'Participatieverklaring voor migranten is nutteloos'

De participatieverklaring die het kabinet nieuwkomers verplicht wil laten ondertekenen, is volgens veel betrokkenen nutteloos. Vooruitlopend op een nieuwe wet zijn gemeenten nu al druk doende asielmigranten zwart op wit te laten verklaren dat zij de 'kernwaarden' van de Nederlandse samenleving kennen. Maar Kamerleden van VVD tot SP, VluchtelingenWerk en twee adviesraden van de regering zien weinig toegevoegde waarde.

Minister van Sociale zaken en Werkgelegenheid Lodewijk Asscher kijkt tevreden naar de handtekening van een nieuwe Nederlander die een Participatieverklaring ondertekent. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

D66 spreekt van een 'loos ding', de VVD noemde het plan eerder 'tandenloos'. Ook is er overlap met het nu al verplichte inburgeringsexamen, signaleren de Raad van State en de Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken. Daarin wordt van nieuwkomers ook al kennis gevraagd over normen en waarden.

De participatieverklaring is een stokpaardje van PvdA-minister Lodewijk Asscher (Sociale Zaken) en zou verplicht moeten worden ondertekend in het eerste jaar dat een migrant van buiten de Europese Unie in een gemeente komt wonen. 'Dit vormt een bijzonder moment waarop de inburgeringsplichtige kenbaar kan maken dat hij graag wil deelnemen aan de Nederlandse samenleving en dat hij op de hoogte is van de rechten en plichten', schreef Asscher aan de Tweede Kamer.

Asscher wil wettelijk vastleggen dat vanaf 1 juli 2017 het tekenen van de participatieverklaring een voorwaarde wordt om het verplichte inburgeringsexamen te kunnen doen. Wie niet tekent, riskeert bovendien 340 euro boete. Critici menen dat die handtekening weinig waarde heeft als het op straffe van een boete wordt verplicht.

In een proef in achttien gemeenten met een (niet verplichte) participatieverklaring zei 17 procent van de vluchtelingen alleen te hebben getekend omdat de gemeente daarom vroeg. Hoewel vertaalde documenten werden gebruikt, blijkt de informatie over 'fundamentele waarden' voor velen niet duidelijk. 'Een meerderheid van de vluchtelingen doorgrondt de inhoud en bedoeling van dit document slechts beperkt', schreven de onderzoekers.

Symbolisch

De SP vindt daarom de timing van ondertekenen, als mensen net hier zijn, ongelukkig, zegt Kamerlid Sadet Karabulut. 'Als mensen niet begrijpen wat ze tekenen, wordt het dan niet iets symbolisch?'

'Papier is geduldig', zegt ook VVD-Kamerlid Malik Azmani. 'In plaats van een cursusje te doen of een verklarinkje te tekenen, geloven wij er meer in dat je je rechten verdient door een bijdrage te leveren aan de samenleving door bijvoorbeeld actief te zijn als vrijwilliger of te werken.'

Hoewel de regeringspartij er het nut dus niet van inziet, is nog onzeker of de VVD - cruciaal voor een Kamermeerderheid - tegen de participatieverklaring stemt, zegt Azmani. Met een voorstem zou de VVD regeringspartner PvdA tevreden houden, al ontkent Azmani dat dat de reden van de twijfel is.

Sadet Karabulut. 'Als mensen niet begrijpen wat ze tekenen, wordt het dan niet iets symbolisch?' Beeld anp

VluchtelingenWerk Nederland is tegen de participatieverklaring, aangezien migranten een verklaring moeten ondertekenen met 'kernwaarden' die ook niet door alle Nederlanders worden onderschreven of nageleefd. Die kritiek wordt gedeeld door D66, zegt Kamerlid Paul van Meenen. 'De plicht om deze verklaring te tekenen creëert eersterangs- en tweederangsburgers. Dat is ons een gruwel.'

Er is per migrant 2.370 euro uitgetrokken voor maatschappelijke begeleiding, waarmee gemeenten nieuwkomers door het 'participatieverklaringstraject' moeten loodsen. Hoe dat wordt ingevuld, mogen gemeenten zelf weten. De verklaring die uiteindelijk moet worden ondertekend, is wel overal hetzelfde.

Lees ook:

Minister Asscher wil alle nieuwkomers na een begeleidingstraject een participatieverklaring laten tekenen. Zoetermeer begint alvast.

Het gaat daarin over de 'kernwaarden' vrijheid, gelijkwaardigheid en solidariteit, maar ook over participatie. 'In Nederland vragen we alle burgers bij te dragen aan een prettige en veilige samenleving, bijvoorbeeld door te werken, naar school te gaan of door vrijwilligerswerk te doen', staat er bijvoorbeeld in.

Opmerkelijk is dat veel gemeenten nieuwkomers de participatieverklaring al laten tekenen, terwijl de Tweede Kamer er nog over steggelt en nog niet duidelijk is of de wetswijziging een meerderheid behaalt. Die voortvarendheid komt onder meer doordat gemeenten dit jaar de maximale 2.370 euro per nieuwkomer alleen krijgen als zij voor 1 september bij het COA een plan van aanpak voor het participatieverklaringstraject hadden ingeleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.