'Op mijn 9de kwam ik voor het eerst buiten Friesland'

Land van afkomst: Foppe de Haan (74)

Welke rol speelt afkomst in Nederland? Dat onderzoekt de Volkskrant in een reeks interviews. Voetbaltrainer Foppe de Haan (74): 'Een Amsterdammer komt binnen en een week later weet hij alles beter.'

Foto Frank Ruiter

Eerst de actualiteit. Gaat Friesland zich, naar Catalaans voorbeeld, afscheiden van Nederland? 'Ik las laatst over een beweginkje van studenten dat zich hiermee bezighoudt. Zij hebben het steeds over de Slag bij Warns, waarmee Friesland onafhankelijk werd van Nederland.'

De Slag bij Warns vond plaats in 1345. 'Zulke groepjes, ik heb daar helemaal niets mee. Ik hoor hier nooit iemand praten over zulke ideeën. We moeten trots zijn, onze taal en cultuur vind ik prachtig, maar we wonen niet alleen op de wereld. De situatie in Catalonië, met Spanje en Franco, is niet vergelijkbaar met die van Friesland.'

Dan het verleden. In de eerste hoofdstukken van het deze week verschenen boek Foppe de Haan, Een leven lang voetbaltrainer, wordt zijn jeugd beschreven. In Lippenhuizen, een dorp tussen Heerenveen en Drachten, beschikte de familie De Haan niet over gas, elektriciteit of stromend water. Koken werd gedaan op een houtkachel. Toiletbezoek gebeurde in een húske in de achtertuin. Daar stond ook de waterpomp waar de familie zich waste. Een klasgenoot woonde in een plaggenhut waarin je niet rechtop kon staan.

'Pas jaren later ging ik voor het eerst onder de douche, toen ik voetbalde in Leeuwarden. Ik heb het nooit ervaren als armoedig. We hadden genoeg te eten. Voor kinderen was het een fantastische omgeving, we konden overal spelen. Het was een rood dorp. Iedereen stemde PvdA en was lid van de blauwe knoop. Dat kwam door de veenstekers. Die kregen aan het einde van de week hun salaris, gingen gelijk naar het café en daarna waren ze alles kwijt.'

Foppe de Haan (Nederland, 1943) was langdurig trainer van SC Heerenveen. Daarna werd hij in 2006 en 2007 Europees kampioen met Jong Oranje. Afgelopen zomer was hij als adviseur verbonden aan het Nederlands vrouwenelftal, dat Europees kampioen werd. Deze week verscheen het door Menno Haanstra geschreven boek Foppe de Haan, een leven lang voetbaltrainer. 'In andere voetbalboeken worden de meest gekke dingen beschreven. Een voetballeven is nooit rustig. Ik wilde laten zien dat je in die hectiek ook een normaal leven kunt leiden.'

Hoorde u weleens iemand Nederlands spreken?

'Alleen op de radio, denk ik. Die stond elke avond aan. Mijn vader was gek van De bonte dinsdagavondtrein. In de eerste klas van de lagere school moest ik Nederlands praten, dat had ik razendsnel onder de knie. Op mijn 9de kwam ik voor het eerst buiten Friesland. Op vakantie naar Sassenheim. Met de fiets via Lemmer en Amsterdam. Dat was wat. Alsof je naar de andere kant van de wereld ging. We reden dwars door Amsterdam.'

Denkt u in het Fries?

'Altijd. Behalve als ik met iemand Nederlands praat. Met mijn vrouw, de buren, de hele dag spreek ik Fries. Ik hoor niet bij de mensen die tegen iedereen in het Fries praten en vinden dat de ander zich maar moet aanpassen. Dromen doe ik ook in het Fries.'

Hebben Friezen, net als andere minderheden, een bijnaam voor Hollanders?

'Westerlingen. Groningers en Drenten of Tukkers zijn anders dan wij, maar met hen voelen we ons verbonden. Met westerlingen minder.'

Als trainer van de profvoetbalclub Heerenveen kreeg Foppe de Haan in de jaren negentig te maken met buitenlandse voetballers. Aanvankelijk met een oververtegenwoordiging van Roemenen en Nigerianen. Tot een bewuste keuze werd gemaakt voor Scandinaviërs, vooral uit Denemarken en Zweden.

'Zij pasten zich makkelijk aan. De taal en de manier waarop wij hier met elkaar omgaan - het paste. Ik zei toen wel: ik heb liever een speler uit Malmö of Kopenhagen dan een uit Amsterdam. Die afstand is minder groot. Een Amsterdammer komt binnen en een week later weet hij alles beter.'

Wat was de complicatie met de andere buitenlanders?

'We begonnen met twaalf nationaliteiten. Als trainer wilde ik weten waar ze vandaan kwamen, wat ze dachten, wat ze voelden, ik wilde ze echt leren kennen. Dat is lastig als ze de taal niet spreken. Wat ze spreken in Jutland in Denemarken lijkt op Fries. Dan wordt het makkelijker om de taal te leren.

'Ik vond dat ze zo snel mogelijk Nederlands moesten leren en schakelde twee bevriende leraren in. Met de Roemenen had ik elke week een gesprek voor de wedstrijd. Ik wilde bespreken of ze alles hadden begrepen, of ze nog iets nodig hadden.

'In de praktijk werd het een zeuruurtje waarin één speler alleen maar klaagde. Niet in het Nederlands, want dat sprak hij niet. Die speler heette Dorin Mitrita. Hij ging weg en een jaar later belde hij op dat hij terug wilde komen. In keurig Nederlands. Hij sprak het dus wel. We hebben hem niet teruggenomen.'

Nederlands
'Alles wat met wedstrijden van Oranje te maken heeft.'

Fries
'Altijd.'

Eten
'Snoekbaars. Als het nodig is, vangen we die hier voor de deur.'

Partner
'Ze komt uit Grou. Daar vinden ze zichzelf het meest Fries van de hele provincie. Ik zie dat anders.'

Nationaliteit ontnemen
'Als ik minister was geweest, had ik dat niet gedaan bij die Syriëgangers. Buitensluiten is het makkelijkste dat je kunt doen. Je moet in gesprek gaan en de beweegredenen weten.'

Werd de afstand tussen u en de voetballers de laatste jaren groter, in leeftijd en cultuur?

'Ik vind dat ik redelijk jong ben gebleven. Voor mij zijn normen belangrijk, en duidelijkheid. Ik denk dat voetballers dat waarderen. Alleen die hoofdtelefoons, daar kon ik niet goed tegen. Dat werd een discussie. En die telefoons waar ze de hele dag op kijken. Maar ja, mijn kleindochter doet dat ook.

'In 2007 werden we Europees kampioen met Jong Oranje. In dat team speelden vier, vijf jongens van Surinaamse afkomst. Na de finale liepen ze een rondje met de Surinaamse vlag. Ik had het niet eens gezien.

'Een week later kwam ik op het kantoor van de KNVB in Zeist. Henk Kesler, de directeur, was woedend. Hij vond het een belediging voor Nederland. Ik zag het probleem niet. Als zij voelen dat Suriname hun land is dan lopen ze met die vlag, waarom niet?'

Meer over