'Op de Mount Everest hoorde ik ineens een bulderend geluid'

De Wending - aflevering 9

Twee keer maakte ze als expeditie-arts een lawine mee op de Mount Everest. In april overleefde ze de verwoestende aardbeving in Nepal. 'Eén beeld kon ik niet loslaten.'

Expeditie-arts Anne Brants. Beeld Peter van Hal

'In 2014 ging ik voor het eerst naar het Everest Base Camp in Nepal om als arts voor een internationale klimexpeditie te werken. Daarvoor ben ik in Oman geweest, het Arctische Noorwegen, op de Zuidpool en de Kilimanjaro. Dit werk doe ik nu drie jaar. Tussendoor werk ik in Nijmegen als spoedeisende hulp arts op de Eerste Hulp van het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis.

'Ik hou van het onbekende. In Nederland weet ik ongeveer wat ik kan verwachten, een expeditie is avontuurlijker. Mijn Amerikaanse partner Jacob heb ik tijdens die eerste expeditie in Nepal ontmoet, hij werkte er als berggids die klimmers naar de top van de Mount Everest begeleidt.

'In Nepal moest ik onder meer hoogteziekte behandelen. Dat begint al tijdens de tiendaagse wandeltocht van het plaatsje Lukla naar Base Camp. De route loopt door de Himalaya, op duizenden meters hoogte. En je gaat steeds hoger. Je ziet spitse, door sneeuw bedekte bergpieken. Het uitzicht is adembenemend. Letterlijk, want vanaf dat punt wordt de lucht ijler. Je kunt het benauwd krijgen als je te snel naar boven klimt, of last krijgen van misselijkheid, diarree en hoofdpijn. Je kunt zelfs in coma raken als je de klachten negeert.

'De expeditie van 2014 liep uit op een drama. Meer dan twintig sherpa's raakten bedolven onder een lawine van ijs. Dertien lichamen hebben we geborgen, drie zijn nog altijd vermist en acht mensen zijn er levend vanaf gekomen. Soms komt het weer naar boven als ik naar oude foto's kijk. Dan zie ik weer voor me hoe hun lichamen, bungelend aan een touw, met een helikopter naar me toe kwamen vliegen voor identificatie.

De Wending

Een serie over mensen bij het leven op de kop staat. Aflevering 9: Anne Brants bood hulp bij de aardbeving in Nepal

Nieuwe herinneringen

'Na de ramp van vorig jaar dacht ik: dit is niet gegaan zoals het hoort, ik moet terug als alles weer goed is. Ik wilde nieuwe herinneringen maken en Jacob zou ook weer bergbeklimmers gidsen. Daarom besloot ik dit jaar weer terug te gaan naar Base Camp.

'Opnieuw werden we getroffen door een lawine. Geen paniek, riep een expeditieleider nog. Maar dit voelde niet goed. De grond bleef schudden en ineens hoorde ik ook lawaai in de verte. Een opzwellend, bulderend geluid. Ik schoot overeind, gluurde naar buiten en zag nog net hoe een wolk van ijs en sneeuw razendsnel vanuit de berg op ons kamp afkwam. De expeditieleider schreeuwde: Everybody on the ground!

'En toen was het stil. Angstaanjagend stil. Eerst gebeurde er niets. De tent had de lawine overleefd, maar buiten zag ik dat onze communicatietent weg was. Over het kamp lag een nieuwe laag sneeuw. Ik hoorde berichten uit mijn zakradio komen van Jacob die op dat moment aan de andere kant van Base Camp verbleef. 'Doctor Anne, doctor Anne, riep hij. 'Are you okay?'

'Ik stelde hem gerust en liep naar mijn deel van het kamp. Daar leek de schade mee te vallen: wat spullen die her en der over het terrein verspreid lagen, een zoekgeraakte laptop van een collega.

'Op dat moment ontving ik weer een radiosignaal: een oproep aan alle artsen op Base Camp. We moesten onmiddellijk naar de grote witte hospitaaltent komen . Toen pas kwam het besef: wacht even, hier is meer aan de hand. Pas later hoorde ik dat Nepal hevig getroffen was door de aardbeving. Informatie kwam via-via druppelsgewijs binnen. Eerst ging het over honderden doden, toen duizenden.

Zware aardschok

Op 25 april werd Nepal getroffen door een zware aardbeving met een kracht van 7,8 op de schaal van Richter. Ten minste 7.500 mensen kwamen hierbij om het leven in Nepal en omringende landen. De beving veroorzaakte een reeks lawines op de Mount Everest. Daarbij kwamen ten minste 18 mensen om. Een tweede beving op 12 mei eiste tientallen dodelijke slachtoffers.

Verwoeste tenten aan de voet van de Mount Everest. Beeld epa

Moeilijke momenten

'Ik ging meteen op pad. Na 100 meter stuitte ik al op de eerste gewonde. Een vrouw. Er stonden vijf mannen om haar heen, maar niemand kende haar. Ik knielde naast haar neer en zag een forse hoofdwond. Haar ademhaling was oppervlakkig en rustig. Te rustig.

'Op dat moment reageerde ze al niet meer op mijn stem. Ik had geen doktersspullen bij me. Geen stethoscoop, niks. Als ik op de Eerste Hulp in Nederland had gestaan, had ik meteen kunnen ingrijpen. Nu kon ik het slachtoffer alleen in een comfortabele houding leggen, zuurstof toedienen en warmhouden. Niet lang daarna overleed ze.

'Dat zijn moeilijke momenten. Dat je te maken hebt met verwondingen waarvan je weet: die moeten direct worden behandeld, maar het kan niet, want er is niets in de buurt. En als hulpverlener moet je door. In de verte zag ik al drie sherpa's met bloedende hoofdwonden op me af komen strompelen, ondersteund door een vrouw die verschrikt uit haar ogen keek. Die blik zal ik ook nooit vergeten.

'We hebben in een nabijgelegen kamp een grote tent ontruimd om dienst te laten doen als noodhospitaal. We sleepten bedden en stoelen naar binnen, legden spullen voor medisch onderzoek en verpleging klaar. Ondertussen bleven de patiënten toestromen.

Schade in Nepal van de aardbeving van 25 april. Beeld anp

Gerustgesteld

'Volgens ooggetuigen was het middendeel van Base Camp volledig verwoest door de lawine. In en rond het kamp was een onbekend aantal doden gevallen. Er waren gewonden met botbreuken, hoofdletsel en bloedverlies. Jacob en ik hadden ontzettend veel geluk dat we ons net aan de uiterste twee punten van Base Camp bevonden toen de lawine naar beneden stortte.

'Ik coördineerde de medische zorg en stuurde twee artsen en een verpleegkundige aan. Iedereen, van verschillende expedities en nationaliteiten, werkte samen. Andere organisaties stuurden ons medicatie en medische koffers toe. Gidsen, sherpa's en klimmers gingen in teams op zoek naar overlevenden. Er werden stretchers gemaakt om gewonden mee te vervoeren. Lichamen van slachtoffers werden in een canvas zeil gewikkeld.

'Ik herinner me hoe een zwaargewonde sherpa naar binnen kwam, helemaal in de war. Een vrijwilliger heeft toen de hele dag naast hem gezeten, zijn hand vastgehouden en gezegd: het komt allemaal goed. Dat is het enige wat hij gedaan heeft. Gewoon gerustgesteld: 'Ik ben bij je, ik zal voor je zorgen.' De hele tijd. Later die dag zat hij nog steeds naast zijn bed.

'Om 21:30 uur keerde de rust eindelijk terug. Die nacht viel ik moeilijk in slaap. Je bent angstig, want je denkt dat er weer een lawine komt. Je bent opgelucht omdat de dag voorbij is, maar je weet ook dat je omringd bent met tenten vol gewonden.

Tekst gaat verder onder foto

Nederlandse hulpverleners zoeken in de straten van het Nepalese Bhaktapur onder het puin naar vermisten. Beeld anp

Plan

'Van alles wat ik die dag had gezien, was er één beeld dat ik niet kon loslaten: de jonge vrouw die voor mijn ogen in de sneeuw stierf. Had ik meer kunnen doen? Had ik het anders moeten aanpakken? Ik had weinig informatie over haar. En eigenlijk wilde ik het ook niet weten. Dit klinkt misschien gek, maar hoe meer ik over haar te weten zou komen, hoe meer ze voor mij zou gaan leven.

'De volgende dag stond ik om 05.00 uur weer in het noodhospitaal om te horen hoe de patiënten het deden. In een donker hoekje van de keukentent, met de stoof nog aan, zette ik met collega's een plan in elkaar. We stelden een lijst op van patiënten die het eerst moesten worden uitgevlogen, zodra er hulp van buitenaf zou komen.

'Om 05:55 uur hoorden we de eerste helikopter. Totaal onverwacht. Het was bewolkt en als het slecht weer is, vliegen helikopters meestal niet uit, zeker niet op deze hoogte. Een van de patiënten was erg onrustig en sloeg om zich heen. Ik kon hem niet kalmeren, hij bleef van zich af schoppen. Ik wist dat het door zijn verwonding kwam, dat het een teken is dat hij al ver heen is. Maar met de middelen die ik had, kon ik hem alleen pijnstilling toedienen.

'Er waren ook patiënten met minimale wonden die per se met de helikopter mee wilden. Iedereen wil natuurlijk weg in zo'n situatie, maar we weken niet af van onze lijst. Eerst de zwaargewonden, daarna de rest. Om de tien minuten vloog een helikopter aan om drie mensen op te halen. Rond 10.30 uur was het ons gelukt om alle 50 gewonden met helikopters te evacueren.

Nazorg

'Ik heb uiteindelijk 15 lichamen geteld van mensen die in de eerste 24 uur zijn overleden. Later zijn nog eens drie mensen gestorven aan hun verwondingen.

'Na de reddingsoperatie ben ik nog een paar dagen in het kamp gebleven. Nepal lag plat door de aardbeving. Er was nauwelijks water en elektriciteit, het luchtruim was alleen open voor reddingsvluchten en de theehuizen langs de route waren gesloten. Die dagen bracht ik door met Jacob en overgebleven teamleden.

'Nee, ik kreeg geen nazorg toen alles achter de rug was. Ik zou ook niet weten wie me dat nu zou moeten bieden. Als zelfstandig arts ben ik in dienst van een expeditie en een expeditie zelf heeft geen netwerk om nazorg te bieden. Ik praat er wel makkelijk over met collega's. Meestal waardeer ik kleine dingen meer na een expeditie. Nu ook. Maar ik ervaar ook de onrust om weer naar een doel te werken, ik zit niet graag stil.

'De gebeurtenissen van de afgelopen jaren hebben mij vooral gesterkt in de overtuiging dat voorbereiding noodzakelijk is voor een arts op expeditie. Je kunt als arts bevoegd zijn, maar als je niets weet over expeditiegeneeskunde of pre-hospitale zorg, dan ben je op dat gebied niet bekwaam. Expedities zouden daar meer op moeten letten als ze artsen inhuren. Enkele medici die als toerist op Base Camp verbleven, klapten dicht na de lawine. Iedereen kijkt dan toch naar je met een blik van: jij bent hier de arts, regel het maar. Dat moet je aankunnen.

Leven is eindig

'Of ik na twee rampen weer op expeditie zou gaan? Dat ligt aan de locatie. Ik sluit een terugkeer naar Everest Base Camp niet uit. Ik ben me iets meer bewust van de gevaren als ik Nederland verlaat. Ik weeg dingen af, zoek het gevaar niet op. Maar ik weet ook dat risico's nemen bij het leven hoort, hoewel ik het nooit meer zo letterlijk wil meemaken.

'Jacob en ik zijn onlangs getrouwd. De reden ligt op de Mount Everest. Toen ik 's avonds na de lawine weer in mijn tent stond, vroeg hij me ten huwelijk. Het leven is eindig, realiseerden we ons des te meer na de lawine. Waarom wachten als je weet dat je het wilt?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.