Achtergrond PrEP

‘Prep is een geschenk uit de hemel, eindelijk kunnen we liefhebben zonder angst’

De vrees voor hiv zit diepgeworteld in de homogemeenschap. Dankzij prep heerst er weer een gevoel van veiligheid. ‘De eerste maanden denk je misschien: lang leve de lol.’

Foto Henri Blommers

Een veiligheidsnet, zo noemt Giovanni (26) het preventieve hiv-medicijn prep. De restaurantmanager en kookgek gebruikt nu al drie jaar prep, wat de kans op een hiv-infectie met tenminste 90 procent vermindert. ‘Als een condoom afglijdt of stuk gaat, is prep voor mij een enorme geruststelling.’

Steward Alexander (51) heeft de aidscrisis van de jaren tachtig meegemaakt en kan zich dankzij prep eindelijk ontspannen in bed. ‘De angst om hiv te krijgen zat diepgeworteld, het duurde wel even voor die weg was.’ Door die angst gebruikte hij eerst altijd braaf een condoom, maar dat doet hij nu nog zelden. Alexander heeft een aantal vaste sekspartners. Dat is door prep niet echt veranderd. ‘De eerste maanden denk je misschien: lang leve de lol, maar die lol is er snel vanaf.’

Beide mannen krijgen het medicijn gratis verstrekt in een Amsterdamse proef (AMprep), die in 2015 van start ging. Het gedrag van 370 mannen die seks hebben met mannen wordt langdurig onderzocht door het H-Team, een samenwerkingsverband van zorgverleners die strijden tegen hiv. De 370 deelnemers behoren tot de risicogroep: mannen die een soa opliepen in de laatste zes maanden, anale seks hadden zonder condoom met losse partners en/of een hiv-positieve partner hebben. De Volkskrant volgt vanaf het begin drie van hen (anoniem, hun echte namen zijn bekend bij de redactie). Hoe beïnvloedt prep het seksuele gedrag van homo’s?

‘Prep-slet’

Bij aanvang van de proef rees de vraag: waarom krijgen gezonde mannen gratis een duur medicijn, terwijl ze geen condoom willen gebruiken? De angst was dat homo’s, toch al berucht om hun vrijere moraal, losbandiger zouden worden. In die tijd ontstond ook de term ‘prep-slet’. Maar steeds meer landen erkennen nu het gezondheidsbelang van prep.

Zo ook minister Bruins van Medische Zorg, die onlangs bekendmaakte prep landelijk te gaan verstrekken aan duizenden mannen die risico lopen. De Amsterdamse proef is bovendien verlengd tot eind 2020, tot vreugde van de deelnemers. Alexander: ‘Ik ben nu gewend aan een levensstijl en routine, die kun je moeilijk terugdraaien.’

De eerste resultaten van de proef lijken de grootste zorgen van sceptici te ontkrachten: In de eerste zes maanden nam het condoomgebruik niet drastisch af. Het aantal sekspartners nam niet significant toe en de besmetting met andere soa evenmin. Het seksuele gedrag van deelnemers op langere termijn wordt nog geanalyseerd.

Hepatitis C

Tijdens AIDS 2018, een grote internationale conferentie deze week in Amsterdam, zijn nieuwe resultaten van AMprep gepresenteerd. Eén daarvan is dat twaalf deelnemers hepatitis C opliepen, een ziekte die als soa vooral voorkomt onder hiv-positieve mannen. Hepatitis C kan worden overgedragen op seksfeesten waarbij speeltjes en naalden of rietjes voor drugs worden gedeeld. Onderzoeksleider Elske Hoornenborg denkt dat hiv-positieve en hiv-vrije mannen dankzij prep vaker onderling seks hebben. Ze vindt daarom dat prep-gebruikers regelmatig op soa’s moeten worden getest.

Alexander kreeg tijdens de proef voor het eerst in zijn leven een soa. ‘En gelijk syfilis, daar schrok ik wel van. Het is makkelijk te behandelen, maar ik was toen wel even een paar maanden klaar met seks.’ Ook Giovanni liep een soa op. Hij heeft een relatie, maar hij en zijn vriend hebben soms seks met een derde. Zo kreeg hij chlamydia. ‘Dat is wel een bitch om doorheen te gaan, want ik moest een prik halen – en ik ben bang voor naalden.’ Hij ziet dat prep-gebruikers in zijn omgeving andere soa’s voor lief nemen, omdat je daar snel van geneest. En hoewel artsen adviseren ook condooms te gebruiken tijdens orale seks, gebeurt dat in de praktijk weinig.

Een andere bevinding van de onderzoekers is dat veel deelnemers blijken te wisselen in gebruik. Je kunt dagelijks één tablet innemen, zodat je er verder niet over na hoeft te denken. Maar mannen die weten dat ze seks gaan hebben tijdens een date of feest, zijn ook beschermd door twee tabletten voor en twee pillen na de daad nemen. Tussen augustus 2015 en maart 2018 wisselden 106 deelnemers één of meerdere keren van schema.

Wat is prep?

Prep (pre-expositie profylaxe) is een preventieve behandeling tegen hiv die dezelfde remmers bevat als medicijnen voor hiv-positieven (tenofovir en emtricitabine). Studies tonen aan dat prep bij consistent gebruik het risico op hiv-overdracht met 90 procent vermindert. Voor continue bescherming is dagelijks slikken nodig. Voor tijdelijke bescherming werkt het innemen van twee tabletten voor en na de seks ook. In Nederland is prep totnogtoe verkrijgbaar op eigen kosten (ongeveer 50 euro per maand). Vanaf volgend jaar wordt het middel vergoed tegen een eigen bijdrage van maandelijks 12 euro. 

Extremer seksueel gedrag

Consultant Peter (45) begon drie jaar geleden vol goede moed aan het experiment, vooral om de wetenschap te helpen. Hoewel hij eerst tevreden was, stopte hij een jaar geleden met prep. Voor Peter bleek het middel wel extremer seksueel gedrag te faciliteren, zelfs toen hij een relatie kreeg. ‘Ik merkte dat ik steeds verder mijn grenzen verlegde. Mijn behoefte aan seks kwam op de eerste plek te staan, ik was altijd op zoek naar bevestiging. Ik deed mee aan orgies op feesten, wat ik voorheen nooit zou doen. En mijn drugsgebruik – ik deed vroeger soms alleen een pilletje – nam toe.’ Ook hij liep andere soa’s op: twee keer chlamydia en een keer gonorroe. ‘Omdat we als proefpersonen sowieso iedere drie maanden op controle moesten, ging ik ervan uit dat het snel werd verholpen.’

Peter besloot in therapie te gaan om zijn dieperliggende problemen te verwerken en wil alleen nog daten om de juiste redenen. ‘Ik had twee jaar een marathon gerend, maar was klaar met rennen.’ Zijn seksleven staat voorlopig even stil. Toch is hij blij dat hij heeft meegedaan, in de hoop dat prep straks voor alle mannen beschikbaar komt.

‘Mijn homovrienden zijn jaloers dat ik prep krijg’, zegt Alexander. Hij heeft, net als deelnemer Giovanni, wel een paar tientjes per maand over voor een stressvrij seksleven. Nu kost prep nog 50 euro per maand, vanaf volgend jaar wordt het vergoed met een eigen maandbijdrage van 12 euro.

Onderzoeker Hoornenborg is blij dat prep vanaf 2019 landelijk wordt verstrekt en dat er meer onderzoek kan worden gedaan door de zeven ggd-locaties die prep de komende vijf jaar gaan aanbieden aan naar schatting 6.500 mannen die seks hebben met mannen.

De verstrekking van prep en begeleiding kost de komende vijf jaar 22 miljoen euro, maar het verminderde aantal hiv-infecties bespaart mogelijk 33 miljoen aan zorgkosten. Alexander: ‘Voor veel vrienden kwam dit medicijn te laat, maar voor mij en de generaties na mij is prep een geschenk uit de hemel. Eindelijk kunnen we liefhebben zonder angst.’

Dit schreven we eerder over hiv en prep

Prep wordt de komende vijf jaar grotendeels vergoed voor de ‘risicogroep’ van mannen die seks hebben met mannen. Huisarts en seksuoloog Adrie Heijnen (62), zelf homoseksueel, heeft daar gemengde gevoelens bij: ‘Medicijnen zijn voor als je ziek bent’

In oktober verliep het patent van Farmaceut Gelead op de hiv-preventiepil prep, waardoor het medicijn voor 99,50 euro per maand verkrijgbaar werd bij de apotheek. Voorheen kostte het middel 550 euro per maand.

De Volkskrant volgde deelnemers aan een proef met prep. Lees hier deel 1:Hiv-preventiepil biedt homo's seks zonder angst. Lees hier deel 2: 'In het begin was het best een ding om als gezond persoon zo'n zwaar medicijn te gebruiken'

Bert Oele en Erwin Kokkelkoren, de cowboys van hiv-land, kregen in 1991 te horen dat ze besmet waren met het hiv-virus. Ze hoorden bij de eerste dertig patiënten die in 1996 de eerste hiv-remmers mochten uitproberen: ‘Die ziekte? Ach, in elk leven gebeurt wel wat’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.