Opinie

'Ook voor het koningshuis moet de balkenendenorm gelden'

Nu de koningin afstand doet van de troon is het een goed moment om het koningshuis winterklaar te maken voor de 21ste eeuw, vindt Sander Terphuis. 'De koning hoort niet thuis in de regering.'

Beeld ANP

Nu de koningin afstand doet van de troon is het een goed moment om het koningshuis grondig te hervormen. Een hervorming die tot doel heeft om het koningshuis te moderniseren. Deze modernisering is nodig om de koningin en andere leden van het koninklijk huis te behoeden voor de kwetsbare positie waarin zij soms verkeren, en om het koningshuis toekomstbestendig te maken. Enkele voorstellen daarvoor.

Uit de regering
De koning(in) maakt nu deel uit van de regering. Bovendien staat in onze Grondwet dat de koning onschendbaar is en dat de ministers verantwoordelijk zijn. De koning draagt nu zelf in principe geen verantwoordelijkheid voor wat hij zegt. Deze regelingen dateren uit 1848. Wij zijn inmiddels ruim 160 jaar verder. Andere tijden verlangen andere constructies en een andere aanpak.

De huidige constructie leidt in de praktijk tot problemen. Neem als voorbeeld de jaarlijkse kersttoespraken van de koningin. Het is weliswaar haar persoonlijke toespraak, maar ieder jaar weer leidt het tot de discussie over de vraag in hoeverre de minister-president verantwoordelijk is voor de uitspraken van de koningin in haar kersttoespraak. Deze grondwettelijke constructie maakt de koningin kwetsbaar. Alsof zij als een autonome persoon geen eigen mening mag hebben. En het brengt het kabinet soms in een lastige situatie.

De ene keer werd onder meer door Wilders gezegd dat de kersttoespraak van de koningin vol zat met multiculti, toen zij in 2009 sprak over respect voor elkaar, over tolerantie en over solidariteit. In 2011 brak de vorstin in haar kerstrede een lans voor de natuur en het milieu. Ook toen volgde de nodige kritiek. Sommigen vroegen zich af of Beatrix lid was geworden van GroenLinks met zo'n kerstrede.

In haar kerstrede van vorig jaar zei de majesteit: 'Europa, dat zijn wij zelf.' Alleen al deze ene zin uit haar kersttoespraak leidde tot een felle discussie. Sprak zij toen als lid van de regering of was het de persoonlijke mening van Beatrix, en zijn deze twee echt van elkaar te scheiden, was weer de vraag.

Oman
Een belangrijke taak van de koningin is Nederland in het buitenland te vertegenwoordigen. In het buitenland wordt Beatrix gezien als de koningin van Nederland; ongeacht de vraag of ze nou wel of niet deel uitmaakt van de regering. Ook in dat opzicht is er geen meerwaarde om de koning deel te laten uitmaken van de regering. Tijdens haar staatsbezoek aan Oman in 2011 droeg de vorstin een hoofddoek bij het bezoeken van een moskee uit respect voor het volk van Oman. Dat gebaar van de koningin werd toen door dat land zeer gewaardeerd. In Nederland leverden sommige mensen felle kritiek. En er werden Kamervragen gesteld over haar moskeebezoek en het dragen van een hoofddoek.

En als het gaat om het voorlezen van de troonrede tijdens Prinsjesdag, dan speelt de majesteit de rol van een voorleesmoeder die een tekst leest die door het kabinet is opgeschreven. Daarnaast is het zo dat de politiek bezig is om de politieke bevoegdheden van koning stapsgewijs te ontnemen. Denk aan de snelle formatiepoging van dit kabinet. Het niet mogen benoemen van de informateur door de koningin was een belangrijke stap in het verkleinen van haar macht. Meer stappen zullen ongetwijfeld volgen.

Kortom, haal de koning uit de regering. De vorming van een regering is de uitkomst van de bij de verkiezingen tot stand gekomen meerderheid. De regeringspartijen bezitten een democratisch mandaat. De koning ontbeert dit. Des te meer reden om te zeggen dat de koning niet thuis hoort in de regering.

Balkenendenorm
Een andere hervorming van het koningshuis dient te zijn: maximeer het salaris van de leden van het koninklijk huis, die van staatswege geld ontvangen, tot de balkenendenorm. In veel discussies over het koningshuis gaat het over de hoogte van het salaris dat deze mensen ontvangen en hun rijkdom.

Het kabinet wil de topsalarissen zoveel mogelijk in overeenstemming brengen met de balkenendenorm. Waarom zou dit niet moeten gelden voor de leden van het koninklijk huis? Ook dit aspect maakt de positie van de koning en andere leden van het koninklijk huis kwetsbaar. Bovendien zal een dergelijke stap prima passen in deze tijden van economische crisis, waarbij van iedereen wordt verwacht om iets in te leveren.

Verder hervormen
Het is raadzaam om een commissie van wijze dames en heren in het leven te roepen die onderzoekt op welke wijze het koningshuis het beste winterklaar kan worden gemaakt voor de 21ste eeuw. Dit betekent een koningshuis dat effectief en doeltreffend kan functioneren in het belang van het land, en dat beschermd wordt tegen allerlei invloeden van buiten.

Sander Terphuis is jurist en lid van de PvdA.

 
En als het gaat om het voorlezen van de troonrede tijdens de Prinsjesdag, dan speelt de majesteit de rol van een voorleesmoeder die een tekst leest die door het kabinet is opgeschreven
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.