Onderzoek over misbruik in kerk

Oud-Katholieke Kerk over misbruik: ‘We hebben bewust weggekeken’

In de Oud-Katholieke Kerk werd daders de hand boven het hoofd gehouden. Dat schrijft een commissie in een onderzoeksrapport over misbruik in de kerk. ‘We zijn blind geweest of hebben bewust weggekeken’, laat de bisschop van Haarlem in een reactie weten.

v.l.n.r.: Wiel Stevens (onderzoeker), Joris Vercammen (Bisdom Utrecht) en Dick Schoon (Bisdom Haarlem) overleggen voorafgaand aan de persconferentie in de tuin. Beeld Raymond Rutting

Het bestuur van de Oud-Katholieke Kerk van Nederland (OKKN) heeft de slachtoffers van seksueel misbruik door priesters en andere functionarissen ‘in de kou laten staan’. Dat zei Dick Schoon, bisschop van Haarlem en voorzitter van het collegiaal bestuur, dinsdag in reactie op een onderzoeksrapport over misbruik in de OKKN. ‘We zijn blind geweest of hebben bewust weggekeken, we hebben daardoor fouten gemaakt en de pijn en het verdriet van de slachtoffers versterkt.’

De OKKN is een kleine kerkgemeenschap met circa vijfduizend leden. Ze bestaat bekend als liberaal en relatief vooruitstrevend, onder meer omdat priesters niet gebonden zijn aan het celibaat en ook vrouwen het priesterambt mogen bekleden.

Een van de slachtoffers van misbruik in de Oud-Katholieke Kerk. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Crisisteam

Vorig jaar april werd bekend dat een 53-jarige oudkatholieke priester was gearresteerd in Cambodja op verdenking van het produceren van kinderporno, met name het (tegen betaling) fotograferen van naakte jongens. Een week later bracht een man in een interview met de Volkskrant naar buiten als jongen jarenlang te zijn misbruikt door een andere priester. Beide gebeurtenissen noopten de leiding van de OKKN tot een onderzoek naar seksueel misbruik in eigen gelederen.

Een ‘crisisteam’ van de kerk, bestaande uit twee bisschoppen en twee medewerkers, maakte een eerste inventarisatie en constateerde dat bij zeker zeven geestelijken sprake is geweest van ‘een onaanvaardbare seksuele houding in pastorale relaties’. Bij drie van de zeven (mogelijke) daders ging het om seksueel misbruik van minderjarigen.

Vervolgens werd een onderzoekscommissie onder leiding van voormalig rechtbankpresident Wiel Stevens gevraagd verder onderzoek te doen. Stevens was ook voorzitter van de klachtencommissie van het meldpunt seksueel misbruik in de rooms-katholieke kerk.

‘Ik ga toch niet mijn eigen nest bevuilen’

Het onderzoek van de onderzoekscommissie heeft niet meer (mogelijke) daders van seksueel misbruik aan het licht gebracht. Wel hebben zich meer slachtoffers gemeld van een van de zeven daders. De commissie sprak met tien slachtoffers van seksueel misbruik en met tientallen functionarissen binnen de kerk. In het algemeen wordt geconstateerd dat de OKKN ‘een geloofsgemeenschap met een sterk familiair karakter’ is, die de neiging had om zaken onder het tapijt te vegen. ‘Ik ga toch niet mijn eigen nest bevuilen’, was een overweging die regelmatig terugkwam in de gesprekken.

Het valt op, aldus de onderzoekscommissie, dat zowel de kerkleiders als de gelovigen ‘een hoger belang hechten aan barmhartigheid en mededogen ten aanzien van de dader dan aan het corrigeren van een dader of beschermen van mogelijke (nieuwe) slachtoffers’. Veel slachtoffers misten de erkenning van het leed dat hen is aangedaan. ‘Wie de dader een hand boven het hoofd houdt, is even zo goed een dader’, aldus een slachtoffer in het rapport.

Uit het onderzoek blijkt dat ook ‘een hooggeplaatste kerkelijke functionaris’ zich schuldig heeft gemaakt aan ‘aanrandingen en seksueel getinte uitspraken’. Zes van de zeven daders zijn al overleden. Nico S. zit volgens de laatste berichten nog steeds vast in Cambodja. De OKKN zegt niet te weten hoe het met de rechtsgang van de geschorste priester in het Aziatische land gaat.

OKKN wist van seksuele voorkeur S.

Vorig jaar erkende het bestuur van de OKKN dat het al eerder wist van de seksuele voorkeur van S. voor jonge jongens. Al in 2001 was door de ouders van een jongen ‘melding gemaakt’ van seksueel misbruik door S. in de jaren negentig (toen S. nog geen priester was). Toch mocht S. zijn priesteropleiding afmaken en priester worden. Het kerkbestuur wilde hem ‘nog een kans geven’.

In 2012 wendde een familielid van het slachtoffer zich opnieuw tot de kerkleiding en vertelde dat het misbruik grote schade heeft toegebracht aan het gezin. Ook toen werd geen onderzoek ingesteld naar het functioneren van S., die gewoon luchthavenpastoor op Schiphol mocht worden.

‘Zelfs nadat de informatie beschikbaar was ging betrokkene nog regelmatig mee als begeleider bij jongeren-weekends voor kinderen van 11 en 12 jaar. Ook daar gingen geen alarmbellen rinkelen’, aldus het onderzoeksrapport. ‘Het lijkt er op dat in de kerk de barmhartigheid en het mededogen ten aanzien van de dader meer prioriteit hadden dan het beschermen van mogelijke slachtoffers.’

De hoogste prioriteit aan slachtoffers

De onderzoekscommissie doet verschillende aanbevelingen. Zo moet de kerk voortaan ‘de hoogste prioriteit geven aan de slachtoffers’. Ook wordt geadviseerd een vertrouwenspersoon aan te stellen, het meldpunt en de klachtenprocedure te versterken en een Verklaring Omtrent het Gedrag (VOG) verplicht te stellen voor pastorale werkers en vrijwilligers.

De OKKN zegt in een reactie alle aanbevelingen van de commissie over te nemen. Bisschop Schoon betuigt namens het bestuur zijn ‘diepe spijt’ aan de slachtoffers en spreekt de hoop uit dat dit rapport ‘bijdraagt aan de erkenning die hen toekomt’.

Het bestuur onderkent dat het misbruik tot ‘woede, schaamte en verdriet’ heeft geleid onder gelovigen en geestelijken. ‘Wij willen een open dialoog voeren’, aldus Schoon. ‘Wij sluiten daarbij geen enkele consequentie uit, inclusief het beraad op onze eigen positie als bisschop en leider van de kerk.’

Hoe de charismatische priester van de Oud-Katholieke Kerk de jonge Alan ‘groomde’ en seksueel misbruikte: ‘Het werd zo langzaam opgebouwd dat het bijna natuurlijk leek.’ 

Hoe een interview in een krant tot dadendrang bij het kerkbestuur leidt: de emeritus pastoor wordt alsnog op non-actief gesteld

Priester van het luchthavenpastoraat op Schiphol gearresteerd in Cambodja op verdenking van het produceren van kinderporno: hij zou minderjarige jongens geld hebben geboden om hen naakt te kunnen fotograferen. Volgens de Cambodjaanse politie stonden er bijna 1300 foto’s van naakte jongens op zijn camera.

Wat is dat, de Oud-Katholieke Kerk van Nederland? Wars van de paus, dogma’s en celibaat

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.