‘Oostenrijk volgde de wil van het volk’

De Oostenrijkse premier Wolfgang Schüssel durfde de weerstand in zijn land tegen het Turkse EU-lidmaatschap niet te negeren. Vandaar dat het land hoog spel speelde, zegt politicoloog Anton Pelinka....

Het Europese crisisberaad zondag en maandag over Turkije is te wijten aan één land: Oostenrijk. Kanselier Wolfgang Schüssel maakte een ‘volledig inconsistente wending’, zegt prof. Anton Pelinka, een toonaangevende Oostenrijkse politicoloog. Hij is onder meer decaan van de faculteit Politicologie en Sociologie aan de universiteit van Innsbruck en commentator bij de tv-zender ÖRF.

Volgens de jongste Eurobarometer is slechts 10 procent van de Oostenrijkers voor het Turks lidmaatschap. Waarom is uw land hekkensluiter?

‘Er is een keiharde campagne tegen Turkije gevoerd door de Neue Kronenzeitung, een tabloid naar Brits voorbeeld dat door 40 procent van de Oostenrijkers wordt gelezen. Mede door die anti-Europese en buitenlander-onvriendelijke berichtgeving is de stemming het afgelopen jaar omgeslagen.

‘Er spelen rationele redenen: men vindt Turkije te groot voor de EU en de mensenrechten worden er niet gerespecteerd. Dan volgen de zwakke argumenten: Turkije hoort geografisch niet bij Europa. En tot slot spelen vooral de onderbuikgevoelens: de xenofobie.

‘Oostenrijk ligt aan de grens met vier nieuwe lidstaten; Tsjechië, Slowakije, Slovenië en Hongarije. Veel mensen vinden dat we daar onze handen al aan vol hebben. Ze vinden het meer dan genoeg.’

Speelt de belegering van Wenen door het Ottomaanse leger in 1529 en 1683 nog mee?

‘Dat argument wordt nogal overschat. We zijn ook door Napoleon onder de voet gelopen en hebben geen vete met de Fransen. Boedapest was honderden jaren Turks en Griekenland ook. Die landen zijn juist voorstander van het lidmaatschap van Turkije.’

Is het gehele politieke spectrum tegen?

‘Alleen de Groenen steunen het Turkse lidmaatschap en het bedrijfsleven benadrukt het economische belang. Maar die geluiden worden absoluut niet gehoord. Niet alleen extreem-rechts is tegen, de FPÖ van Jörg Haider, maar ook de sociaal-democraten.

‘De Volkspartei (ÖVP) van kanselier Schüssel volgde de officiële EU-lijn, maar heeft zich op het allerlaatste moment bedacht. De partij voelt zich te zwak om zich tegen de overgrote meerderheid van de bevolking te keren. Schüssel heeft dat wel gedaan toen een meerderheid van de Oostenrijkers tegen EU-lidmaatschap van Tsjechië waren. Dit keer durft hij dat niet meer. Maar de draai kwam te laat: bij in de verkiezingen in de deelstaat Stiermarken heeft de Volkspartei zondag juist vanwege haar Turkije-standpunt verloren.’

De draai kwam ook te laat omdat de voorwaarden voor onderhandelingen met Turkije eigenlijk al lang vastlagen.

‘Het is volledig inconsistent. Schüssel stemde in 1999 als minister van Buitenlandse Zaken ermee in dat Turkije officieel een kandidaat-lidstaat werd. Hij was premier toen op de EU-top in december 2004 unaniem werd besloten dat de onderhandelingen per 3 oktober 2005 zouden beginnen. Pas nu is hij met de extra voorwaarden op de proppen gekomen.’

Oostenrijk heeft zich niet geliefder gemaakt bij de 24 andere lidstaten.

‘We zullen in de EU een zware tol voor ons hoge spel gaan betalen. We hebben in Brussel dringend compromissen nodig voor het gigantische transitverkeer in de Alpen. We hebben een probleem omdat onze universiteiten na een uitspraak van het Europese Hof worden overspoeld door Duitse studenten. Maar het staat wel vast dat de andere EU-lidstaten nu veel minder bereid zullen zijn om toeschietelijk te zijn.’

Een misrekening, dus?

‘Het bleek onmogelijk een balans te vinden tussen het binnenlandse belang en het gesteunde Europabeleid. Ik kan me overigens ook voorstellen dat bijvoorbeeld de Nederlandse en Franse regering blij zijn dat Oostenrijk voor hen de kolen uit het vuur heeft gehaald.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.