Reportage Bannon bij Orbán

‘Orbán was Trump vóór Trump’

Steve Bannon woensdag op het podium in Boedapest. ‘Het is knokken voor wat we willen bereiken.’ Beeld Jenne Jan Holtland

De mondiale fine fleur van het rechts-nationalisme verzamelde zich woensdag in Boedapest. Met als hoofdact Steve Bannon, de voormalige raspoetin van Donald Trump. Het tekent de veranderende sfeer in Hongarije.

Frank Füredi herinnert zich de tanks. Hij was 9. De Sovjet-Unie sloeg met grof geweld de opstand (1956) neer in Boedapest. ‘Mijn vader zei: als je een echte Hongaar wil zijn, moet je vechten.’

Er volgt een klaterend applaus.

1956 mag dan drie generaties geleden zijn, maar de Hongaren zijn met vechten nooit opgehouden. De vijanden veranderen, preekt Füredi vanaf het podium, de inzet in de kern niet. Het gaat om vrijheid, soevereiniteit, zeggenschap over de eigen toekomst.

Op een conferentie van de zogeheten Visegrad-landen (Hongarije, Tsjechië, Polen, Slowakije) verzamelde zich woensdag de internationale fine fleur van het rechts-nationalisme. Het programmaboekje liet van tevoren weinig te raden over.

‘Gaan we het christendom opofferen?’

‘Is de Europese levenswijze gedoemd voorgoed te veranderen?’

‘Is de oorlog voor Europa’s ziel te winnen?’

In de salon van een fraai gerenoveerde kasteel aan de Donau staat Frank Füredi na afloop van zijn lezing handen te schudden. Hij geniet bekendheid als socioloog en schrijver, geboren in Hongarije maar docerend in Groot-Brittannië. Hij is niet het hoofdprogramma. Die eer is voor Steve Bannon, de voormalige raspoetin van Donald Trump. ‘Zijn komst is een dikke vinger naar Brussel’, grinnikt Füredi. ‘Moeten ze Midden-Europa maar niet minderwaardig behandelen. In Brussel zeggen ze: jullie zijn wilden. Het is neokoloniaal.’

Symboliek

De timing van Bannons bezoek is zwanger van de symboliek. Een week geleden deed de organisatie van filantroop George Soros, Open Society Foundations (OSF), definitief de deur achter zich dicht in Boedapest, na een maandenlange mediahetze door Orbán. OSF verhuist na de zomer naar Berlijn. Soros eruit, kortom, Bannon erin. Een betere illustratie van het groeiend autoritarisme in Oost-Europa is nauwelijks te vinden. Bij een bliksembezoek aan Praag, eerder deze week, noemde Bannon bondskanselier Angela Merkel vanwege haar migratiepolitiek ‘een van de meest destructieve politici van de 21ste eeuw.’ Orbán was een ‘echte patriot en held’.

In de met diplomaten en Hongaarse partijofficials gevulde gangen gaat de naam Bannon woensdag van mond tot mond. Eerst vloog hij de laan uit in het Witte Huis, daarna als hoofdredacteur van de rabiate website Breitbart. ‘Het is een onafhankelijk denker’, knipoogt de Poolse ambassadeur Jerzy Snopek(65), ‘misschien heeft hij zelf politieke ambities.’ Of Bannon wel kaas heeft gegeten van de politiek in Oost-Europa, weet niemand, maar de voorpret is er niet minder om.

Minister Péter Szijjárto (Buitenlandse Zaken) houdt de zaal ondertussen voor dat zich in West-Europa ‘parallelle samenlevingen’ hebben ontwikkeld door de komst van migranten uit Afrika en het Midden-Oosten. De ‘christelijke cultuur’ staat op het spel. Hoe kan het dat een standbeeld van de Poolse paus Johannes PaulusII in Frankrijk van zijn sokkel gehaald is? Voor een Hongaar een gotspe. Szijjárto: ‘Ik heb uiteraard kruizen aan de muur laten hangen in alle kantoren van mijn ministerie.’

Boven de urinoirs

‘De toekomst van Europa’, zo was het evenement aangekondigd. Een enkeling houdt zich aan dat thema, maar als een Tsjechische analist zijn bijdrage over migratie opgewekt begint bij Abraham Lincoln, het Romeinse Rijk en de Tien Geboden, kan hij ook op instemming rekenen. Het verleden achtervolgt bezoekers als een trouwe hond: boven de urinoirs staan korte tekstjes afgedrukt, zodat bezoekers hun kennis over de Habsburgers kunnen bijspijkeren.

Over de nieuwe, hedendaagse vijand is men het eens: dat zijn de ‘globalisten’ en ‘federalisten’ in de Europese hoofdsteden die een oorlog voeren tegen alles wat Hongaren dierbaar is: familiewaarden, christendom en nationale grenzen. De kritiek aan het adres van Orbán doet socioloog Füredi af als ‘magyarenfobie’. ‘Als je de kranten mag geloven, is het hier de dag voor Kristallnacht.’

Steve Bannon

Op het podium trekt een Poolse hardliner een rechte lijn van het communistische schrikbewind naar nu. De ‘neomarxisten’ zouden alle verschillen tussen mannen en vrouwen kapot willen maken, en in één moeite door het christendom. ‘Ik weet van een Europese gemeente waar de muezzin wel zijn oproep mocht doen, maar de kerkbellen niet mochten klinken.’

Het hoofdgerecht komt aan het eind van de dag op in driedelig zwart. Steve Bannon doet wat Steve Bannon goed kan. Stangen, afgeven op het Amerikaanse establishment, tirades afsteken tegen Hillary Clinton, zijn hand losjes in de zak van zijn jasje.

Volgens Bannon loopt ‘de populistische revolte’ in Europa twee jaar voor op de Verenigde Staten. ‘Orbán’, zegt hij, ‘was de Trump vóór Trump.’ De zaal klapt. ‘Dat mogen jullie vaker doen’, grapt Bannon, ‘dan krijg ik meer goedbetaalde spreekklussen.’

Hij voegt eraan toe dat het America First van Trump alleen kan werken met bondgenoten aan Amerika’s zijde.

Als Bannon klaar is, dringt de gespreksleider een laatste keer aan, bijna smekend. Wat betekent het trumpisme voor Centraal-Europa? Kan Bannon daar ook iets over zeggen?

Bannon komt niet veel verder dan een verwijzing, voor de tweede keer, naar Trumps toespraak van vorig jaar in Warschau. Het is knokken voor wat we willen bereiken, besluit hij. ‘And I love a good fight.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.