'Overheid levert broddelwerk rond id-kaart'

De noodwet waarmee minister Donner een eind aan de gratis id-kaart wil maken, kan niet, zegt Schilder.

AMSTERDAM - De overheid handelt onbehoorlijk door burgers ineens weer te laten betalen voor een nieuwe identiteitskaart. Dit zegt Jon Schilder (53), hoogleraar staats- en bestuursrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.


De afgelopen twee weken waren id-kaarten gratis, vanwege een uitspraak van de Hoge Raad. Gemeenten waarschuwden dat ze 40 miljoen euro per jaar zouden mislopen. Dat wil minister Donner van Binnenlandse Zaken voorkomen met een wetsvoorstel dat met terugwerkende kracht zal worden ingevoerd. 'Zoiets kan alleen bij hoge uitzondering, en in dit geval hoort het niet', stelt Schilder.


De Hoge Raad oordeelde op 9 september dat de 'legesheffing' ten onrechte is gebaseerd op een wetsartikel waarin staat dat gemeenten geld mogen vragen voor diensten. Volgens het rechtscollege is het leveren van zo'n identiteitskaart geen dienst, want iedere burger moet minimaal zo'n kaart hebben.


Donner lost dat knelpunt op door expliciet in een wetsartikel vast te leggen dat gemeenten geld in rekening mogen brengen voor id-kaarten. De maximumheffing is 44 euro.


Waarom oordeelt u zo kritisch over dit wetsvoorstel?

'In Nederland is het gebruik om wetten pas in te voeren nadat de Tweede Kamer en Eerste Kamer ermee akkoord zijn gegaan. Rechtszekerheid is belangrijk: de burger hoort ermee rekening te kunnen houden dat regels gaan veranderen. Nu moet iedereen vanaf 22 september al betalen, op grond van een voorstel dat nog geen enkele juridische status heeft. Dit is onbehoorlijk, het is wetgeving via een persbericht.'


Sommige belastingwetten worden toch ook met terugwerkende kracht ingevoerd?

'Dat klopt, maar dan gaat het vaak om belastingvoordelen die worden afgeschaft, zoals aftrekposten. Dat is heel anders dan burgers een extra heffing opleggen. Daarbij komt dat de id-kaart verplicht is, en dat niemand erom heeft gevraagd. Is het wel noodzakelijk dat iedereen zich kan legitimeren? Dat betwijfel ik.'


Als Donner keurig wacht tot deze wet van kracht is, dan kost dat tientallen miljoenen.

'Ik begrijp dat het om veel geld gaat. Maar ik zie niet in waarom je dit financiële risico van onzorgvuldige wetgeving op individuele burgers moet afwentelen. De overheid heeft die kaart en de heffing zelf bedacht.'


Is het verstandig formeel bezwaar te maken tegen de heffing, als je een id-kaart aanvraagt?

'Zeker, want het wetsvoorstel kan sneuvelen in de Tweede of Eerste Kamer. Maar als deze wet uiteindelijk wordt ingevoerd, dan zijn juridische procedures betrekkelijk kansloos. Rechters moeten gewoon de wet uitvoeren.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.