'Onze vaders hebben altijd PvdA gestemd': wat doet de nieuwe generatie nazaten van gastarbeiders?

De strijd om de stem van de 'nieuwe Nederlanders' in Eindhoven

De tijd is voorbij dat de nazaten van gastarbeiders automatisch kiezen voor die partij met Arbeid in de naam. In Eindhoven gooien Denk, de PvdA én de SP dan ook een lijsttrekker van Turkse afkomst in de strijd op 21 maart. Een aanpak met voetangels en klemmen.

PvdA-lijsttrekker in Eindhoven Yasin Torunoglu wil niet steeds worden aangesproken op zijn afkomst. 'Ik ben trots op mijn Turkse roots, ik ben trots op mijn Nederlandse roots, ik ben een supertrotse Eindhovenaar. Ik wil niet in een hokje.' Foto Marcel van den Bergh

Voor de deur van de Fatihmoskee in Eindhoven, vlak bij het PSV-stadion, geeft Abdullah Kaya (41) een vriendelijk bedoelde waarschuwing: je moet oppassen om met Turkse mensen over politiek te praten. Want er liggen veel gevoeligheden: voor of tegen Erdogan, voor of tegen Gülen, wel of geen Armeense genocide, discriminatie of integratie. Het splijt de gemeenschap en maakt volgens hem mensen bang om voor hun mening uit te komen.

Moskee

'Hier in de moskee praten we niet over politiek', zegt hij. 'Politici mogen geen propaganda voeren. Denk wilde hier laatst een toespraak houden, dat mocht ook niet.'

Kaya zit in een elektrische rolstoel, als gevolg van een hersenbloeding enkele jaren geleden, en is de uitzondering die wellicht de regel bevestigt: hij praat er lustig op los. Over de komende gemeenteraadsverkiezingen in Eindhoven, waaraan liefst drie lijsttrekkers van Turkse afkomst meedoen. De PvdA heeft wethouder Yasin Torunoglu naar voren geschoven, de SP ondernemer Murat Memis en nieuwkomer Denk oud-gemeenteraadslid in Geldrop-Mierlo Adnen Senal.

'Ik ga Denk stemmen', zegt Kaya. 'Waarom? Denk komt het meest voor de Turkse mensen op. Dat gevoel geven ze ons. Bij de landelijke verkiezingen vorig jaar heb ik ook Denk gestemd.'

'Gastarbeiders'

Binnen in de moskee, tegenover de betegelde sjadirvan (moskeebron), laat een bejaarde Turkse man bedachtzaam de kralenketting door zijn vingers glijden. Hij gaat PvdA stemmen, zegt hij in gebrekkig Nederlands. Waarom? 'Goed voor de arbeid', antwoordt hij.

De andere aanwezigen willen niet zeggen op welke partij ze gaan stemmen. Bovendien is het tijd om te gaan bidden. Een voor een staan ze op en sloffen naar de gebedsruimte.

De tijd is voorbij dat Turkse en Marokkaanse Nederlanders massaal hun stem gaven aan de Partij van de Arbeid - want kwamen de meesten niet ooit als 'gastarbeider' naar Nederland? 'Onze vaders hebben altijd PvdA gestemd, mijn vader van boven de 80 ook', zegt PvdA-gemeenteraadslid Hafid Bouteibi (38). 'Dat is voor de kinderen en kleinkinderen minder vanzelfsprekend.'

Denk

Met de komst van Denk, dat in veertien gemeenten aan de verkiezingen meedoet, is de jacht op de stem van de 'nieuwe Nederlanders' verhevigd. Bouteibi, een onderwijzer van Marokkaanse afkomst, erkent dat juist de PvdA in Eindhoven last kan krijgen van de nieuwkomer. 'Denk vist in onze vijver', zegt hij. 'Bij de Kamerverkiezingen hebben ook veel Marokkanen in Eindhoven op Denk gestemd. Zoals andere partijen er zijn voor de boze witte burger, zo bedient Denk de boze allochtoon.'

De PvdA is in de vijfde stad van Nederland nu nog de grootste, met 8 zetels. Na de landelijke afslachting van vorig jaar wordt rekening gehouden met verlies. Denk haalde bij de Kamerverkiezingen 3 van de 150 zetels; in Eindhoven kwam de score uit op 3,4 procent van de stemmen. De stad telt ruim tienduizend Turkse en ruim zesduizend Marokkaanse Nederlanders.

Adnen Senal, lijsttrekker voor Denk in Eindhoven.

Omstreden raadslid

Bouteibi, nummer 3 op de kandidatenlijst, verwacht dat de kiezers lokaal nog wel vertrouwen blijven houden in de PvdA. Hij onderstreept dat de sociaal-democratische bestuurderspartij de afgelopen periode veel heeft gepresteerd in 'bloeiend Eindhoven', ook voor de moslimburgers.

'Ik kom mensen tegen die zeggen: Hafid, we vertrouwen jou en stemmen op jou, maar landelijk stemmen we niet meer op de PvdA. Ze zijn boos over hoe het gaat of voelen zich als moslim onvoldoende vertegenwoordigd. Die zeggen: Denk is landelijk de partij die voor ons spreekt en opkomt. Dat kunnen ook heel intelligente, nuchtere mensen zijn. Ik schrok er eigenlijk best van hoe diep dat gevoel van miskend zijn zit.'

Denk-lijsttrekker Senal mikt op 6 zetels. Hij was tien jaar een tamelijk omstreden raadslid in de gemeente Geldrop-Mierlo, een agressief debater die er niet voor terugdeinsde af en toe fel op de man te spelen. Als hij in de Eindhovense raad wordt gekozen, moet hij formeel verhuizen naar de grote buurgemeente.

Motieven

'Denk wil niet aan de zijlijn staan, maar daadwerkelijk problemen aanpakken', zegt Senal. Zoals: de gemeentefinanciën op orde brengen, armoede en jeugdwerkloosheid aanpakken, discriminatie bestrijden, de rondweg om Eindhoven voltooien, betaalbaar houden van goede zwemvoorzieningen (zoals De Tongelreep). 'Denk is een partij voor alle inwoners van Eindhoven', aldus Senal, die vermoedt dat vooral de PvdA moet vrezen voor zetelverlies: 'Zij zijn in mijn optiek van hun originele waarden vervreemd.'

SP-lijsttrekker Murat Memis (29) denkt niet dat de nieuwkomer een bedreiging is voor zijn partij (5 zetels). 'Mensen die op Denk stemmen zijn van Turkse of Marokkaanse afkomst, en zouden in eigen land op rechtse partijen stemmen. Mensen die SP stemmen doen dat vanuit linkse motieven.'

Pro-Erdogan

Hij verwacht 2 zetels voor Denk, die vooral ten koste zullen gaan van de PvdA. Hij is benieuwd hoe ze gaan opereren: 'Gaan ze op de man spelen, gaan ze natrappen?' PvdA'er Bouteibi meent dat de Denk-politici 'niet kunnen blijven roeptoeteren, ze moeten ook iets waarmaken en resultaten laten zien'.

Denk manifesteert zich als 'pro-Erdogan' en 'tegen de erkenning van de Armeense genocide'. Dat zijn precies de gevoelige Turkse thema's waar PvdA-lijsttrekker Yasin Torunoglu (35) zich verre van wenst te houden. Hij is geboren en getogen in Eindhoven, is wethouder voor alle Eindhovenaren en wil niet steeds aangesproken worden op zijn Turkse afkomst.

Zwijgen

'Ik ben een lokaal politicus die bezig is met lokale problemen: het economisch klimaat verbeteren, meer mensen aan het werk krijgen, betere zorg voor mensen', zegt de PvdA-wethouder. 'Voor internationale problemen moet je in de Tweede Kamer zijn. Wat heb ik eraan om me als lokaal politicus uit te spreken over internationale kwesties?'

Toch wordt zijn hardnekkig zwijgen over precaire Turkse kwesties hem niet door iedereen in dank afgenomen. Dat de Kamerfractie van Denk hem daarover al zwaar heeft bekritiseerd, ligt voor de hand. Maar ook in eigen gelederen klinkt kritiek. Het was voor oud-gemeenteraadslid Ed Brakke zelfs mede de reden om de partij vaarwel te zeggen.

'Een Turkse Nederlander die weigert het fascistische bewind van Erdogan af te wijzen', fulmineerde Brakke onlangs in een ingezonden brief in het Eindhovens Dagblad. 'De lijsttrekker van de PvdA in Eindhoven zwijgt, gaat fluitend op vakantie naar zijn thuisland. Ik begrijp het bestuur wel, blijf zitten waar je zit, verroer je niet, want Yasin brengt 3.000 Turkse stemmen mee.'

Wie is het beste raadslid van Nederland?

In de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen organiseren de Volkskrant, campagnebureau BKB en omroep WNL de verkiezing van het beste gemeenteraadslid van Nederland. Stemmen op de twaalf overgebleven kandidaten kan hier.

Roots

Torunoglu ging nog op bezoek bij de dissident, met een appeltaart, maar eens werden ze het niet. Volgens PvdA-raadslid Bouteibi laat de wethouder zich niet uit de tent lokken omdat hij mensen wil verbinden, niet verdelen. 'In dit soort discussies wordt iedere letter gewogen in de Turkse gemeenschap. Yasin is een verbinder, hij wil mensen bij elkaar houden.'

De PvdA-wethouder zelf zegt daarover: 'Ik laat me niet verleiden tot het speelveld van Denk over identiteit. De ene groep zet me weg als Nederlander, de andere groep als Turk. Ik ben trots op mijn Turkse roots, ik ben trots op mijn Nederlandse roots, ik ben een supertrotse Eindhovenaar. Ik wil niet in een hokje. Ik ben er klaar mee om steeds maar weer te worden aangesproken op mijn afkomst.'

Murat Memis, SP-lijsttrekker in Eindhoven.

Tegenover het PSV-stadion lacht Torunoglu de voorbijgangers toe vanaf een PvdA-verkiezingsbord aan een lantaarnpaal, met daarop alleen zijn voornaam: Yasin. Bij de moskee verderop zegt Eindhovenaar Kaya: 'Yasin is een goeie jongen, maar hij zit bij de verkeerde partij.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.