Column

'Popunomie': leef nu, laat anderen later betalen

Nu de Britse premier May deze week haar 'harde Brexit-rede' heeft gehouden en Trump is ingezworen als president van de VS, is het tijd een verschijnsel te duiden dat ik maar 'popunomie' heb genoemd, de economie van het populisme.

De Britse Prime Minister Theresa May (L) en minister van buitenlandse zaken Boris Johnson Beeld afp

Popunomie is het soort economische redeneringen waarvan May en Trump zich bedienen en hier in Nederland de PVV en 50Plus. Bij popunomie gaat het er niet om dat populisten andere politieke voorkeuren hebben. Het gaat erom dat ze een andere kijk hebben, of lijken te hebben, op hoe een economie werkt. Anders dan wie? Anders dan de rest.

In Nederland wordt dit mooi geïllustreerd aan de hand van de doorrekeningen door het Centraal Planbureau (CPB) van de verkiezingsprogramma's. De partijen die meedoen laten hun voorstellen allemaal langs dezelfde meetlat leggen en die meetlat is: zo werkt de Nederlandse economie (naar beste weten van het CPB). Gerapporteerde verschillen tussen partijen zijn dan het gevolg van andere politieke voorkeuren.

Popunomie doorbreekt dit. Men doet economische voorstellen waar het CPB, en de hele economische gemeenschap, dikke minnen bij zou zetten. Maar waarom vinden de popunomisten dat dan toch goede ideeën? Blijkbaar kijken ze anders naar de economie.

Hoe anders? Zit daar een patroon in? Is er een overeenkomst tussen de maatregelen? Wat is de gemeenschappelijke noemer? Ik denk dat die er in veel gevallen is en dat die noemer ook helpt verklaren waarom popunomie succesvol kan zijn. Het centrale idee van popunomie is: nu is belangrijker dan straks; de korte termijn is belangrijker dan de lange; leef nu, betaal later, of liever, leef nu en laat anderen later betalen.

Evidente voorbeelden.

Eén: De toenmalige Amerikaanse president Ronald Reagan verlaagde de belastingen spectaculair. Dit verhoogde de economische groei gedurende zijn presidentschap (korte termijn), maar zadelde zijn opvolgers op met een sterk verhoogde staatsschuld (laat anderen later betalen). Trump lijkt dit te willen herhalen.

Twee: 50Plus wil de rekenrente verhogen zodat pensioenfondsen er beter voor lijken te staan. Dit zou leiden tot hogere pensioeninkomens voor huidige gepensioneerden en dus ook meer bestedingen (kortetermijnwinst) maar zadelt toekomstige gepensioneerden op met geldtekort (laat anderen later betalen).

Soms werkt het ook subtieler.

Drie: Het beperken van vrijhandel door lokale bedrijven en hun werknemers af te schermen van de wereldmarkt leidt tot meer vraag naar lokale producten. Op de korte termijn groeit de binnenlandse economie harder en stijgt de werkgelegenheid. Maar omdat die binnenlandse bedrijven minder efficiënt zijn dan die buitenlandse, produceren ze tegen hogere kosten en stijgen de prijzen van de betreffende producten. Het eindresultaat op lange termijn is dat alle binnenlandse consumenten slechter af zijn. De export vanuit de afgeschermde markt stagneert bovendien: die 'echte Amerikaanse' producten prijzen zichzelf uit de wereldmarkt. Maar dan is Trump geen president meer.

Vier: Je lidmaatschap opzeggen van een club die de gemeenschappelijke problemen van de leden oplost levert op korte termijn voordelen op. Je hoeft geen contributie meer te betalen, je kunt erop speculeren dat de overige leden hun goede werk ook zonder jou zullen voortzetten en je kunt jezelf onderscheiden in de ogen van buitenstaanders, bijvoorbeeld met een zeer laag winstbelastingstarief. Omdat je munt minder waard wordt, stel je de serieuze problemen even uit, wentelt ze af op de voormalige clubleden. Op lange termijn eindigen aso's in een containerwoning op een industrieterrein, maar dan is mevrouw May allang premier af.

Vijf: Denk zelf even door het klimaatvoorbeeld heen.

Popunomie, kortom, waardeert kortetermijnbaten veel hoger dan langetermijnkosten. Leef nu, laat anderen later betalen. Niet zo gek dat dat populair is.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.