'Pleur op met je normaal doen'

Grappenmakers én vader en zoon: Peter en Tex de Wit nemen 2017 door

Twee grappenmakers, de een schrijver van Zondag met Lubach, de ander Sigmund-striptekenaar, nemen hun afgelopen jaar door. O, en ze zijn vader en zoon ook: Peter en Tex de Wit.

Peter de Wit: 'Als ik Sigmund niet had, zou ik de hele dag op een internetforum zitten zeiken en schelden.' Foto Sanne De Wilde

Toen Tex de Wit in 2014 begon als schrijver bij het tv-programma Zondag met Lubach, mailde zijn vader Peter de Wit, als striptekenaar bekend van de Volkskrant-strip Sigmund, hem wekelijks een volledig uitgeschreven script voor een item. 'Gezien mijn ruime ervaring', zegt De Wit senior (59) met een zweem zelfspot, 'voelde ik me geroepen een bijdrage te leveren. Tex is keurig opgevoed, dus hij zei dan: bedankt pap, ik gooi het in de groep.' Neemt een korte pauze voor de punchline. 'En dan hoorde ik er niks meer van.'

Tex (31) lacht en zegt enigszins gegeneerd: 'Ik gooide het wel echt in de groep, hoor. Maar de reden dat zo'n scriptje niet de uitzending haalde, is dat het maken van een item een groepsproces is. Het beste is als je met het onderwerp begint en dan elkaar telkens aanvult met een nieuwe grap of invalshoek. Je bent elkaar eigenlijk voortdurend aan het aftroeven op de redactie.'

Peter: 'Ach ja, na vier of vijf keer tevergeefs zo'n script sturen had ik de boodschap wel begrepen. Hij kan het ook zonder mij.'

Vader en zoon De Wit, beiden boomlang en bebrild, zitten aan een tafeltje in een Amsterdams café. Zodra het gesprek enige mate van pathetiek, ijdelheid, pretentie of ernst dreigt te krijgen, schakelen ze over op een vorm van ironie, met een uitgestreken gezicht en een gedragen stem, alsof ze het nieuws voorlezen. Humor is het smeermiddel en de gemeenschappelijke deler. Tex is vernoemd naar tekenaar Tex Avery, de geestelijk vader van Looney Tunes-figuren als Bugs Bunny en Daffy Duck.

Met een zware, ernstige stem imiteert Tex hoe interviews met zijn vader altijd beginnen, de geboorte van Sigmund: 'In een sombere bui zat ik wat te schetsen, ik dacht dat ik depressief was, maar dat bleek later gewoon een dipje te zijn. Ik had een poppetje getekend, een psychiater, iemand kwam bij hem langs en zei: dokter, ik voel me niet goed. En toen schoot de psychiater hem dood. Het was heel zwartgallig en cynisch, maar ik werd daar eigenlijk wel blij van.'

Peter lacht. 'Hij kan mijn interviews beter doen dan ikzelf.'

De mannen De Wit blikken terug op 2017, een jaar dat hen als humoristen bijzonder veel stof voor grappen bood. Beiden maakten dankbaar gebruiken van onderwerpen als #MeToo, Zwarte Piet, Donald Trump en de kabinetsformatie. Toen Mark Rutte en de VVD begin dit jaar de slogan 'Normaal doen' gingen gebruiken in de aanloop naar de verkiezingen, maakte Peter een strip waarin de patiënten van Sigmund zich één voor één afmelden voor zijn therapie. Driftig tikt Sigmund een mailtje naar de premier met 'Broodroof' als onderwerp. 'Geachte heer Rutte, pleur op met je normaal doen!'

Wie de Sigmund-boeken doorbladert, zegt de maker zelf, vliegt door twintig jaar Nederland. Je ziet de eerste mobiele telefoon, de epidemie van burn-outs, de eerste iPad-school, de opkomst van mindfulness - van elk eigentijds fenomeentje is wel een bezoek aan de gefrustreerde en cynische psychiater te maken. Sinds 1994, het was zijn grote doorbraak, tekent Peter de Wit de dagelijkse strip voor de Volkskrant. In 1999 won hij de Stripschapprijs voor zijn oeuvre, dat verder bestaat uit de strips De Familie Fortuin, De Burka Babes, Gilles de Geus en S1NGLE, die laatste twee maakt hij samen met striptekenaar Hanco Kolk.

Tex trapte met het Zondag met Lubach-team 2017 af met een filmpje gericht aan Donald Trump, die toen net beëdigd was als president: 'America First, Netherlands Second.' De video ging het wereldwijde net over en werd 25 miljoen keer bekeken. Tex, getrouwd met een Amerikaanse met wie hij twee kinderen heeft, deelde het filmpje ook in een familie-app, waarop zijn Republikeinse zwager uit de groep stapte. 'Die kon de grap niet waarderen blijkbaar.'

Tex werkte dit jaar mee aan veelbesproken items van Zondag met Lubach over het salafisme, de bio-industrie en de sleepwet - mede dankzij het item van Lubach komt er in 2018 een referendum over deze inlichtingenwet. Voor het NTR-programma Klikbeet maakte hij sketches over fans die rouwen om de breuk tussen radio-dj's Mattie en Wietze ('Het is Mattie én Wietze, niet Mattie óf Wietze!'), het bijna-kam-pioenschap van Ajax en de fictieve tv-formats Het makkelijkste meisje van de klas en 40 dagen zonder seksuele intimidatie, over een perverse toneelregisseur die Wijnfles heet.

Twee mannen in de familie die grappen maken over de actualiteit en de tijdgeest - hoe gaat dat in de praktijk? Voeren ze lange gesprekken over het nieuws? Peter: 'Nee, bijna nooit eigenlijk.'

Tex: 'Maar als we het nieuws bespreken is dat wel vaak in relatie tot werk.'

Tekst gaat verder onder de foto.

CV Peter de Wit

1958 Geboren in Beverwijk.

1972 Oprichting striptijdschrift Stripofiel.

1975 Stripdebuut Jochem in lokale krant De Kennemer.

1979 Strip Stampede! in weekblad Eppo.

1983 Gilles de Geus, samen met Hanco Kolk.

1985 De Familie Fortuin, samen met Ruud Straatman.

1994 - heden Sigmund in de Volkskrant.

1999 Stripschapprijs voor hele oeuvre.

2001 S1NGLE, samen met Hanco Kolk in Het Parool.

2006 Eerste stripalbum Burka Babes.

2008 tv-serie S1NGLE op Net 5.

2011 Het Lege Nest.

2013 Boek DSM - De Sigmund Methode.

2018 De Sigmund Almanak (gepland).

Peter de Wit is getrouwd met Els, ze hebben een dochter en een zoon.

Peter de Wit: 'Ik was altijd een beetje zoekende, maar toen ik kinderen kreeg, bleek gewoon dat ik een vader was' Foto Sanne De Wilde
Tex de Wit: 'Jij hebt mij nooit humorles gegeven, nee.' Foto Sanne De Wilde

Wat is de beste voedingsbodem voor een grap?

Peter: 'Woede en verontwaardiging zijn bijzonder goede motoren voor humor, dat zie je ook bij Zondag met Lubach, dat is behoorlijk moralistisch. Het probleem bij comedy is: je moet over die woede heen. Anders wordt het geen goede grap. Ik kan me de hele dag opwinden over van alles, maar er moet wel een leuke, leesbare strip uitkomen. In mij zit ook een moralist. Zo erg dat ik soms die krant moet dichtslaan: mijn god, wat een ellende allemaal.'

Waar heb je je het meest over opgewonden dit jaar?

'De kleine berichtjes meestal. Maar ook de dividendbelasting die wordt kwijtgescholden. Leraren trekken al jaren aan de bel en Shell wordt op één middag vorstelijk bediend. Dat zal wel the way of the world zijn. Maar ik denk toch: potverdomme.'

Is Sigmund een fijn middel om een bepaald cynisme te ventileren?

Peter: 'Ja, het is een heerlijke uitlaatklep. Hij is totaal anders dan ik ben: arrogant, driftig, gefrustreerd.'

Tex: 'Dat vind jij stiekem wel lekker toch? Anders had je wel een heel blij mannetje verzonnen.'

Peter, lachend: 'Ja, ik kan mijn opgekropte ergernissen erin kwijt. Als ik Sigmund niet had, zou ik de hele dag op een

internetforum zitten zeiken en schelden.'

Tex: 'Al die mensen op internet moeten eigenlijk gewoon een strip gaan maken. Neem een dagstrip, het helpt!'

Toen Tex zich na zijn studies bedrijfskunde en journalistiek serieus met stand-upcomedy ging bezighouden, vonden vader en zoon het tijd samen te gaan zitten om nieuwe afleveringen te bedenken van Sigmund. 'In het begin moest ik eraan wennen dat je schaamteloos moet zijn als je met z'n tweeën aan comedy werkt', zegt Tex. 'Het is nog niet af, zei ik als ik een ideetje voor een strip liet zien. Ik ging me indekken.'

Peter: 'Het is belangrijk dat je alles kan roepen als je samen aan humor werkt. Het werkt niet lekker als iemand meteen zegt over jouw idee: dat is niks. Ook slechte woordgrappen moet je vooral even gezegd hebben. Zó, die is eruit.'

Tex: 'Ja, dan is-ie weg hè. Anders blijf je ermee in je hoofd zitten.'

Peter: 'We hebben samen veel Sigmund-materiaal bedacht. Dat is bijzonder, want succesvolle comedyduo's zie je zelden, het Koot & Bie-effect zeg maar. Ik heb dat met Hanco Kolk. Verder heb ik dat gevoel eigenlijk alleen met Tex gehad.

De eerste keer dat een Sigmund waaraan Tex had meegewerkt in de krant stond, weet hij niet meer. 'Er is één Sigmund-boek waarin voorin staat: 'Met dank aan Tex de Wit.'' Dan, met de typisch droge De Wit-humor: 'Als lezers graag willen weten welke dat is, kunnen ze het best alle Sigmund-boeken kopen en het voorin opzoeken.'

Tekst gaat verder onder de foto

Peter de Wit: 'Woede en verontwaardiging zijn bijzonder goede motoren voor humor' Foto Sanne De Wilde
Tex de Wit: 'Ik heb een fijne jeugd gehad, wat niet prettig is voor comedy.' Foto Sanne De Wilde

Waar komt die speelse De Wit-blik vandaan?

Els de Wit, moeder van Tex en echtgenote van Peter, hoeft - vertelt ze telefonisch - over een antwoord niet lang na te denken. 'Er was in ons huishouden veel ruimte om te spelen. Zowel binnen als buiten. Tex en zijn zus Eva hadden erg veel fantasie en hielden van spelletjes en knutselen. Tex maakte zijn eigen bordspellen.'

Els, die lang werkzaam was in het onderwijs, leerde Tex op zijn 8ste schaken. 'In de eerste partij versloeg hij mij al.' Tex is nog steeds fanatiek schaker en staat momenteel op plek 119 van Nederland. 'Als jongetje was hij al heel pienter', zegt zijn moeder. 'Toen hij 2,5 was sprak hij ineens in volzinnen.' Tex werd een paar jaar later getest als hoogbegaafd en mocht een klas overslaan.

Omdat ze op de basisschool in Amsterdam-Noord geen mogelijkheden hadden voor kinderen die wat meer uitdaging nodig hadden, gingen Tex en Eva naar een school in Buitenveldert, aan de andere kant van de stad. Na een paar jaar heen en weer rijden, verhuisde het gezin naar de wijk in Amsterdam-Zuid. Over die jaren zegt Tex: 'Ik heb een fijne jeugd gehad, wat niet prettig is voor comedy.'

Thuis waren ze fan van André van Duin, Freek de Jonge en Theo Maassen, maar ook van grote Amerikaanse komieken als Jerry Seinfeld, Louis C.K. en Chris Rock, die Peter en Tex in oktober nog samen hebben gezien in de Ziggo Dome. Toch zaten ze vroeger nooit samen grappen te ontleden. Peter: 'Comedy was mijn domein. Ik nam mijn werk niet mee naar huis.'

Tex: 'Jij hebt mij nooit humorles gegeven, nee. Maar ik heb al die boeken van jou zo vaak gelezen. De Familie Fortuin, Gilles de Geus, alle Sigmundjes. Als ik jouw grap-genen al niet heb geërfd, heb ik in ieder geval jouw gevoel voor humor wel in me opgezogen door al die boeken.'

Keek je ertegenop dat je vader striptekenaar was?

Tex: 'Ik wist niet beter natuurlijk, maar ik vond het fantastisch. Dat stripwereldje vond ik heel interessant. Mijn vader werkte in Studio De Wittenkade, waar ik ook geboren ben en waardoor ik heel lang dacht dat ik daarom De Wit heette. Er lagen overal stripboeken, ik vond het geweldig om daar rond te hangen. Er was één keer per jaar een groot feest in de studio waar allemaal striptekenaars kwamen: Kees de Boer, Hanco Kolk, Aloys Oosterwijk. Dat waren bijzondere figuren, ze leken altijd zoveel plezier te hebben, ook in hun vak.'


CV tex de Wit

1986 geboren in Amsterdam.

2003-2008 bachelors bedrijfs- en tv-wetenschappen VU en UvA.

2008 stage Public Access Television, Iowa City, VS.

2009-2011 master journalistiek en media, UvA.

2009-2011 stage en werk bij AT5 Nieuws.

2011 eerste optreden stand-upcomedian.

2013-heden schaakcommentator, o.m. Tata Steeltoernooi Wijk aan Zee.

2013-heden lid van Comedytrain.

2014-heden presentator pubquiz in Toomler, Amsterdam.

2014-heden Zondag met Lubach: schrijver en correspondent.

2016 Deelnemer De Slimste Mens, geeindigd als vierde

2016 Zilveren Nipkowschijf voor Zondag met Lubach.

2017-heden Klikbeet, sketchprogramma, schrijver en acteur.

2017 Gouden Televizier-Ring voor Zondag met Lubach.

Tex de Wit is getrouwd met Abi, ze hebben twee dochters van 2 en 0.

Dacht je toen al: dat wil ik later ook?

Tex: 'Nee, nul komma nul. Ik dacht überhaupt niet over later na. Wat ik wel leuk vond: als we naar een stripbeurs gingen, mocht ik in een stand jouw boeken verkopen. Winkeltje spelen.'

Peter: 'Je zette ons allemaal op het verkeerde been door bedrijfskunde te gaan studeren. Ik dacht: hij gaat verder in een driedelig pak, die zien we niet meer terug.'

Toen Tex en Eva uit huis waren, werd Peter overvallen door het fameuze legenestsyndroom. In 2011 verscheen zijn stripboek Het Lege Nest, over een vader die opeens niet meer voor de kinderen hoeft te zorgen en bij Sigmund in therapie gaat om het gemis te verwerken. Peter: 'Ik was altijd een beetje zoekende, maar toen ik kinderen kreeg, viel alles op zijn plek, toen bleek gewoon dat ik een vader was. Het was mijn roeping.'

Hoe merkte je dat je last had van het lege nest?

'Ik raakte in paniek: wat moet ik nu? En ik werd bijvoorbeeld emotioneel van het lied Dochters van Marco Borsato. Elke keer als het op de radio kwam, moest ik mijn bril afzetten en de tranen deppen. Ik reed eens de Coentunnel in en toen begon dat nummer. Gelukkig valt de radio weg in de tunnel, anders was ik zo tegen de vangrail gereden. Nu kan ik dat nummer niet meer horen.'

Wat vond jij van dat boek, Tex?

Tex: 'Tja, wel mooi, maar ik wist er niets van. Mijn vader had niet verteld dat hij daar last van had.'

Peter: 'Nee, daar wil je je kinderen niet mee lastig vallen.'

Tex: 'Opeens was dat boek af. Ik vond het een beetje zielig. Maar het is ook wel een lief idee: dat je een versie van jezelf bij Sigmund, ook een creatie van jezelf, laat komen om iets te verwerken.'

Peter: 'Het werkte wel. Toen dat boek uitkwam, was ik eroverheen.'

Tex was ondertussen begonnen aan een carrière in de comedy. Voor zijn afstuderen kreeg hij van zijn vriendin een cursus cadeau. Hij koos stand-up, gegeven door komiek Roel C. Verburg bij de Universiteit van Amsterdam. Maar de cursus zat al vol. 'Daardoor voelde ik sterk: ik moet dit doen. Toen ben ik erg gaan zeiken bij de universiteit. En uiteindelijk viel er iemand af en toen mocht ik alsnog meedoen een week later. Tegen de groep zei ik: 'Als ik wat minder grappig ben dan de rest, dan komt dat omdat ik de eerste les heb gemist.''

Tex de Wit: 'Ja, bij de cursus stand-up comedy voelde ik meteen: dit is iets voor mij.' Foto Sanne De Wilde

Was de cursus een openbaring?

'Ja, ik voelde meteen: dit is iets voor mij. Kort daarna deed ik auditie voor ComedyTrain in Toomler. Ik werd aangenomen, was een jaar lang aspirant-lid en trad toen officieel toe tot het gezelschap. Dat is ontzettend leuk en erg spannend. Voortdurend vraag je je af of het wel goed genoeg gaat. Het is een hard wereldje, want humor is leuk of niet. Bij drama hoef je mensen niet aan het huilen te maken om het juiste effect te bereiken. Bij stand-up werkt het wel zo: als mensen niet lachen, heb je gefaald. Meestal ging het goed, maar ik heb ook meegemaakt dat het heel slecht ging.'

Kom je beter tot je recht achter de schermen?

'Dat vind ik lastig te zeggen. Als je een radiocolumn voordraagt, is dat ook een soort optreden. Een boek schrijven zie ik ook niet per se als achter de schermen, daar ben ik nu mee bezig, fictie met humor. Soms presenteer ik iets, een quiz of een congres. Of ik becommentarieer live schaakwedstrijden. Bij Klikbeet schrijf en acteer ik. En ik ben correspondent en schrijver bij Lubach. Al die dingen bevinden zich op een andere plek op de schaal van voor en achter de schermen.'

Tekst gaat verder onder de foto

Peter de Wit: 'Ik zou graag stand-upcomedian zijn, maar ik durf niet.' Foto Sanne De Wilde

Peter, jij had ook stand-upambities toch?

Tex: 'Ja, laten we het daar eens over hebben.'

Peter: 'Latent heb ik die ambitie altijd gehad. Maar optreden is doodeng. Ik heb heel lang geleden twee keer een stukje gedaan op een open podium in het Comedy Theater op het Leidseplein. Raoul Heertje was de host. Mensen moesten vreselijk lachen de eerste keer. Ik las eigenlijk gewoon Sigmund-grappen voor. Raoul Heertje gaf me een duim. Prima. De week daarna ging ik er weer heen en toen moest er helemaal niemand lachen. Terwijl ik het die keer goed had voorbereid. Het publiek was genadeloos. Ik doe nu weleens veilige optredens, een powerpoint met stripjes van Sigmund bijvoorbeeld. Dan zit ik lekker in mijn eigen wereldje. Kortom, ik zou graag stand-upcomedian zijn, maar ik durf niet.'

Tex: 'Mijn eerste optreden ging ook supergoed en de tweede ook nog wel aardig, maar de derde was verschrikkelijk. Het was open podium in Toomler. Martijn Koning presenteerde. Mijn ouders zaten op de eerste rij. Ik was als tweede - je wilt altijd liever later, dan is de zaal opgewarmd. De eerste comedian kwam op, keek de zaal in en zei: 'Ik moet dit niet doen.' En weg was-ie. Toen moest ik meteen. Martijn Koning ging mij dus aankondigen. Maar niet voordat hij, om de sfeer even op te krikken, een vrouw op de eerste rij enorm te kakken had gezet. Mijn moeder. Dus ik kwam op en mijn eerste grap was iets over paardenvlees, dat was toen midden in die rel daarover. Zodra ik het woord paardenvlees zei, stond een meisje in de hoek op, begon keihard te huilen en rende naar de wc. Haar vriend stond ook op en riep: 'Ze heeft net haar paard laten inslapen, lul!' Ik maakte een paar grappen over dat moment. Zoiets als: 'Maar een paar van mijn beste vrienden zijn paarden!' Dat ging goed. Na een minuut ging ik door met een grap over Hans Klok en dat was te raar voor de zaal. Het publiek dacht: hallo, dit is net allemaal gebeurd en jij gaat gewoon door met jouw ingestudeerde grapjes. Hier zit mijn moeder trouwens, zei ik ook nog, maar dat hielp niet. Daarna heeft Martijn Koning anderhalf uur paardengrappen gemaakt. Hij was toen al een door de wol geverfde comedian. Kortom, mijn punt is, stand-up is elke avond anders, je moet niet opgeven na één slecht optreden.'

Peter: 'Dus jij zegt: ga nog een keer voor de derde poging.'

Tex: 'Precies. Dat lijkt me een goed voornemen voor 2018.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.