, progressieve beweging van links Nederland, maar de partij is stil, gezapig en biedt geen serieus weerwoord op dit kabinet. En de partij heeft nauwelijks nog gevoel met wat er in de samenleving leeft.'

Over het hoe en waarom van deze diagnose zouden honderd columns vol te schrijven zijn. Veel heeft ermee te maken dat de aloude volkspartijen van het midden onderhevig zijn aan wisselende humeuren en splijtende krachten in het electoraat. Het lukt ze niet of nauwelijks om in de woelige baren van de globalisering hun principes overeind te houden. Zo slaagt de PvdA er niet in een geloofwaardig dubbelprofiel te ontwikkelen: betrouwbaar links op sociaal-economisch terrein met een open, vrijzinnige houding op cultureel en internationaal vlak.

Maar het gaat ook goed mis in andere registers. De vervreemding van het electoraat ten opzichte van de PvdA is ook hierop terug te voeren: op een bestuurderskaste die de ongeschreven codes van een sociaal-democratische lifestyle aan zijn laars lapt, en aan moslim-migranten die de PvdA denken te kunnen misbruiken als een uitgewoonde moskeevereniging. Ik noem twee gevallen.

Te beginnen met de PvdA-burgemeester van Gouda. Ik ken de man niet. Het zal best een vriendelijke kerel zijn. Toch staat hij symbool voor veel van wat er is misgegaan met de PvdA. Voor wat er misging met een emancipatiepartij voor de gewone man die baantjesmachine en bestuurdersparadijs werd voor de minder gewone man.

Bij de burgemeester van Gouda draait het om een Willem-Alexander en Maxima-achtig vakantiehuis in Afrika. Over dit huis leek hij zich drukker te maken dan over zijn 'belegerde' stad. In de tijd dat Gouda een synoniem werd voor straatterreur door Marokkaans-Nederlandse probleemjongeren, verkeerde de burgemeester veelvuldig in Ghana. Een burgemeester die pal had moeten staan voor de openbare orde, die de mini-rechtsstaatcrisis van de kaas- en stroopwafelstad had moeten bezweren, bereidde liever zijn Zwitserleven-pensioen in Ghana voor. Onvoorstelbaar. 'Ik zal me voortaan weer volledig richten op mijn werk voor de stad Gouda', luidde het mea culpa. Ondertussen had hij de integriteit van de partij waaraan hij zijn burgemeesterschap te danken had onherstelbaar beschadigd.

Een ander geval van partijbeschadiging betreft een lid van het landelijk PvdA-bestuur die in al zijn wijsheid gemeend heeft zich te moeten opwerpen als bestrijder van het boerkaverbod. Ik ken de man niet. Het zal best een prettige kerel zijn. Maar dit Marokkaans-Nederlandse partijbestuurslid liet zich bij wijze van protest uitdossen in een boerka-achtige niqaab, waarmee hij interviews aan kranten geeft. Het verdedigen van de boerka lijkt me de slechtste dienst die je het beeld van een gematigde, westers-inpasbare islam kunt bewijzen, maar mij gaat het om iets anders. Hoe komt een lid van het landelijk bestuur erbij om, tegen de sociaal-democratische traditie in, de PvdA te misbruiken als voertuig voor een godsdienstdebat? Wie haalt het in zijn hoofd om in de principieel anti-confessionele PvdA - de partij bovendien van feministe Joke Smit - een begripvol boerkadebat te willen voeren?

Raar hè, dat de PvdA-aanhang door dit soort kwesties totaal de weg is kwijtgeraakt en vervreemd is van zijn partij. Te veel PvdA'ers bevestigen het beeld van een partij als baantjesmachine; te veel PvdA'ers houden volstrekt onvoldoende afstand van godsdienst.

Die linkse vernieuwingsbeweging in de PvdA komt dus geen dag te laat. Het moet natuurlijk over de koers gaan, zeker. Maar de integriteit en geloofwaardigheid van een politieke stroming zit hem ook in mensen. In hoe partijrepresentanten de sociaal-democratische lifestyle voorleven dan wel beschadigen. Het is geen improductieve zelfkastijding wanneer men degenen bekritiseert die de waarachtigheid van je politieke beweging op het spel zetten. Linkse vernieuwing - als het even kan tot ver buiten de oevers van de bestaande partijformaties - moet ook eerherstel van politieke ethiek zijn. Anders woekert de vertrouwenscrisis tussen politiek en kiezer voort.

René Cuperus is cultuurhistoricus.

 De vervreemding van het electoraat is ook hierop terug te voeren: moslim-migranten die de PvdA denken te kunnen misbruiken als een uitgewoonde moskeevereniging  
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.